آشنایی با گیاهان دارویی استان گیلان استان گیلان به دلیل بارش‌های فراوان و داشتن خاک حاصلخیز، از نظر پوشش گیاهان دارویی بسیار غنی است. در این مقاله با چند نونمه از این گیاهان و خواص درمانی آنها آشنا می‌شویم. استان گیلان در انتهای قسمت غربی رشته‌کوه البرز و در بخش غربی جلگه‌های حاشیه‌ی دریای خزر واقع شده است. قرار گرفتن بین ارتفاعات البرز و دریای خزر باعث شده است تا تاثیرات متقابل این دو پدیده‌ی جغرافیایی بر یکدیگر، شرایط اقلیمی شاخصی را در استان گیلان به وجود آورد. جریانات جوی که بر فراز دریای خزر مرطوب شده‌اند، با برخورد به مانع قوی البرز، بارش‌های فراوانی را در این ناحیه پدید می‌آورند و استان گیلان را به مرطوب‌ترین استان کشور و مرطوب‌ترین منطقه‌ی سواحل جنوبی دریای خزر تبدیل می‌کنند. آب‌و‌هوای استان گیلان معتدل و مرطوب است و در بیشتر مناطق، طبیعتی پوشیده از جنگل دارد. تبخیر فراوان دریای خزر باعث افزایش رطوبت هوا می‌شود و دما تحت تاثیر رژیم حرارتی مدیترانه‌ای معتدل می‌ماند. این ویژگی، در کنار بارندگی‌های متعدد و حاصلخیزی خاک منطقه مهم‌ترین دلایل غنی بودن استان گیلان از نظر پوشش گیاهی هستند. جنگل‌ها و مراتع این ناحیه، زیستگاه گونه‌های متنوعی هستند که در حدود ۲۵ درصد آنها جزو خانواده‌ی گیاهان دارویی هستند. در ادامه با تعدادی از آنها آشنا می‌شویم. گل گاوزبان یکی از شناخته‌شده‌ترین گیاهان دارویی است که بومی استان گیلان است و در ارتفاعات البرز غربی به صورت خودرو رشد می‌کند. ساقه‌هایی شیاردار، توخالی و آب‌دار دارد که در قسمت فوقانی خود به انشعابات منتهی به گل ختم می‌شوند. تارهای سفید و خشن تمامی سطح این ساقه‌ها و انشعابات و حتی سطح بیرونی غنچه‌ها را پوشانده‌اند و هر چه به گل نزدیک‌تر می‌شوند متراکم‌تر می‌شوند. برگ‌های پهن و نوک‌تیز این گیاه که سطح صافی ندارند در حاشیه‌ی خود کنگره‌های ظریفی دارند و با دمبرگ کوتاهی به ساقه متصل شده‌اند. گل‌های ستاره‌ای شکل این گیاه، ۵ گلبرگ بیضی‌شکل و نوک‌تیز دارند و بنفش هستند. میوه‌ی این گیاه که به شکل فندقی کوچک و سطح آن دارای برجستگی‌های ظریفی است، قهوه‌ای تیره است. گل‌های خشک‌شده‌ی این گیاه، مصارف درمانی دارند و بیشتر به شکل دمنوش استفاده می‌شوند. گل گاوزبان طبیعت گرم و تر دارد، نشاط‌آور و آرام‌بخش است، افسردگی و اضطراب را رفع می‌کند، در بهبود کیفیت خواب مؤثر است و درهای عصبی را تسکین می‌دهد. مقوی قلب و اعصاب است، خون را رقیق می‌کند، انسداد عروق را از بین می‌برد و انواع تب را کاهش می‌دهد. دمنوش گل گاوزبان بهترین نوشیدنی در فصل سرما است. این دمنوش علاوه بر مداوای سرماخوردگی، مرهمی قوی برای درمان سرفه‌های ناشی از این بیماری است. همچنین این دمنوش برای مبتلایان به آلرژی‌های فصلی بسیار مفید است. زولنگ این گیاه خاردار که بومی نواحی شمال ایران است با نام چوچاق نیز شناخته می‌شود و از تیره‌ی چتریان است. این گیاه در ابتدای رویش و قبل از رشد ساقه، برگ‌های لوب‌دار دارد که با دمبرگ بلند به ریشه متصل هستند و به صورت گروهی روی زمین پهن می‌شوند. این برگ‌های نرم و لطیف به عنوان سبزی خوراکی، مصرف غذایی دارد. این گیاه بعد از رشد ساقه دارای برگ‌هایی پهن با بریدگی‌هایی عمیق می‌شود که لبه‌ی کنگره‌دار آنها خاردار است. گل‌های به هم‌فشرده و کپه‌ای این گیاه، کاسبرگ‌هایی خاردار دارند و در گونه‌های مختلف رنگشان متفاوت است. رنگ گل‌ها در گونه‌های قابل استفاده، سفید مایل به زرد یا آبی ملایم است. ریشه‌ی ضخیم زولنگ که بوی نامطبوعی ندارد و کمی شیرین است، خواص دارویی دارد. ریشه‌ی زولنگ طبع گرم و خشک دارد، بادشکن و ضدنفخ است و دل‌درد و دل‌پیچه را تسکین می‌دهد. این ریشه سموم را از بدن دفع می‌کند، ضدالتهاب است، در علاج استفراغ پی‌درپی کاربرد دارد، سنگ کلیه و مثانه را دفع می‌کند، بواسیر را از بین می‌برد و دردهای روماتیسمی را تسکین می‌دهد. این ریشه‌ی دارویی اشتهاآور است و مصرفش برای افزایش شیردهی و تنظیم عادت ماهیانه به زنان توصیه می‌شود. استعمال خارجی ریشه‌ی ‌زولنگ، ورم‌های شدید را درمان می‌کند. عروسک پشت پرده این گیاه که نام دیگرش «کاکنه» است، ساقه‌هایی گوشت‌دار و راست دارد که معمولا ارتفاعشان به یک متر هم نمی‌رسد. این گیاه برگ‌هایی پهن و کنگره‌دار دارد که با دمبرگ‌هایی بلند به ساقه متصل می‌شوند و گل‌های کوچکش، سفید و ۵ گلبرگی هستند. این گیاه، ریشه‌ای خزنده و منشعب دارد که در رشد سریع گیاه بسیار مؤثر است. عروسک پشت پرده، کاسه‌گل بزرگی به رنگ نارنجی متمایل به قرمز دارد که میوه‌ی نارنجی‌رنگ گیاه به شکل هسته درون آن قرار گرفته است. در فصل پاییز، تحت تاثیر فعالیت باکتری سلولزخوار، کاسه‌گل تجزیه می‌شود و فقط رگبرگ‌های آن به شکل تور سفیدرنگ ظریفی باقی می‌ماند به صورتی که میوه‌ی درون آن نمایان می‌شود. علت نامگذاری گیاه به عروسک پشت پرده، همین شکل پاییزی میوه و گل آن است. قسمت قابل استفاده‌ی گیاه عروسک پشت پرده، میوه‌ی شبیه به گیلاس آن است که طبعش سرد و خشک است و ویتامین ث بیشتری نسبت به لیمو دارد. این میوه‌ی جنگلی، تب را کاهش می‌دهد، تصفیه‌کننده‌ی خون است و اسید اوریک را رفع می‌کند، بیماری‌های کلیه و مثانه را درمان می‌کند، در بهبود زخم‌های مجاری ادراری و بواسیر مفید است و انگل‌های معده و روده را دفع می‌کند. مصرف این میوه‌ی پاییزی نقش زیادی در درمان بیماری‌های نقرس، روماتیسم و هپاتیت دارد و استعمال خارجی آن، ناراحتی‌های پوستی مانند جوش را برطرف می‌کند.