برخی آداب غذا خوردن خوردن غذا در خانه افرادی چون، پدر و مادر، پدربزرگ و مادربزرگ، فرزندان و نوه ها، برادران و خواهران، عموها و عمه ها، دایی ها و خاله ها، دوستان، همسر در خانه شوهر، وکیل در خانه موکل خود(در صورتی که حفظ اموال و کارهای خود را به او واگذار کرده باشد.) بدون اجازه جایز است. غذا خوردن هم مانند کارهای دیگر هم چون نشستن، خوابیدن، و ... آدابی دارد. اسلام خوردن طعام های لذیذ و همچنین دادن این گونه طعام به مردم را خوب می داند، اما باید حلال باشد و در خوردن نیز زیاده روی نشود. زیاده روی در خوردن مثل اسراف است و این اسراف در خوردن، نباید مۆمن را از عبادات باز دارد، بلکه باید منظور و مقصود فرد از خوردن و آشامیدن کسب نیرو برای عبادت باشد. در احادیث آمده است که در مورد آنچه از مال حلال در دنیا خورده باشید، در آخرت سۆال نخواهد شد و خداوند کریم تر از آن است که از مۆمن در مورد آنچه از حلال خورده و آشامیده است، سۆال کند. طعام حلال نخستین و مهم ترین رهنمود اسلام درباره مواد غذایی مورد مصرف، این است که حلال باشد، بدین ترتیب که: آنچه انسان مصرف می کند، باید از راه مشروع تهیه شده باشد. غذایی که از راه نامشروع و تجاوز به حقوق دیگران تهیه گردد، هر چند ممکن است برای سلامت جسم، ضرر نداشته باشد، اما بی تردید برای سلامت روان، زیانبار است. و واضح است که لقمه حرام، بر روان فرزندان نیز تأثیر سوء می گذارد. علاوه بر این غذای انسان باید، از طیبات تهیه شود، و این کلام در آیات قرآن کریم به صراحت آمده است، مانند: کُلُوا مِن طَیِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاکُمْ وَلَا تَطْغَوْا فِیهِ فَیَحِلَّ عَلَیْکُمْ غَضَبِی وَمَن یَحْلِلْ عَلَیْهِ غَضَبِی فَقَدْ هَوَی. از خوردنی های مطبوع که روزی شما کردیم، بخورید و در مورد آناز حدود شرعی تجاوز نکنید، که خشم من بر شما واقع شود و کسی که خشم من بر او واقع شود حتماً سقوط می کند.(1) بر اساس این رهنمود انسان نباید غذاهایی را که توده مردم از آن نفرت دارد، یا اسلام خوردن آن را ممنوع دانسته، مصرف کند، هر چند که تجاوز به حقوق دیگران نباشد. علاوه بر اینها غذا نباید برای انسان یا جامعه مفسده داشته باشد. یعنی اینکه ممکن است غذایی حلال باشد و برای جسم هم زیانبار نباشد، ولیکن چگونگی مصرف آن، برای روح مفسده داشته باشد. مانند غذا خوردن در ظروف طلا و نقره، یا غذا خوردن از سفره ای که مشروبات الکلی در آن قرار دارد.خوردن اینگونه غذاها در اسلام ممنوع شده است. اینگونه می شود که انسان با رعایت این مسائل هم روح و هم جسم خود را حفظ می کند و طعامی طیب و حلال را به بدن می خوراند. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) می فرماید: هر کس غذای حلال بخورد فرشته ای بالای سرش بایستد و برایش آمرزش بخواهد تا از خوردن فارغ شود.(2) در احادیث آمده است که در مورد آنچه از مال حلال در دنیا خورده باشید، در آخرت سۆال نخواهد شد و خداوند کریم تر از آن است که از مۆمن در مورد آنچه از حلال خورده و آشامیده است، سۆال کند. اسلام خوردن طعام های لذیذ و همچنین دادن این گونه طعام به مردم را خوب می داند، اما باید حلال باشد و در خوردن نیز زیاده روی نشود. در حدیث معراج آمده است: ای احمد! اگر خوردن و آشامیدنت پاک باشد، در حفظ و حمایت من هستی.(3) آداب غذا خوردن 1. گفتن بسم الله: رسول خدا (صلی الله علیه و آله) می فرماید: با جماعت بخورید و بسم الله الرحمن الرحیم بگویید تا برکت غذا زیاد شود.(4) 2. سپاسگزاری: رسول خدا (صلی الله علیه و آله) می فرماید: پاداش کسی که می خورد و سپاس آن را می گزارد، همانند کسی است که برای خدا روزه می گیرد.(5) 3. راه نرفتن: امام صادق (علیه السلام) می فرماید: در حال راه رفتن غذا نخور مگر از روی ناچاری.(6) 4. ندمیدن: رسول خدا (صلی الله علیه و آله) می فرماید: در خوردنی و آشامیدنی فوت نکنید(غذا به قدری گرم نباشد که با دمیدن خنک شود).(7) 5. توجه به مصلح غذایی: امام صادق (علیه السلام) می فرمایند: هر گاه پنیر و گردو با هم خورده شوند، در هر یک شفایی هست، ولی اگر جداگانه خورده شوند، در هر یک دردی هست.(8) غذا خوردن آداب بسیاری دارد ولی ما به دلیل جلوگیری از اطاله کلام، از بیان دیگر آداب، خودداری می نماییم. فتاوای مراجع عظام درباره خوردن و انواع خوراکی ها برای حفظ جان انسان ها و سلامتی جسم و روح آنها و بقای نسل ها و احترام به حقوق دیگران، قوانین و مقرراتی در مورد خوراکی هادر فقه اسلامی وجود دارد. ما در این مقال برآنیم تا فتاوای مراجع عظام را در این باره بیان داریم. 1. امام خمینی (ره): خوردن غذای دیگران بدون رضایت صاحبش، حرام است؛ هر چند کافری باشد که اموالش محترم است. مانند اهل ذمه. علاوه براین خوردن غذا در خانه افرادی چون، پدر و مادر، پدربزرگ و مادربزرگ، فرزندان و نوه ها، برادران و خواهران، عموها و عمه ها، دایی ها و خاله ها، دوستان، همسر در خانه شوهر، وکیل در خانه موکل خود(در صورتی که حفظ اموال و کارهای خود را به او واگذار کرده باشد.) بدون اجازه جایز است.(9) 2. آیة الله خامنه ای (دام ظله): خورانیدن غذای متجنس به اطفال حرام نیست. 3. آیة الله بهجت (ره): خورانیدن غذای متجنس به اطفال حرام نیست. 4. آیة الله فاضل لنکرانی (ره): خورانیدن غذای متجنس به اطفال حرام است ولی اگر خودش خورد، جایز است. 5. آیة الله مکارم شیرازی (دام ظله): خورانیدن غذای متجنس به اطفال اگر ضرر دارد، حرام است.(10) نتیجه رهنمودهای اسلام درباره خوردن، تنها سلامت جسم را تضمین نمی کند، بلکه تضمین کننده سلامت جسم و روح انسان هاست. از آن جا که عقل و علم، به همه رازهای آفرینش احاطه ندارند، چه بسا حکمت برخی از رهنمودهای اسلام برای دانش امروز، مجهول باشد، ولی بی تردید این به معنای بی دلیل بودن آن رهنمودها نیست، چنان که فلسفه تعدادی از احکام اسلام، در گذشته ناشناخته بود و امروزه علم به راز آن ها پی برده است. پی نوشت ها: 1. سوره طه، آیه81. 2. مفاتیح الحیاة، صفحه139. 3. همان. 4. مفاتیح الحیاة، صفحه141. 5. کافی، جلد2، صفحه94. 6. مفاتیح الحیاة، صفحه141. 7. همان. 8. کافی، جلد6، صفحه340. 9. تحریرالوسیلة، جلد2، صفحه169. 10. آموزش فقه، صفحه443. سمیرا باقری بخش احکام اسلامی تبیان منابع مفاتیح الحیاة، آیةالله جوادی آملی (دام ظله). کافی، شیخ کلینی. تحریرالوسیلة، امام خمینی(ره). آموزش فقه، محمدحسین فلاح زاده.