اولین بار چه کسی ساعت ها را به جلو کشید؟
سه شنبه 14 اسفند (4 مارس 1915)، سالگرد مرگ ویلیام ویلِت است، وی همان کسی بود که برای اولین بار پیشنهاد داد برای صرفه جویی در مصرف انرژی می توان در تابستانها ساعتها را یک ساعت به جلوکشید.
همانطور که می دانید، طلوع خورشید در تابستان حدود 2 ساعت زودتر از طلوع خورشید در زمستان است. در نتیجه در نیمه ی اول سال هوا زودتر روشن می شود و می توان از این موضوع استفاده کرد.
در گذشته دو نوع شمارش ساعات وجود داشت: ساعات برابر و ساعات نا برابر
در روش اول شبانه روز را به 24 ساعت تقسیم می کردند و بدین ترنیب ساعت طلوع و غروب خورشید در روزهای مختلف سال در ساعتهای متفاوتی بود ، این همان روشی است که امروزه ما استفاده می کنیم. ولی در روش دوم از زمان طلوع خورشید تا غروب را به 12 بخش مساوی تقسیم می کردند. در این روش همیشه زمان طلوع خورشید برابر ساعت صفر و زمان غروب آن همیشه برابر دوازده خواهد بود. با کوتاه و بلند شدن روزهای سال، مدت زمان یک ساعت در روز نیز بلند و کوتاه می شود. در نتیجه در گذشته همیشه مردم در زمان طلوع خورشید از خواب بیدار می شدند.
امروزه بسیاری از کشورها برای بهینهسازی مصرف انرژی، در فصل بهار و تابستان ساعت رسمی کشورشان را قدری (معمولاً یک ساعت) به جلو میکشند، تا ساعات بیشتری از روز با ساعات کاری همخوانی داشته باشد، و در ساعات کمتری از روز، نیاز به مصرف انرژی برای تامین روشنایی وجود داشته باشد. این روند را در انگلیسی daylight saving مینامند که به معنای اندوختن یا ذخیره کردن روشنایی روز است.
سابقه تغییر ساعت
استفاده بیشتر از نور خورشید در طول روز، برای نخستین بار در سال ۱۷۸۴ در فرانسه مطرح شد. در این سال، بنیامین فرانکلین، وزیر مختار آمریکا در فرانسه طی مقالهای که در یکی از مجلات فرانسه چاپ شد، از مردم خواست که صبحها یک ساعت زودتر از خواب بیدار شوند. فرانکلین معتقد بود که به این ترتیب، مردم میتوانند روزها از روشنایی خورشید استفاده بیشتری کنند و شبها شمع کمتری مصرف نمایند. البته فرانکلین پیشنهادی مبنی بر تغییر ساعت رسمی کشور ارایه نکرد. این پیشنهاد، برای اولین بار در سال ۱۹۰۷ در انگلستان توسط فردی به نام ویلیام ویلِت William Willett پیشنهاد شد؛ هرچند که در آن مقطع زمانی عملی نگردید.
ویلیام ویلِت در 1905 یک صبح تابستانی از خانه برای اسب سواری خارج شد. وقتی که دید چه تعداد از اهل لندن در بهترین ساعت روزهای تابستانی در خواب هستند به این فکر افتاد. وی آنقدر زنده نماند که ببیند که روش وی تبدیل به قانونی جهانی شده است و در سال 1915 از آنفلانزا در 58 سالگی درگذشت. امروزه یک ساعت آفتابی به یاد او در Petts Wood قرار دارد که همیشه یک ساعت جلو تر است! یعنی از ساعت 7 صبح تا 7 عصر.
اکنون هفتاد و هفت کشور جهان با استفاده از این تکنیک، ساعات رسمی خود را تنظیم میکنند. اما زمان جلو و عقب کشیدن ساعت در این کشورها یکسان نیست؛ بهطور مثال کشورهای اروپایی از آخرین شنبه ماه مارس تا آخرین شنبه ماه اکتبر و آمریکا و کانادا از اولین شنبه ماه آوریل تا اولین شنبه ماه اکتبر (به مدت هفت ماه) ساعت رسمی خود را جلو میکشند.
تغییر ساعت در ایران
در ایران نیز، برای نخستین بار، پیش از انقلاب سال ۱۳۵۷، ساعت رسمی کشور به ساعات تابستانی و زمستانی تقسیم شد. بعد از انقلاب اسلامی ایران این روند به حالت تعلیق در آمد.
در سال ۱۳۷۰ بر اساس محاسباتی، هیئت وزیران ایران مصوبهای را به تصویب رساند که طی آن ساعت رسمی کشور همه ساله در اول فروردین ماه یک ساعت جلو کشیده شود و در سی و یکم شهریورماه به حالت اول بازگردد. ادامه مطالعات در آن دوره نشان داد که حدود ۱۰۰ مگاوات کاهش مصرف در زمان پیک (اوج مصرف) حاصل شدهاست. اما دولت ایران در اسفند ماه سال ۱۳۸۴ (پس از ۱۵ سال) این مصوبه را ابطال نمود.
پس از آن در سالهای ۱۳۸۵ و ۱۳۸۶ نمایندگان مجلس شورای اسلامی، طرحهایی را در دستور کار خود قرار دادند تا دولت را مکلف به تغییر ساعت رسمی کشور در ششماهه نخست سال نمایند. اما در نهایت این طرحها بهصورت قانون در نیامدند. این در حالی بود که منابع مختلف پیشنهادهای مختلفی، همچون تاریخهایی جدید برای آغاز و پایان تغییر ساعت در سال را مطرح میکردند.
در نهایت در روز ۳۱ مرداد ۱۳۸۶ قانونی مشتمل بر یک ماده? واحده مبنی بر تغییر ساعت رسمی کشور به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید. بنابر این قانون، ساعت رسمی کشور هر سال در ساعت ۲۴ روز اول فروردین یک ساعت به جلو کشیده میشود و در ساعت ۲۴ روز سیام شهریور ماه به حالت قبلی برگردانده میشود.
منابع:
