گذری بر تاریخچه و جاذبه های گردشگری شهرستان لنده لنده نخستین بخش استان کهگیلویه و بویراحمد با قدمت دیرینه اجتماعی، فرهنگی و پیشینه بیش از ۸۰ سال مرکزیت سیاسی، اداری، انتظامی، آموزشی و تجاری از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. (منطقه موگرمون) این شهرستان در گذشته به مرکز ثلاث عشایر بهبهان معروف و زیر نظر فرمانداری بهبهان اداره می‌شده و تا قبل از پیروزی انقلاب، حاکمان و خوانین بسیاری در آن به حکومت پرداختند. شهرستان لنده از غرب و شمال به شهرستان کهگیلویه (دهدشت) و از شرق و جنوب به شهرستان بهمئی (لیکک) نحدود می شود. نام لنده در فرهنگ عمومی از معنای لنده به عنوان مکان گود و عمیق نام برده می‌شود که این به دلیل پایین بودن ارتفاع این شهر نسبت به مناطق پیرامونش می‌باشد. در تصاویر این واقعیت به وضوح قابل مشاهده‌ است. تاریخ لنده شهرستان لنده با مرکزیت لنده از قدیمی‌ترین شهرهای استان کهگیلویه و بویراحمداست، به طوری که در سال ۱۳۰۵ با نام بخش ثلاث و زیر نظر فرمانداری کل بهبهان اداره می‌شد. تا قبل از پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ ایران، لنده توسط خوانین ایل طیبی اداره می‌شد. بقایای قلعه حکومت خوانین در بخش ثلاث (نام قبلی بخش لنده) همچنان وجود دارد. وجود چندین طرح پرورش ماهی در این منطقه رونق اقتصادی به این منطقه داده است. در روزهای تعطیل این منطقه به یکی از شلوغ ترین مناطق استان تبدیل می‌شود. بقایای قلعه حکومت خوانین در بخش ثلاث (نام قبلی بخش لنده) از آثار تاریخی لنده می‌باشد. نقش برجسته شتر واقع در کوه شیتاب در کنار لنده از منظره‌های دیدنی لنده می‌باشد. جمعیت بخش لنده در سال ۱۳۸۵، برابر با ۲۱٫۲۷۷ نفر بوده‌است. نام قدیم لنده «مهنه» بود، که قدمت آن بسیار زیاد و البته کاملاً مشخص نیست. رودخانه مارون در این بخش جریان دارد و این رودخانه از روستاهای تراب و ایدنک عبور می‌کند. مردم لنده مردم لنده از شاخه گرمسیر ایل طیبی می‌باشند که طوایف زیر را در بر می‌گیرد: سلیمان شهروئی، تاماولی، آورنگی، لطف‌اللهی، کرائی، آل طیب، بصره‌ای، شیتاپی، تارضایی، اولاد و چندین طایفه از سادات (سادات گردلی، مونهی و حیدری) مردم قدیمی شهر لنده ترکیبی از خوانین و مردمان قدیمی شهر (که شامل طوایف مختلف ایل طیبی و به تعداد محدود برخی ایلات دیگر استان می‌باشد) و افرادی از بهبهان که بعنوان تاجرین منطقه بودند (این افراد به واسطه تمکن مالی که داشتند و همچنین سابقه مذهبی، بسیاری از اولین ها را در لنده رقم زدند) در لنده ساکن شدند را، در برمی گیرد. رودخانه‌ها رودخانه های جن (موگرمون) و مارون در این شهرستان جریان دارد که از روستاهای وحدت، تراب و ایدنک از توابع این شهرستان عبور کرده و بستر زیبایی برای بازدید گردشگران و میهمانان مهیا کرده است. تقسیمات کشوری شهرستان لنده این شهرستان دارای یک شهر به نام لنده و دو بخش مرکزی و موگرمون و دو دهستان «طیبی گرمسیری شمالی» و عالی طیب است. امتیازات لنده ‏از دیگر امتیازات لنده وجود مناطق گردشگری در این بخش است که می‌توان به نقاط گردشگری بکر و جذابی همچون دلی مهرجان، دلی خیارکار، آب موگرمون و بزرگ‌ترین شتر سنگی دنیا اشاره کرد همچنین وجود دو ناحیه سردسیری و گرمسیری، رودخانه‌های دائمی و فصلی پرآب مارون، جن، سرچشمه‌های خنک سرحدات دلی خیارکار و دلی مهره و آثار باستانی مربوط به میرلعلپا، کهناب، آتشگاه، بزرگ‌ترین شتر سنگی دنیا، داشتن جاده شوسه برای رفتن به کوه سیاه و سفید و باغ‌های میوه‌های سردسیری و گرمسیری همه از برکاتی است که خداوند به مردم این بخش ارزانی داشته است. بخش لنده در خصوص آب کمبودی ندارد، وجود دو رودخانه موگرمون و جن در این بخش گامی در راستای پیشرفت کشاورزی خواهد بود همچنین بخش لنده استعداد خوبی در زمینه کشاورزی و زنبورداری دارد که بهترین عسل را به بازار استان تحویل می‌دهد. ‏ از جاذبه‌های جالب شهرستان لنده شتر سنگی لنده مجسمه شتری خوابیده در شهر لنده ساخته دست بشر نیست و نشان از قدرت خداوند است که به جرات می‌توان گفت این بزرگ‌ترین شتر سنگی دنیا است که این در دل کوهی در شهر لنده قرار دارد مجسمه یادشده از فاصله ۱۰ کیلومتری، قابل رویت است. درختی بدون شاخ و برگ اما مقاوم در سال‌های اخیر، لنده همانند درخت تنومندی که شاخ‌های اصلی و فرعی و برگ‌هایش را زده باشند بدون نگاه کارشناسی صحیح و منصفانه چندین بخش و منطقه از آن مشتق شد و به استقلال رسید، که این امر به اعتبار و استحقاق لنده برای شهرستان شدن خدشه وارد کرده است. درصورتی که همه به خوبی می‌دانند پس از شهرستان‌های (یاسوج، گچساران و دهدشت) بخش لنده برای استقرار فرمانداری در اولویت قرار داشت. روستاها دم تنگ عروه، مال آخوند، موگرمون، ایدنک، سرآسیاب، تراب، مالشیخ، مال ملا، تل گنجگاه، آب دره، سرخ لان، ذولفقاری، بیشه‌ای، دیموکی، گگ احمد، بادام استان، شیتاپ، آبرزگه، آتشگاه، دوک، قیام، چهارراه عالی طیب، عروه، دره بنگ، گرداب علیا، گرداب وسطی، گرداب سفلی، وحدت آبادمورجن، مونه؛ کهناب و بنه بلوط. کوه ها کوه سفید یکی از مناطق بکر و زیبای استان کهگیلویه و بویراحمد است دارای درختان گلابی و انگور وحشی، زالزالک، انجیر، گیلاس وحشی و گیاهان دارویی و معطری چون چویل، بیلهر، موسیر و کاسنی و ده‌ها نوع دیگر می باشد. وجود ده‌ها چشمه و برف انبارهای زیبا و انبوه درختان بلوط، بنه، کی‌کم، سرو کوهی و چندین هکتار بوته کتیرا و همچنین جانورانی چون خرس، پلنگ، گراز، خرگوش، سنجاب ایرانی، جوجه تیغی و انواع پرندگان نغمه سرا چون کبک و تیهو و انواع دارکوب‌ها و بلبل این منطقه را منحصر به فرد کرده است. بخش زیادی از این کوه ییلاق ایل سلیمان شهرویی و تعدادی از سادات و طایفه آورنگی و لطفالهی، بخشهایی نیز در اختیار شیتاپی‌ها و کرائی‌هاست. کوه سیاه دارای درختان ثمری زیادی از جمله تندروک، محلو، موسیر، چویل، کرفس، دودوبره و غیره بوده و ساکنان این کوه از قشر عشایر طوایف تاماولی و طوایفی از ایل بهمئی هستند که به دامداری مشغولند. منطقه بسیار زیبای دلی مهرجان بین سه کوه سیاه و سفید و مهره و در ٢٠ کیلومتری بخش موگرمون قرار دارد. دلی مهرجان منطقه‌ای زیبا و سرسبز و سردسیری است و دارای چشم‌اندازهای طبعی بسیار زیادی بوده که چشم هر بیننده‌ای را خیره می‌کند. ساکنین دلی مهرجان سادات رضا توفیق امامزاده سید محمود هستند. دلی مهرجان دارای آثار باستانی بسیار زیادی است و قدمت بالایی دارد. امام زادگان امامزاده سیدعمادالدین ولی(ع) از امامزاده‌های معروف استان بوده که در روستای مونه ١٢ کیلومتری شهر لنده واقع شده‌ و سادات این امامزاده به نام سید هاشمی و به عبارتی سید مونهی معروفند و دارای جمعیت زیادی از منطقه هستند و اکثر آن‌ها تحصیل کرده و دارای فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی در منطقه و کشور هستند و آیت‌الله هاشمی بهبهانی از نواده‌های این امامزاده ‌است. امامزاده شیخ ابراهیم عباس و سلان پیراحمد از دیگر امام‌زادگان این شهرستان بوده که بقعه متبرکه آن‌ها در اطراف شهر لنده و روستاهای مال‌آخوند و مالشیخ قرار دارد. مردم متدین لنده در سال به ویژه در ایام محرم و رمضان حضوری فعال در تکایا و مساجد دارند. قنات لنده با توجه به این‌که در ضلع جنوبی شهر لنده چندین باغ و مزرعه وجود داشته و دارد، در زمان‌های قدیم برای آبیاری آن‌ها یک حلقه قنات حفر شد. از تاریخ حفر این قنات اطلاعات مستندی موجود نیست ولی هم اکنون بقایای آن موجود است.