پیشینه تاریخی شهرستان آزادشهر
شهرستان آزادشهر در استان گلستان با قرار گرفتن در محل تلاقی مسیرهای گرگان، گنبد کاوس و شاهرود دارای چشم اندازهای طبیعی و تاریخی بسیاری است. و سابقاً ‹‹شاه پسند›› نام داشته است.
شهرستان آزادشهر یکی از شهرستانهای ایران است که در استان گلستان قرار دارد. مرکز این شهرستان، شهر آزادشهر است.
نام قدیم این شهر «قره تکن» میباشد که قریهای کوچک بوده و گسترش مییابد. نام آن ترکی است، زیرا آبادکنندگان آن ترک بودهاند - قره به معنی سیاه و تکن هم به معنای تلو میباشد. بعدها در زمان رضا شاه پهلوی اول نام این شهر را «شاهپسند» مینامند؛ گفته میشود در اوایل حکومت رضاشاه وقتی وی از این منطقهٔ خوش آب و هوا و جنگلی عبور مینموده ضمن آنکه دستور احداث یک پاسگاه ژاندارمری را در این محل که اکنون در میدان مرکزی شهر قرار گرفته است میدهد و از این پس این محل را شاه پسند نامیدند و کمکم رو به توسعه نهاد. پس از انقلاب ۵۷ نام این شهر به آزادشهر تغییر یافت.
ریشه های تاریخی شاه پسند در تاریخ معاصر
دشت شاه پسند در گذر سده ها و هزارهای گذشته محل استقرار گروه ها و اقوام مختلفی بوده است که آثار و بقایای آنها به صورت پراکنده و در قالب مکان های باستانی همچنان وجود دارد و حکایتگر دوره های مختلفی از یکجا نشینی و شهر نشینی می باشد. این مراکز سکونت گاهی و اجنماعی بنا به شرایط مختلف زمانی و رویدادهای ناگوار و خشونت بار مانند: جنگ، قتل و غارت بارها نابود شده و دوباره بخاطر پدید آمدن دوره های از صلح و آرامش برقرار گردیده است. و جود ده ها تپه باستانی که نمایانگر قلعه ها و دژهای نظامی و آبادی های مهم هستند و نیز وجود گور دخمه ها، کوره های سفال گری و قنات ها و سایر اشیا و آثار و حدس و گمان باستان شناسان و تاریخ پژوهان نشانگر وجود شهرهای مهم تا دوره اشکانیان و حتی ساسانیان در منطقه می باشد. پدیده شکل گیری آبادی ها و شهرها در دشت شاه پسند همانند سایر مناطق دشت گرگان و سپس ویرانی و نابودی آنها در تمام دوران اسلامی ادامه داشت نمونه بارز آن تخریب و زوال شهرهایی مانند: دشت حلقه و جرجان (گنبد فعلی) و آبادی ها و غصبات اطراف آنها بدست هلاکو خان مغول است. در عصر صفویه دوره ایی از اثبات و آرامش نسبی برقرار گردید و برای چندمین بار مردمان گریزان از ناامنی ها و چپاول برای استقرار و سکونت بسوی دشت ها سرازیر شدند و روستاها و شهرهایی ایجاد نمودند. نام شاه پسند یا شاه فسند نخستین بار در عصر صفوی شنیده می شود و بیانگر آن است که نامگذاری مجدد آن در زمان رضا شاه همراه با آگاهی تاریخی بوده و صرفا به تکیه به برخی روایت ها و داستان های غیر مستند اقدام نشده است. بر اساس مدارک مکتوب تاریخی آزادشهر در دوره صفویه به شاه فسند معروف بوده همچنین در وقفنامه خواجه مظفرالدین بتکچی به تاریخ ۹۰۹ هجری قمری شاه فسند در حوزه کبود جامه معرفی می گردد. در تاریخ معاصر از پایان عصر صفوی تا حضور رضا شاه و حضور دوباره مردم در دشت شاه پسند دوره ایی از بی ثباتی، ناامنی، چپاول و رقابت های خشونت بار میان ترکمن ها و مردمان بومی صورت می پذیرفت و برای چندمین بار روستا نشینی و شهر نشینی در پهن دشت گرگان و همچنین شاه پسند دچار ضعف و بحران و انحطاط می گردد.
دلایل نامگذاری شاه پسند
در سال ۱۳۴۲ خورشیدی و در عهد سلطنت محمد رضا شاه، سنگ بنای شهرداری آزادشهر گذاشته شد و دارای شهرداری مستقل گردید. با توجه به آنکه مردم از سالها پیش این مکان را شاه پسند می نامیدند از اینرو در دفاتر رسمی و دیوانی اسناد دولتی و تقسیمات کشوری نیز نام شاه پسند را انتخاب گردید و از آن پس رسماً با عنوان شهرداری شاه پسند آغاز به کار کرد.
علت نامگذاری شاه پسند
۱-وجود یک گیاه یا گل بنام شاه پسند
۲- به دلیل حضور رضا شاه در شاه پسند
۳- ریشه تاریخی شاه پسند در تاریخ معاصر
شاه پسند نام یک گل (verbena)
گل شاه پسند یک سرده از تیره شاه پسندیان است و شامل ۲۵۰ گونه از گیاهان فصلی و دائمی و یا گل های نیمه چوبی است که دارای خواص دارویی می باشد. این گیاه بومی اروپا و آمریکا می باشد که در شرایط طبیعی و آب و هوایی خزری از جمله منطقه آزادشهر رشد می کند و در بهار و تابستان و پاییز گل می دهد. تعداد انگشت شماری این فرضیه را مطرح می کنند که شاید علت نامگذاری شاه پسند به دلیل رویش این گیاه بوده است البته این فرضیه قابل پذیرش نیست. زیرا این گل بومی اروپا و آمریکا بوده و بعدها بعنوان گل تزیینی وارد ایران شده است همچنین سند معتبری وجود ندارد که این گیاه در دشت شاه پسند می روییده است.
به دلیل حضور رضا شاه در شاه پسند
از سال ۱۳۰۷تا ۱۳۱۷ خورشیدی رضا شاه ۱۲ بار به استرآباد آمده و در کاخ موزه گرگان اسکان داشته است. او در سال ۱۳۱۳ خورشیدی از منطقه و شهر رامیان بازدید داشته است در یکی از سفر ها به خاطر نظارت بر عملیات راه سازی شاه پسند خوش ییلاق وارد دشت شاه پسند شده و ساعاتی در این مکان توقف می نمایدداستان های گوناگونی بیان می شود که نام شاه پسند به میمنت و مبارکی حضور رضا شاه در منطقه و تعریف و تمجید وی از موقعیت مکانی و طبیعی آن نام گذاری کرده اند. ظاهراً رضا شاه درباره مستعد بودن منطقهبرای کشاورزی و اهمیت راه های ارتباطی شاه پسند تاکیید کرده و ساخت منازل جدید و استفاده از مصالح مقاوم و انتقال کوه نشینان و مهاجران به شاه پسند توصیه نیز داشته است. اغلب افراد کهنسال و قدیمی دلیل نامگذاری شاه پسند را صرفاً حضور شخص رضا شاه عنوان کرده اند اما مدرک معتبر، نوشته مستند و قابل اعتنایی در این باره بدست نیامده است.
ریشه شاه پسند در تاریخ معاصر
به نظر می رسد مستندترین اخباری که می توان درباره مبنا و ملاک نامگذاری شاه پسند در زمان شکل گیری و حتی در روزهای تاسیس شهرداری مورد توجه قرار داد. استناد به سایت سازمان میراث فرهنگی و گردشگری و همچنین وجود وقفنامه ی سال۹۰۷ هجری مظفرالدین بتکچی به رشته تقریر در آمده است. با توجه به وجود یک آبادی و روستا تا اواخر دوره صفویه به نام شاه فسند محتمل است که شخص شاه یا دولت وی به این پیشینه آگاه بوده و از میان پراکندگی نامهای محلی نام شاه پسند را برای این مکان تاریخی برگزیده اند.


