تاریخچه مختصر ایل کلهر؛ کرمانشاه ایل کَلهُر بزرگترین ایل کرمانشاه و دومین ایل بزرگ ایران می‌باشد. مردمان آن کرد تبار هستند. در علت نامگذاری این ایل اصیل كرد با نام كلهر، باید در ساخت، ریشه و معنی آن دقیق شد لفظ كلهر با فتح كاف و ضم هاء از دو بخش «كل» و «هور» یا «هُر» تشكیل شده است این كلمه كه با تلفظ های متعدد در منابع آمده است از قبیل كلهور، كلهر و كلِر در زبان محلی تلفظ سوم بیشتر رایج است. ● وجه تسمیه ایل كلهر در علت نامگذاری این ایل اصیل كرد با نام كلهر، باید در ساخت، ریشه و معنی آن دقیق شد لفظ كلهر با فتح كاف و ضم هاء از دو بخش «كل» و«هور» یا «هُر» تشكیل شده است. این كلمه كه با تلفظ های متعدد در منابع آمده است از قبیل كلهور ، كلهر و كلِر. در زبان محلی تلفظ سوم بیشتر رایج است. از همه آنها یك معنی به ذهن متبادر می شود. كَل به معنای آهوی كوهی نر می باشد و از خصوصیات این حیوان كوهی، همانا شجاعت و جنگندگی و جست وخیز فراوان آن است. قسمت دوم كلمه، هور یا هُر می باشد كه در لغتنامه ها به معنای خورشید و آفتاب آمده است. از ویژگی های خورشید درخشندگی و سرعت و جذابیت می باشد. حال اگر به دنبال وجه شبه این دو كلمه كل و هور با مردمان ایل كلهر بگردیم باید نظری داشته باشیم به زیستگاه و قلمرو آنها یعنی دامنه ها و ارتفاعات پر فراز و نشیب زاگرس. مردمان این ایل در طول تاریخ با ناملایمات طبیعی دست و پنجه نرم كرده با شجاعت و جنگندگی همانند آهو و كل، كوه ها و صخره ها را در نوردیده و رام خواسته های خویش كرده اند و مهاجمانی كه از صفحات غربی ایران قصد سوئی نسبت به كشورمان را داشته اند عقب رانده و آنها را به خاك مذلت نشانده اند. ● زیستگاه و وضعیت اجتماعی ایل كلهر ایل كلهر از شمال به محدوده ایلهای كرند، گوران و گوران بان زرده، از ناحیه جنوب به حوزه حكومتی والی پشتكوه (استان ایلام كنونی)، از طرف مغرب به خاك كشور عراق (مندلی و خانقین )، همچنین به قشلاق ایل سنجابی و قشلاق ایل كرند، از جانب مشرق به ییلاق ایل زنگنه و قسمتی از ییلاق سنجابی (ماهیدشت) و در واقع جنوب شهر كرمانشاه، محدود می شود. افراد این ایل كه در واقع بزرگترین ایل در غرب كشور محسوب می گردد. در شهرستانهای گیلانغرب، هارون آباد و بخشهایی از :كرند، نفت شهر، سومار، گهواره، ایوان، ماهیدشت، و در دهستان قلعه شاهین سرپل ذهاب و نصر آباد قصرشیرین و تمامی نواحی و حومه مكانهای یاد شده ساكن هستند. البته پراكندگی مردمان ایل كلهر از مكانهای نامبرده فراتر است به طوری كه تعداد زیادی از مردم شهر كرمانشاه از كلهرها هستند. مردمان این ایل در محدوده های نامبرده با توجه به این كه اكثریت از طریق دامپروری امرار معاش می كرده اند، جهت به دست آوردن علف چر برای احشام و گوسفندان خود در فصول مختلف سال دست به كوچ و تغییر مكان می زده اند كه این امر در بروز اختلاف بین آنها و سایر ایلات تأثیر مهمی داشته است. با توجه به درگیری های منطقه ای، نا امنی راه ها و دخالتهای گاه و بیگاه حكمرانان كرمانشاه، و مشكلات طبعی این مردمان، كوچ به صورت دسته جمعی و گروهی صورت گرفته و در مكانهای سردسیر و گرمسیر در یك محل نزدیك به هم سكونت اختیار می كرده اند. البته طوایف تابعه ایل هر كدام دارای محدوده ای مشخص بوده اند كه به همان نام طوایف نامگذاری شده اند. به گفته معمرین جایگاه هر ایل بیشتر با توافق ایلخان و كلانتر طایفه تعیین می شده است. از گفتگو با معمرین چنین نتیجه می شود كه قلمرو ایل بستگی زیادی به قدرت ایلخان و نفوذ او در منطقه داشته است. در دوره مورد بحث كه داودخان ایلخانی كلهر را بر عهده داشته است به دلیل نفوذ زیاد او ایل كلهر بیشترین قلمرو ایلی راداشته است. ● تاریخ مختصر ایل كلهر از ابتدا تا مشروطیت پس از فروپاشی امپراتوری ساسانیان و ورود اعراب مسلمان به ایران مناطق غربی معبر ورود آنها به داخل سرزمین های ایران بود. هرچند ازاین زمان تاابتدای حکومت صفویان از کلهورها سخنی به میان نیامده است، ولی ازکوردها که سلسله هایی در شمال غربی وغرب ایران و موصل و الجزیره و دیار بکر تشکیل داده اند درتاریخ نامبرده شده است. ایل کلهور بدون شک در قالب کلی کرد در این زمان مصدر کارهایی بوده و اقدامات وسیعی در عرصه سیاست و جنگ ها انجام داده است که به دلیل نداشتن تاریخ نگارش یافته بر ما معلوم نیست. اما اشاره مستند و مکتوب به کلهورها به دوره ی صفویه باز می گردد. دوره ای که سراسر مملو از جنگ و خون ریزی با امپراطوری عثمانی بر سر مسائل مختلف بوده است. تاریخ نویسان ضمن سخن از حاکم کوردهای کلهور می نویسد: کوچ نشینان کلهور بین کرمانشاهان و مرز ایران ساکن بودند گویا در ابتدای امر نفوذ دولت ایران در میان آنها کم بوده است. ضمن وقایع سال ١٥٤٤م ماخذ چنین می گوید: که گروهی برای تنبیه ایل کلهور که همیشه یاغی بودند فرستاده شدند و به گفته منابع همیشه ٥٠٠ نفراساقی را آماده خدمت می کرده و ظاهراً حاکم ایل دارای موقعیت مستقلی بوده است. یکی از سیاست صفویان برای ایلات مختلف انتخاب حاکم آنها از میان قزلباشان بوده که باعث نارضایتی می شده است. ولی در زمان سلطنت شاه عباس کبیر آن سیاست تغییر کره و حاکم ایل از میان خود ایل انتخاب می شد. که این دوره یکی از دوره های طلایی ایل کلهور به شمار می آید. بافروپاشی صفویان به دست افغان ها و به دنبال آن با ظهور نادر و قدرت گیری او این فکر در ذهن شاه طهماسب دوم رسوخ کرد که به جنگ با عثمانی برود و او در این جنگ شکست خورد و با آنها معاهده ای بست که طبق آن پنج منطقه از محال کرمانشان به احمدپاشا والی بغداد واگذار شد. ایل کلهور جزو این پنج محال بود که با برگشت نادر از جنگ با افغانها در معاهده پذیرفته نشد و این پنج محال جزء کرمانشاه باقی ماند. نادر پس از انتخاب به پادشاهی ایران در دشت مغان سیاست جابجای ایلات وعشایر را به اجرا درآورد چون از قدرت و نافرمانی ایل کلهور با خبر بود برای آرام کردن آنها گروه زیادی از اعراب میش مست و ترکمانان را به قلعه معروف کرمانشان فرستاد. که نجف قلی خان کلهور به آن اعتراض کرد و نادر دستور داد او را کور کنند. پس از مرگ نجف قلی خان، با به قدرت رسیدن کریم خان ایل کلهور وارد عرصه جدیدی شد. کریم خان پس از فارغ شدن از تسخیر تهران، قزوین و عراق به سمت کرمانشاه آمد و در محل هارون آباد (اسلام آباد کنونی) بزرگان ایل کلهور از او استقبال کردند. پس از زندیه، در زمان حکومت قاجار قدرت ایل کلهور به دست خاندان حاجی زاده ها افتاده بود. در زمان فتحعلی شاه که جنگ با عثمانی به نهایت خود رسیده بود، درگیری سختی رخ داد که کوردهای کلهور رشادت را به سرحد اعلاء رساندند. خاندان حاجی زاده که ریاست کلهور را در دست داشتند در منطقه ای در ١٥ کیلومتری شهر گیلانغرب با عثمانی دلیرانه جنگیده و آنان را شکست دادند.