کاروانسرای تاریخی دهدشت کاروانسرای هزار ساله؛ قلب تپنده بلادشاپور
کاروانسرای تاریخی بافت قدیم دهدشت گرچه دیرزمانی از رونق افتاده بود و زیر هزاران خروار خاک مدفون شده بود ولی امروزه با مرمت و احیای آن بار دیگر به قلب تپنده بلاد شاپور تبدیل شده است و روزانه صدها گردشگر و علاقمند به میراث تاریخ از آن بازدید میکنند.
بافت تاریخی دهدشت با وسعتی بیش از 45 هکتار در جنوب شرقی بافت جدید شهر کنونی قرار گرفته و به رغم همه تاراجها و تخریبهایی که در مقطعی در این بافت صورت گرفت در حال حاضر در زمره بزرگترین بافتهای تاریخی کشور از لحاظ وسعت و تعداد ابنیه تاریخی به شمار میرود.
قدمت دهدشت به دوره ساسانی بر میگردد و در دوران صفویه به اوج توسعه و رونق خود رسید و آثار متعددی نیز از دوران قاجار در بافت قدیم این شهر برجای مانده است.
این شهر در گذشتههای دور جزو بلاد شاپور بود و توجه به قدمت و عظمت آن به عنوان مرکز "بلاد شاپور" مبدا تحولات عظیم تاریخی و اجتماعی در جنوب کشور بود. این شهر به واسطه قرار گرفتن بر سر راه پایتخت صفویان به بنادر جنوبی و نیز نزدیکی به شهر ارجان نقش مؤثری در اقتصاد به خصوص تجارت آن زمان ایفا میکرده است.
گچبریها، طاق و قوسهای زیبای این بافت جان تازهای به این مجموعه شگفتانگیز داده، به طوری که هر فرد آگاه به مسائل معماری و فرهنگی را مجذوب و متحیر میسازد.
مجموعه بناهای بافت قدیم شامل برج و باروی گرداگرد شهر، ارگ قدیمی، مساجد، حمامها، کاروانسرا، زیارتگاهها هر یک سندی از قدمت و صلابت این شهر کهن هستند.
این شهر از جمله شهرهای قدیمی است که ساکنان آن توانسته بودند با ایجاد قناتهای طویل از فاصله دور، آب دشتهای اطراف و آب انبارها را با آبراههای متعدد به درون شهر انتقال داده و برای آبیاری، کشاورزی و آب شرب استفاده کنند که پس از گذشت سالها هنوز آثار این قناتها و فاضلاب در معابر این شهر به چشم میخورد.
از جمله آثار ماندگار بافت تاریخی دهدشت کاروانسرای این شهر است که در جنوب غربی این شهر قدیمی واقع شده است.
كاروانسرای بافت تاریخی دهدشت در ضلع غربی بافت تاریخی دهدشت و در كنار مجموعه حمام كاروانسرا، امامزاده ابراهیم و امامزاده جابر واقع شده است. بنای فوق از جمله آثار شهر دوره اسلامی صفوی است كه با دو ورودی در شمال و جنوب ساخته شده است. بنا شامل حیاط و حجرههای چهار طرف آن است. تعداد این حجرهها 38 عدد و بعضی از آنها به همدیگر راه دارند. بنا با سنگ و گچ كه از معادن اطراف شهر تأمین میشده، ساخته شده است. كف حیاط با سنگهای لاشهای بزرگ سنگفرش شده و سطح حیاط اندكی پایینتر از كف حجرات است. در حیاط چاه آبی برای تامین آب موردنیاز كاروانیان به چشم میخورد. حجرهها با طاقهای جناغی پوشش داده شده و همگی یك ایوان كوچك در جلوی خود دارند. در داخل ایوانها طاقچههایی برای گذاشتن اشیا و نیز دودكش تعبیه شده است. یك راهپله مارپیچ در ضلع شمالی ارتباط حیاط با پشتبام را تسهیل میكرده است. در قسمت ورودی شمالی آن بقایای بازار بزرگی مشهود است که حجرههای کاروانسرا جایگاه استراحت و بیتوته تجار و بازرگانان و سایر مسافرین در زمان رونق شهر بوده است.
این كاروانسرا كه به طور كامل تخریب شده بود که در سال 1369 با آزادسازی منطقه دهدشت، در قسمت پی بنا در عمق دو متری مورد شناسایی قرار گرفت و عملیات خاكبرداری و آوار برداری از آن آغاز شد. در عملیات خاكبرداری تمام قسمتهای بنا مشخص شد. بعد در سالهای 79 و 78 اقدامات مرمتی شامل سنگفرش حیاط، آجركاری پوشش بام، تعمیر حجرات جلوی كاروانسرا انجام شده است. این کاروانسرا 1600 متر مربع مساحت دارد. كاروانسرای بافت تاریخی دهدشت که در مالکیت سازمان میراث فرهنگی است، در سال 1379 با شماره 3551 در فهرست آثار تاریخی به ثبت ملی رسیده است. این کاروانسرا کاربری فرهنگی دارد و بخشی از آن تبدیل به موزه و بخش دیگر آن به رستوران تبدیل می شود و بخش خصوصی حق تغییر در این بنای تاریخی را نخواهد داشت.
بنا به گزارش انجام گرفته، کاروانسرای تاریخی بافت قدیم دهدشت گرچه دیرزمانی از رونق افتاده بود و زیر هزاران خروار خاک مدفون شده بود ولی امروزه با مرمت و احیای آن بار دیگر به قلب تپنده بلاد شاپور تبدیل شده است و روزانه صدها گردشگر و علاقمند به میراث تاریخ از آن بازدید میکنند.