نژاد و تیره در استان کرمانشاه براساس پژوهشهاى باستان شناسى و آثار بدست آمده و مدارک مکتوب تاریخى، کرمانشاهان محل سکونت نژادهاى مختلف بوده است. پیش از ورود و استقرار آریایى‏ها در کرمانشاهان، نژادهاى بومى مختلفى از قبیل: عیلامیها، لولوبیها، هوریها، کوتیان، کاسیها، مغان‏ها، سامیها و الى‏پى‏ها در این منطقه زندگى مى‏کردند. اما اقوام کنونى کرمانشاه عبارتند از: کردها کردها بزرگترین و قدیمى‏ترین قوم آریایى ایران زمین هستند که از دیرباز در نواحى کوهستانى و محصور غرب فلات ایران از جمله کرمانشاه ساکن هستند و به حفظ ملیت و آداب و اخلاق ایرانى موفق شده‏اند. کردها بهتر و بیشتر از سایر اقوام ایرانى نژاد، به حفظ بسیارى از آداب و رسوم و عادتهاى ایرانى موفق بوده و کمتر از قبایل دیگر، دچار تحول و تطور شده‏اند. لرها لرها در شرق و جنوب شرقى کرمانشاه بویژه در نواحى مجاور لرستان و همچنین در برخى از شهرهاى استان بطور پراکنده زندگى مى‏کنند. بعضى از آنان هنوز به شغل دامدارى اشتغال دارند و براى نگاهدارى و چراندن گاو و گوسفندان خود ییلاق و قشلاق مى‏کنند. برخى دیگر در روستاها اسکان یافته و ضمن دامدارى به کشاورزى نیز مى‏پردازند. لران کرمانشاهان با لهجه ویژه لرى که دنباله پهلوى قدیم است تکلم مى‏کنند. بعضى از دانشمندان مردم شناس بر این باورند که نوع ایرانى خالص فقط در دو ناحیه یافت مى‏شوند: یکى در میان مردم فارس و ساکنان شمال شرقى خلیج فارس، و دیگر در میان لران یا کوه نشینان غرب. ترکها ترکها در استان کرمانشاهان به طور پراکنده به سر مى‏برند. با اینکه ترکهاى کرمانشاهان از لحاظ سیاسى، جزء گروه ایرانى به شمار مى‏روند، ولى از نظر ساختمان جسمانى و ویژگى‏هاى مردم شناسى و زبان‏شناسى از آن متفاوت است. اختلاط بین مردان و زنان ترک و ایرانى کم است در حالى که در روستاهاى مجاور استان همدان و همچنین شهرستان سنقر، اختلاط و آمیزش فراوان است. سایر ساکنان کرمانشاه علاوه بر اقوامى که در بالا معرفى شدند، عده‏اى تهرانى، خوزستانى، همدانى، عراقى، آذربایجانى، خراسانى، کردستانى، اصفهانى، سمنانى، گیلانى، مازندرانى، یزدى، زرتشتى، مسیحى، کلیمى و … نیز بتدریج به کرمانشاه مهاجرت کرده‏اند و در عمران و آبادى این سرزمین نقش عمده‏اى به عهده دارند. در این قسمت به ایلهاى موجود در استان کرمانشاه اشاره مى‏شود: ایل سنجابى یکى از ایل‏هاى به نام و مشهور کرد ایران است که در غرب شهرستان کرمانشاه، پیرامون شهرستان اسلام‏آباد در جلگه حاصلخیز ماهى‏دشت و روستاهاى دهستان سنجابى زندگى مى‏کنند. تیره‏هاى ایل سنجابى عبارتند از: ۱ـ تیره چه لاوى. ۲ـ تیره اللهى خان. ۳ـ تیره باقى. ۴ـ تیره سیمین‏وند. ۵ـ تیره دستجه و دولتمند. ۶ـ تیره جلیل وند. ۷ـ تیره سرخکى. ۸ـ تیره سرخاوند. ۹ـ تیره دالیان. ۱۰ـ تیره‏هاى کاکا، خسرو، نظکه. ۱۱ـ تیره کُل کُل. ۱۲ـ تیره عباسوند. ایل کلهر این ایل یکى از ایل‏هاى بزرگ و مشهور غرب کشور است که پیرامون شهرستانهاى کرمانشاه، اسلام‏آباد و سرپل ذهاب زندگى مى‏کنند. تیره‏هاى ایل کلهر عبارتند از: تیره چنار و کنار، تیره ماهى‏دشت و تیره حسن‏آباد. همچنین این ایل داراى هفده طایفه مستقل است که پنج طایفه آن را خارجى محسوب مى‏کنند یعنى آنها را کلهر خالص نمى‏دانند. ایل زنگنه این ایل در کرمانشاه، سر فیروزآباد، ماهى‏دشت، هلیلان و گیلان غرب زندگى مى‏کنند. همچنین شاخه‏هایى از ایل زنگنه در فارس، خوزستان، کهگیلویه، همدان، خراسان و عده‏اى نیز در نواحى موصل و کرکوک عراق و هرات افغانستان نیز سکونت دارند. ایل زنگنه داراى پنج طایفه به شرح زیر است:۱ـ طایفه چوبین،۲ـ طایفه کندوله،۳ـ طایفه عثمان‏وند،۴ـ طایفه نامى‏وند،۵ـ طایفه چهر. ایل گوران این ایل در روستاهاى گهواره، نیاران، پل مله، کبود، ذهاب، جگیران، کرند، قلعه زنجیر و … زندگى مى‏کنند. ایل گوران داراى چهار طایفه از جمله: ۱ـ طایفه بیوه نیج، ۲ـ طایفه چوپانکاره، ۳ـ طایفه حیدرى، ۴ـ طایفه تفنگچى. ایل قُلْخانى این ایل از گذشته‏هاى بسیار دور در گهواره، توت شاهى، تخت گاه، سرپل ذهاب، کرند، قصر شیرین بسر مى‏برند. ایل قلخانى داراى ۲۲ طایفه به نامهاى: قرگه، قرى، رستم، قلعه زنجیر، بزمیرآباد، جوانمیرى، ملکى، مرزلان، نجفى، بچه‏هالى، آیینه‏وند، میولى، سبزه، رمکى، دیوگه، دنگى، یارولى، پشت ماله، ویسقلى، داراب، چم زرشک و پالان مى‏باشد. ایلات و عشایر کرند ایلات کرند از شرق کرند تا ارتفاعات ریجاب و غرب گردنه پاطاق و سرمیل ساکن هستند. طوایف این ایل عبارتند از:۱ـ باباجانى (اهل تسنن)،۲ـ حبیبه‏وند،۳ـ جوزگه (اهل حق)،۴ـ سیمانى گاسور (اهل حق)،۵ـ کلاه پهن،۶ـ جاف گندم بان،۷ـ شکرالله خانى،۸ـ طولابى. ایل بان زرده قسمت شمالى سرپل ذهاب به ناحیه بان زرده معروف است که از روستاهاى ریجاب شروع مى‏شود و شامل: زرده، سید محمدپیران، یاران، کان‏کلوانى، قل قلعه، ابودجانه، دارا، گوش کرى و ژالگه مى‏باشد. در این قسمت با دو عده عشایر روبرو مى‏شویم: ۱ـ قسمت زرده که شامل روستاهاى زرده و سید محمداست. مردم این قسمت پیرو اهل حق (على‏اللهى) هستند.۲ـ قسمت بان زرده که شامل چراگاههاى زمستانى کان‏کلوانى، قل قلعه، ابودجانه، دارا، گوش کرى و ژالگه مى‏باشد. مردم این قسمت پیرو مذهب سنى شافعى هستند. این ایل از هشت طایفه، ژالگه، گوش کرى، قل قلعه، زرده، دارا، ابودجانه، کان‏کلوانى و سید محمد تشکیل شده است. ایل زوله عده زیادى از عشایرزوله در زمستان در مراتع مهران و دهلران بسر مى‏برند و در فصل تابستان به کوههاى پیرامون صحنه و سنقر کوچ مى‏کنند. طوایف و تیره‏هاى ایل زوله در سال ۱۳۷۰ ه .ش بشرح زیر بوده‏اند: ۱ـ طایفه یوسفى میاخ: داراى تیره‏هاى خالوندى، کله پا، نادرى، میاخ و کلوندى است.۲ـ طایفه شه نظر: داراى تیره‏هاى شه نظر، کل کل رحیمى، میره‏بگ، زنگنه، همه ویس و لرستانى است. ایل جمیر این ایل در فصل زمستان به نواحى مهران و دهلران در استان ایلام مى‏روند و تعدادى هم در کرمانشاه در پشته امام حسن منزل مى‏کنند و در تابستان از طریق کرمانشاه به همدان و کردستان کوچ مى‏کنند. ایل جمیر داراى یک طایفه به نام جُمور است که از تیره‏هاى شاه ویسى، عبدلى، گومه‏اى و برازى تشکیل شده است. ایل جاف این ایل در شهرستانهاى جوانرود، پاوه، قصرشیرین، کرمانشاه و … در عراق، حلبچه، سلیمانیه و اربیل زندگى مى‏کنند. ایل جاف از سه تیره: جاف مرادى، جاف جوانرودى و بیگ‏زاده تشکیل گردیده است که تیره بیک زاده رهبرى ایل جاف را به عهده داشته است. طایفه ترکاشوند ایل ترکاشوند نیز همانند ایل جمیر به دودسته تقسیم مى‏شوند:۱ـ عشایرى که درفصل زمستان به نواحى مهران ودهلران کوچ مى‏کنند.۲ـ عشایرترکاشوند که در محدوده استان کرمانشاه کوچ کرده وبه دامدارى مى‏پردازند. عشایر کُلیایى این عشایر در شمال استان کرمانشاه زندگى مى‏کنند و اکثر آنها در روستاها اسکان یافته‏اند. طوایف معروف عشایر کلیایى عبارتند از: بگوند، صوفى وند، موسیوند، پشموند، شیرازى. ایل بالاوند زردلان زردلان قسمتى از خاک دهستان بالاوند بخش مرکزى شهرستان کرمانشاه است. مردم ناحیه بالاوند در گذشته کوچ نشین بوده‏اند ولى چون فاصله نقاط سردسیر و گرمسیر آنان چندان زیاد نبود در روستاهاى بالاوند ساکن شدند. ایل پایروند این ایل در امتداد سلسله کوه پراو، در کوهپایه‏هاى بیستون و صحنه در روستاها ساکن شده‏اند. عشایر احمدوند شیرازى این عشایر در مزارع و مراتع درو فرمان (دورودفرامان) موسوم به انگوخانى و علیان اقامت دارند. عشایر جلیلوند ونانکلى عشایر جلیلوند در ناحیه دینور زندگى مى‏کنند و مسلمان و پیرو مذهب شیعه مى‏باشند. نانکلى‏ها هم در روستاهاى دینور و بیلوار و … ساکن هستند و مرکز آنها روستاى جیحون آباد است. این عشایر پیرو اهل حق مى‏باشند. عشایر احمدوند بهتویى این عشایر در شمال غربى کرمانشاه زندگى مى‏کنند و از چهار شبعه، شامل میراحمدوند، دم صفاوند، بهتویى، جانى خانى تشکیل شده‏اند. طایفه باجلان این طایفه در نواحى قوره تو، جگرلوى ذهاب، هورین شیخان، قصرشیرین و قارانیه مندلى زندگى مى‏کنند و مرکز آنها قوره‏تو است. که اکثر این طایفه در برخى از روستاهاى دهستانهاى جگرلو و قوره تو و سایر نقاط شهرستان قصرشیرین تخته قاپو (ساکن) شده‏اند. عشایر باجلان کرد زبان، مسلمان و سنى شافعى هستند.