ساعت حرکت بعد از اذان مغرب بود. برای رسیدن به قطار چند ماشین عوض کردم، اما در نهایت برای جانماندن ده دقیقه‌ای دویدم، پا به قطار که گذاشتم سوت حرکت به صدا در آمد. نماز نخوانده بودم و قطار هم برای نماز مغرب و عشاء توقف نداشت. سوار پرواز تهران_توکیو شدم. مدت زمان پرواز 10 ساعت اعلام شده بود. من ماندم و نمازی که بعد از رسیدن به مقصد قضا می‌شد و قبل از پرواز وقت ادایش نرسیده بود. در اروپا بسیاری از سفرهای بین دو کشور با اتوبوس انجام می‌شود. این درحالی است که زمان توقف اتوبوس با اوقات شرعی همخوانی ندارد. گاهی مجبور بودم نماز صبح را در اتوبوس در حال حرکت به جا آورم. نماز یکی از مهمترین واجبات اسلامی است. همه جای دنیا مسلمانان را اول با حجاب و پس از آن با نماز می‌شناسند. برای بسیاری از ما پیش آمده تا در سفر با شرایطی خاص مواجه شویم. وقت نماز تنگ و امکان توقف نباشد. وظیفه ما در این شرایط چیست؟ پاسخ سه سوال اصلی در این موضوع را از دفتر مراجع عظام تقلید جویا شدیم. آیا در وسیله نقلیه‌ی (کشتی، قطار، اتوبوس و هواپیما) در حال حرکت، می‌شود نماز خواند؟ مقام معظم رهبری: در اتوبوس، بر مسافران واجب است که در صورت خوف از فوت وقت نماز، از راننده بخواهند که اتوبوس را در مکان مناسبی متوقف نمايد، و بر راننده اجابت درخواست آنان واجب است، و اگر به علت عذر مقبول و يا بدون دليل از توقف اتوبوس خودداری کند، در اين صورت تکليف مسافران اگر خوف فوت وقت داشته باشند، اين است که نماز را در اتوبوس در همان حال حرکت بخوانند و تا آنجا که امکان دارد جهت قبله، قيام، رکوع و سجود را رعايت کنند.(1) آيت الله العظمی مکارم شيرازی: اگر مکان نمازگزار متحرک باشد به‌طوری که نتواند کارهای نماز را به‌طور عادی انجام دهد، نماز او باطل است. بنابراين، نماز خواندن در کشتی و قطار و مانند آن اگر بتواند کارهای نماز را صحيح انجام دهد اشکال ندارد.(2) آیت الله العظمی سیستانی: اگر وقت نماز تنگ بود و احتمال قضا شدن می رفت، نماز را باید خواند. اشکال ندارد.(3) آیت الله العظمی وحید‌خراسانی: در نماز واجب، مكان نمازگزار نبايد حركتى داشته باشد كه مانع از آرامش بدن نمازگزار و انجام واجبات نماز اختيارى باشد و بر شخص واجب است برنامه‌ریزی کند و نماز را در وقت آن در حال استقرار رو به قبله بخواند.(4) آیت الله العظمی صافی گلپایگانی: به شرط تنگی وقت نماز خواندن در وسیله نقلیه متحرک اشکال ندارد.(5) نماز در وسیله نقلیه‌ی (کشتی، قطار، اتوبوس و هواپیما) در حال حرکت چگونه و به چه سمت باید خوانده شود؟ مقام معظم رهبری: اگر امکان خواندن نماز در وقت به طور معمول نباشد، باید نماز را در هواپیما، قطار و کشتی بخوانید و تا آن‌جا که امکان دارد قيام، رکوع و سجود را رعايت کنيد و نيز جهت قبله را مراعات نماييد و به هنگام تغيير قبله در نمازهاى واجب بايد در صورت امکان با چرخيدن، جهت قبله را ‏حفظ کنيد. البته در حال چرخيدن بايد از قرائت و يا ذکر سکوت کنيد؛ و اگر نتوانيد ـ ولو با سؤال از مأموران داخل هواپيما ـ قبله را مشخص كنيد، به هر سمتى كه گمان داريد كه سمت قبله است، نماز بخوانيد و در صورت شك و وسعت وقت، نماز را بايد به چهار سمت بخوانيد و در تنگى وقت به ميزانى كه فرصت داريد. آيت الله العظمی مکارم شيرازی: اگر از جهت تنگي وقت يا ضرورت ديگري ناچار باشد نماز را در وسايل نقليه بخواند و قبله دائماً در حال تغيير باشد، بايد تا آنجا که مي تواند به طرف قبله برگردد و در حال برگشتن به سوي قبله چيزي نخواند و اگر نتواند، به هر صورتي که مي تواند نماز را بخواند. آیت الله العظمی سیستانی: نماز را تا حد توان، بايد آن‌گونه خواند كه شخص مختار می‌خواند پس لازم است در همه حالات نماز، قبله و ساير شرايط را رعايت كند و در صورت عدم امكان، در تكبيرة الاحرام؛ و اگر در آن حال هم ميسر نباشد شرط رو به قبله بودن هم ساقط می‌شود هم چنان‌که در صورت امكان بايد ركوع و سجودِ كامل كرد مثلاً در راهرو هواپیما یا قطار یا اتوبوس نماز گزارد و اگر ميسر نشد به‌اندازه‌ای كه اسم ركوع و سجود صدق كند خم شود كافی است و اگر آن‌هم ممكن نشد مختصر خم شدن كفايت می‌کند. آیت الله العظمی وحید خراسانی: اگر به واسطه تنگى وقت يا جهت ديگر ناچار باشد در جايى كه چنين حركتى دارد ـ مانند اتومبيل و كشتى و ترن ـ نماز بخواند، به قدرى كه ممكن است بايد آرامش بدن و قبله را رعايت نمايد، و اگر آنها از قبله به طرف ديگر حركت كنند، به طرف قبله برگردد. آیت الله العظمی صافی گلپایگانی: معمولاً قطار و اتوبوس برای ادی نماز توقف می کنند، اما اگر شرایط طوری بود که توقف نکردند یا در هواپیما بودید؛ قبله را به هر جهتی که تشخیص دادید نماز را به همان جهت بخوانید. آیا نمازی که در وسیله نقلیه‌ی (کشتی، قطار، اتوبوس و هواپیما) در حال حرکت خوانده شده بعد از رسیدن به مقصد باید قضای آن بجا آورده شود؟ مقام معظم رهبری: در هر صورت نمازهای خوانده شده کفایت می کند و لازم نیست قضای آنها را بجا آورید. آيت الله العظمی مکارم شيرازی: با رعایت همه شرایط نماز، لازم نیست بعدا آن را قضا نماید. آیت الله العظمی سیستانی: بعد از رسیدن به مقصد اگر وقت نماز تمام نشده بود، دوباره نمازتان را بخوانید، اما اگر وقت نماز گذشته بود، نیازی به خواندن قضای نماز نیست . آیت الله العظمی وحید خراسانی: چنانچه به وظیفه ای که گفته شده عمل کنید قضاء ندارد. آیت الله العظمی صافی گلپایگانی: قضای نمازی که در وسیله نقلیه متحرک خوانده شده باید به‌جا آورده شود. پی نوشت: 1- پایگاه اطلاع رسانی دفتر حضرت آیت الله العظمی خامنه‌ای (مد ظله العالی) 2- دفتر آیت الله العظمی مکارم شیرازی(مد ظله العالی) 3- دفتر حضرت آیت الله العظمی سیستانی (مد ظله العالی) 4- دفتر حضرت آیت الله العظمى وحید خراسانى(مد ظله العالی) 5- دفتر حضرت آیت الله العظمی صافی گلپایگانی(مد ظله العالی)