سیزده درس زندگی از یک حکایت!! دین ما به رعایت اعتدال در امور، از جمله در خوردن و آشامیدن تأکید کرده است و بزرگان دین ما نیز الگوهای روشنی در رعایت همه اعتدال ها از جمله رعایت حد خوردن و آشامیدن می‌باشند. لاغر بودن و کم خور بودن از نشانه‌های مومنان است. با این حال آنچه از خصوصیات امام باقر علیه السلام به ما رسیده است، حاکی از تنومندی و درشتی بدن یا به عبارتی چاقی آن حضرت است . در اینجا می‌خواهیم قدری درباره انواع چاقی و رابطه و عدم رابطه آن با پرخوری صحبت کنیم تا این اشکال از ذهنمان پاک گردد. اسلام، دین تعادل ها اسراف به معنای زیاده روی است و انواع مختلف زیاده روی در دین نکوهش شده است. یکی از مشهورترین انواع آن زیاده- روی در خوردن و آشامیدن است. در قرآن می‌خوانیم: یا بَنی‏ آدَمَ خُذُوا زینَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ وَ كُلُوا وَ اشْرَبُوا وَ لا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا یُحِبُّ الْمُسْرِفینَ (1) از امام صادق علیه السلام نیز صفاتی برای شیعیان نقل شده است که یکی از آنها رعایت اعتدال در خوردن و دوری از شکم‌بارگی است(2) و نیز روایت شده که عده‌ای به دنبال امیرالمومنین علیه السلام راه افتادند و گفتند ما شیعیان شما هستیم. امیرالمومنین علیه السلام فرمودند: پس چرا نشانه‌های شیعه را در شما نمی‌بینم...زردصورتان عبادات شبانه، نازک شکمان روزه، خشک لبان دعا، بر رویشان غبار خاشعان قرار دارد (اما شما مدعیان شیعه بودن هستید و این نشانه‌ها را ندارید)(3) امام باقر علیه السلام بدنی بزرگ و سنگین داشته اند و طبق فرمایش بالا از امام صادق علیه السلام، ایشان بادن (درشت اندام) و ثقیل (سنگین وزن) بودند اما هرگز چاق و پرخور نبودند پندی که باعث پندگرفتن صاحبش شد امام صادق علیه السلام فرمودند که شخصی به نام محمد بن منکدر می‌گفت: به نظرم هیچکس (از فرزندان) بعد از حضرت سجاد علیه السلام نمی‌توانست بهتر از خود او باشد تا اینکه امام باقر علیه السلام را دیدم و خواستم پندش دهم، اما گفته او باعث پند گرفتن خودم شد. در روزی گرم به اطراف مدینه رفته بودم که دیدم ابوجعفر (امام باقر علیه السلام) که مردی بزرگ اندام و سنگین وزن بود به کمک دو غلام خود حرکت و کار می‌کند. با خود گفتم سبحان الله او شیخ محترمی از شیخهای قریش است و در این ساعت (داغ) و با این حال (جسمی) به دنبال دنیاطلبی است. بعد از سلام او را نصیحت کردم که چرا اینقدر دنیاطلب است و نگران نیست که در این حال اجلش فرا رسد (جواب خدا را چه دهد) اما ایشان عرق ریزان بعد از پاسخ به سلام او فرمود: اگر در این حال مرگم برسد در طاعت خدا از دنیا رفته ام. زیرا با این كار آبروی خود و خانواده ام را از تو و امثال تو حفظ كرده ام؛ ترس من(از این کار نیست بلکه از) این است كه اگر در حال گناه مرگم برسد، چه كنم؟ محمد بن منکدر گفت: راست می‌گویی خدا بر تو رحم کند. خواستم موعظه‌ات کنم اما تو مرا موعظه کردی ! درشت اندام بودن به معنای چاقی نیست امام باقر علیه السلام بدنی بزرگ و سنگین داشته اند و طبق فرمایش بالا از امام صادق علیه السلام، ایشان بادن (درشت اندام) و ثقیل (سنگین وزن) بودند اما هرگز چاق و پرخور نبودند. پزشکان درباره مضرات چاقی سخنهای بسیار گفته‌اند و پرخوری و کم تحرکی را از عوامل اختیاری و مسائل ژنتیک و غدد را از عوامل دیگر آن برشمرده‌اند؛ با این حال باید توجه نمود که چاقی یک مسأله پزشکی است و هر کسی صلاحیت ندارد درباره آن نظر دهد. به عبارت دیگر برخی از افراد از بدنی تنومند و حجیم برخوردارند،‌ اما به لحاظ علمی چاق محسوب نمی‌شوند. برای تشخیص چاقی باید به قد، جنسیت و نوع استخوان بندی افراد توجه کرد و اطلاعات مفصل آن در درون جدولهایی در اختیار پزشکان قرار داد، با این حال در برخی موارد مراجعه به جدولها ممکن است پزشک را در تشخیص چاقی منحرف سازد: یک- اگر حجم عضلات فرد از حد معمول خیلی بیشتر بوده و نسبت حجم عضلات به چربی وی بالا باشد. دو- اگر حجم عضلات کمتر از حد طبیعی بوده و در نتیجه نسبت چربی به عضلات از حد طبیعی بالاتر باشد. با توجه به دو عامل فوق ممکن است یک فرد عضلانی وزنش بیشتر از حد طبیعی به نظر برسد اما چاق نباشد.(5) سیزده درس زندگی از یک حکایت رویدادی که حضرت صادق علیه السلام درباره کارکردن پدرشان حضرت علیه السلام باقر بازگو کرده‌اند، حاوی درس های فراوانی برای ما می‌باشد که به تعدادی از آنها اشاره می‌کنیم: یک – امام باقر علیه السلام سنگین وزن و درشت اندام بودند اما چاق و پرخور نبودند. دو – امام صادق علیه السلام نیز در توصیف جسم امام باقر علیه السلام از عبارت "بادن" و "ثقیل" استفاده کرده‌اند که به معنای درشت اندام و سنگین وزن است؛ نه چاق و دارای اضافه وزن . سه – چاقی عوامل گوناگونی دارد. ممکن است بر اثر عوامل ژنتیکی، هورومونی نیز ایجاد شود(6). بنابراین چاق بودن یک فرد لزوما به معنای پرخوری او نیست. به لحاظ مزاج شناسی نیز برخی افراد "بلغمی مزاج" هستند و به طور طبیعی، ‌نسبت به بقیه مردم چاقتر هستند. چهار – ساحت امام باقر علیه السلام از معایب اخلاقی و شکم پرستی پاک است. پنجم – روایات فراوانی که درباره لاغر بودن و نحیف بودن شیعیان و متقین است را باید با یک دید کلی تر نگاه کنیم. این روایات شامل افراد درشت اندامی که بر اثر عوامل طبیعی – و نه پرخوری و نه کم کاری – سنگین وزن هستند نیز می‌شود. دین ما به رعایت اعتدال در امور، از جمله در خوردن و آشامیدن تأکید کرده است و بزرگان دین ما نیز الگوهای روشنی در رعایت همه اعتدالها از جمله رعایت حد خوردن و آشامیدن می‌باشند. لاغر بودن و کم خور بودن از نشانه‌های مومنان است ششم – مردم در دوران ائمه علیهم السلام شناخت درستی از کرامات و طرز فکر آنها نداشتند، امامان نیز خود را موظف نمی‌دانستند که هر روز و در هر جا از کرامات و روحیات و عصمت خود برای مردم سخن گویند. هفتم – باید مراقب نیتهای خود باشیم. گاه به فکر نصیحت کردن مردم می‌افتیم اما خودمان نسبت به همان موضوع نیازمند نصیحت شدن هستیم. هشتم – با نصیحت کننده نباید بد برخورد کنیم. اگر حق می‌گویم می‌پذیریم و الا بدون پرخاش و جنجال و حاشیه سازی باید حقیقت را برای او روشن کنیم. نهم – نباید انتظار داشته باشیم که دیگران پند ما را قبول کنند؛ چه بسا ما در اشتباه باشیم و پند ما در جایگاه درستش قرار نگرفته باشد. دهم – هرچه علم ما بالاتر رود، نحوه اشکال گیری ما نیز متحول می‌شود،‌ گاه ممکن است بفهمیم که برخی مردم شایسته احترامند نه اشکال گیری. یازدهم – در آن دوران نماز و روزه و تلاوت قرآن ارزشمند حساب می‌شد و کار و تلاش به منظور حفظ آبرو و کسب نیازها کم- اهمیت شمرده می‌شد؛ ممکن است در زمان دیگری برعکس شود و اعمالی مثل نماز در نظر مردم کم اهمیت شمرده شود. هر دوی این نگاه‌ها افراطی است و اهل بیت علیهم السلام همواره از این لحاظ در حال تعادل بوده‌اند. دوازدهم – امام سجاد علیه السلام نیز به بهترین وجهی دارای روحیه کار کردن برای خدا به منظور دوری از وابستگی به مردم بودند اما افرادی مثل محمد بن منکدر از آن بی‌خبر بودند و فقط عبادتهای حضرت سجاد علیه السلام را دیده و شیفته شده بودند. سیزدهم – گاه لازم است یک واقعه ساده برای نسلهای بعدی باقی بماند. امام صادق علیه السلام به زیبایی و کمال به نقل چنین واقعه‌ای پرداختند که دارای ثمرات و فواید فراوانی است که در اینجا موفق به کشف تعدادی از آنها شدیم. پی نوشت: 1) سوره اعراف، آیه 31 2) دو نمونه از این فرمایشات را می‌آوریم: - عن أبی عبد الله علیه السلام یقول و الله ما شیعة علی إلا من عف بطنه و فرجه و عمل لخالقه و رجا ثوابه و خاف عقابه‏. - إن شیعة علی كانوا خمص البطون ذبل الشفاه و أهل رأفة و علم و حلم یعرفون بالرهبانیة فأعینوا على ما أنتم علیه بالورع و الاجتهاد. (صفات الشیعه، ص10) 3) صفات الشیعه، ص11: قوم تبع أمیر المومنین علیه السلام‏ فالتفت إلیهم قال ما أنتم علیه قالوا شیعتك یا أمیر المومنین قال ما لی لا أرى علیكم سیماء الشیعة قالوا و ما سیماء الشیعة قال صفر الوجوه من السهر خمص البطون من الصیام ذبل الشفاه من الدعاء علیهم غبرة الخاشعین. 4) کافی، ج5، ص74: عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ مُحَمَّدَ بْنَ الْمُنْكَدِرِ كَانَ یَقُولُ مَا كُنْتُ أَرَى أَنَّ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ع یَدَعُ خَلَفاً أَفْضَلَ مِنْهُ حَتَّى رَأَیْتُ ابْنَهُ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ ع فَأَرَدْتُ أَنْ أَعِظَهُ فَوَعَظَنِی فَقَالَ لَهُ أَصْحَابُهُ بِأَیِّ شَیْ‏ءٍ وَعَظَكَ قَالَ خَرَجْتُ إِلَى بَعْضِ نَوَاحِی الْمَدِینَةِ فِی سَاعَةٍ حَارَّةٍ فَلَقِیَنِی أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیٍّ وَ كَانَ رَجُلًا بَادِناً ثَقِیلًا وَ هُوَ مُتَّكِئٌ عَلَى غُلَامَیْنِ أَسْوَدَیْنِ أَوْ مَوْلَیَیْنِ فَقُلْتُ فِی نَفْسِی سُبْحَانَ اللَّهِ شَیْخٌ مِنْ أَشْیَاخِ قُرَیْشٍ فِی هَذِهِ السَّاعَةِ عَلَى هَذِهِ الْحَالِ فِی طَلَبِ الدُّنْیَا أَمَا لَأَعِظَنَّهُ فَدَنَوْتُ مِنْهُ فَسَلَّمْتُ عَلَیْهِ فَرَدَّ عَلَیَّ السَّلَامَ بِنَهْرٍ وَ هُوَ یَتَصَابُّ عَرَقاً فَقُلْتُ أَصْلَحَكَ اللَّهُ شَیْخٌ مِنْ أَشْیَاخِ قُرَیْشٍ فِی هَذِهِ السَّاعَةِ عَلَى هَذِهِ الْحَالِ فِی طَلَبِ الدُّنْیَا أَ رَأَیْتَ لَوْ جَاءَ أَجَلُكَ وَ أَنْتَ عَلَى هَذِهِ الْحَالِ مَا كُنْتَ تَصْنَعُ‏ فَقَالَ لَوْ جَاءَنِی الْمَوْتُ وَ أَنَا عَلَى هَذِهِ الْحَالِ جَاءَنِی وَ أَنَا فِی [طَاعَةٍ مِنْ‏] طَاعَةِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَكُفُّ بِهَا نَفْسِی وَ عِیَالِی عَنْكَ وَ عَنِ النَّاسِ وَ إِنَّمَا كُنْتُ أَخَافُ أَنْ لَوْ جَاءَنِی الْمَوْتُ وَ أَنَا عَلَى مَعْصِیَةٍ مِنْ مَعَاصِی اللَّهِ فَقُلْتُ صَدَقْتَ یَرْحَمُكَ اللَّهُ أَرَدْتُ أَنْ أَعِظَكَ فَوَعَظْتَنِی 5) مراجعه کنید به کتاب "چاقی، علل و رابطه آن با بیماریها و ورزش" تالیف دکتر علی صارمی، دکتر اکبر خمسه، دکتر جمیل اروین از اساتید دانشگاه علوم پزشکی ایران 6) مراجعه کنید به کتاب "فیزیولوژی پزشکی، اثر گایتون – هال، فصل چاقی. روح الله رستگارصفت کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث بخش تاریخ و سیره معصومین تبیان مطالب مرتبط: ویژه‌ نامه های ولادت امام باقر علیه السلام نماهنگ های ولادت امام باقر علیه السلام نواهنگ های ولادت امام باقر علیه السلام