قیام زید بن علی(علیهماالسلام)
از جمله نکاتی که در مورد شخصیت زید بن علی (علیهما السلام) باید مورد توجه قرار گیرد، چگونگی قیام و شهادت وی است. در این زمینه برخی نکات که از اهمیت بیشتری برخوردارند در ذیل بیان میگردد.
معاریف بیعتکننده
تنها مردم عادی کوچه و بازار نبودند که به حضرت زید گرویدند و با وی بیعت کردند بلکه با این جمع، خواص از علما و فقها و قُضات و محدثان کوفه، نیز همکاری و مشارکت داشتهاند، که ایشان را معرفت تامه بدین نهضت هاشمیه بوده است، نهضتی که هدفی جز احیای دین و سنت و دفع ظلم و اقامه عدل و رد مظالم و نصرت اهل بیت نبوت و حمایت از مستضعفین نداشت. از جمله این افراد میتوان به این کسان اشاره نمود: حجاج بن دینار (از جمله راویان بزرگ کوفه)، حسن بن سعد (از راویان کوفه)، حسن بن عماره بجلی (قاضی بغداد)، محمد بن ابی لیلی، نعمان بن ثابت (ابو حنیفه کوفی) و یحیی بن دینار ابو هاشم رمانی.
این بود نام شماری از بزرگان کوفه و بغداد که با زید همداستان شده بودند.
ورود زید بن علی (علیهما السلام) به کوفه
زید در شوال سال 120 وارد کوفه شد. وی در شهر کوفه 15 ماه و در بصره دو ماه اقامت گزید، در این هنگام گروهی از شیعیان و خوارج با او رفت و آمد داشتند و بیعت میکردند. در مورد تعداد بیعتکنندگان با زید که اهل کوفه بودند اختلاف نظر است . اقوالی چون 25 هزار، 40 هزار و 80 هزار در این زمینه گفته شده است. لازم به ذکر است که از اهالی مدائن، بصره، واسط، موصل، جزیره، ری، خراسان و جرجان نیز جماعتی با او بیعت نمودند.
زید از مردم با این عناوین بیعت میگرفت: دعوت به کتاب خدا و عمل به سنت رسول الله (صلی الله علیه و آله)، جهاد با ستمکاران، دفاع از مظلومین و محرومین، تقسیم غنائم و حقوق بیت المال به همه مستحقان، برداشتن ظلم و ستم از جامعه و یاری کردن خاندان رسول خدا (صلی الله علیه و اله) و دفاع از حقوق آنها
چگونگی بیعت با زید بن علی (علیهما السلام)
زید از مردم به عناوین زیر بیعت میگرفت:
1ـ دعوت کردن مردم به کتاب خدا و عمل کردن به سنت رسول الله (صلی الله علیه و آله)
2ـ جهاد با ستمکاران و خلفای جابر و اعمال آنها
3ـ دفاع از مظلومین و محرومین و کسانی که حقوق آنها پایمال شده و نمیتوانند از خود دفاع کنند.
4ـ تقسیم غنائم و حقوق بیت المال به همه مستحقان و رفع تبعیض
5ـ برداشتن ظلم و ستم از جامعه و بسط عدالت همگانی
6ـ یاری کردن خاندان رسول خدا (صلی الله علیه و اله) و دفاع از حقوق آنها
زید بن علی (علیهما السلام) به هر کسی که میخواست بیعت کند این موارد را میگفت و اگر قبول مینمود دست بیعت به آن شخص میداد.
منازل زید در کوفه
زید بن علی (علیهما السلام) در کوفه منزل مخصوصی نداشت که در آنجا فرود آید و هر چه اوضاع و احوال و مقتضیات روز حکم میکرد عمل مینمود و هر چند روزی در جایی به سر میبرد.
پس از اینکه هشام بن عبد الملک شنید زید بن علی (علیهما السلام) در کوفه به سر میبرد ناراحت شد، و مرتباً برای والی خود در عراق، یوسف بن عمر ثقفی، نامه مینوشت و او را وادار میکرد که زید را از کوفه بیرون کند.
نیرنگ کوفیان
تاریخ درباره حوادث و قیامهای کوفه که در صدر اسلام اتفاق افتاد تجلیلی نکرده است، شهر کوفه با شهرتی که در تاریخ دارد و با موقعیت عظیمی که سابقاً داشته ، نام نیکی از خود نگذاشته است، این شهر بزرگ و تاریخی که از هنگام پایهگذاریش مرکز جنب و جوش بود و مدتی نیز مرکز خلافت قرار گرفت ثبات و آرامی نداشته است. کوفه از دورویی و نیرنگ و فساد پر بود، رۆسای قبائل مختلف که در این شهر گرد آمده بودند، با یکدیگر در نفاق زندگی میکردند، کشمکشهای قبیلهای و اختلاف مذهبی و مسلکی در آنجا فراوان بود. این خوی و خصلت اهل کوفه از زمان امام علی (علیه السلام) شناخته شد و دامنگیر زید نیز گشت به طوری که از میان بیعتکنندگان تنها جماعتی اندک با زید قیام کردند و به جهاد و مبارزه پرداختند تا از شریعت مقدس دفاع کنند.
زید در میدان جنگ
هنگامی که زید بن علی (علیهما السلام) شنید یوسف بن عمر در جست و جوی اوست، ترسید که او را ناگهان دستگیر کند، از این جهت قبل از روز موعود که بنا بود او و پیروانش در شهرها و ولایات خروج کنند قیام کرد.
بنا به قول مشهور او در شب چهارشنبه اول ماه صفر سال 121 هجری قمری در کوفه به همراه یارانی که برایش باقی مانده بود قیام کرد. درگیری نظامی دو لشکر آغاز شد. در این جنگ که تنها دو روز به طول انجامید زید و بهترین یارانش به شهادت رسیدند.
زید بن علی (علیهما السلام) در کوفه منزل مخصوصی نداشت که در آنجا فرود آید و هر چه اوضاع و احوال و مقتضیات روز حکم میکرد عمل مینمود و هر چند روزی در جایی به سر میبرد
مدفن زید (علیه السلام)
پس از اینکه زید به شهادت رسید یارانش درباره دفن او اختلاف پیدا کردند، چون بیم داشتند که جسد پاک او به دست یوسف بن عمر خواهد افتاد و مورد اهانت قرار خواهد گرفت. گروهی عقیده داشتند برای اینکه جسدش از انظار مخفی بماند و قبرش معلوم نگردد او را در آب بیفکنند. سلمة بن ثابت پیشنهاد کرد که بدن زید را در نزدیک محل آنها زیر نهری دفن کنند و بعد آب را بار دیگر در مسیرش جاری کنند. این پیشنهاد مورد قبول قرار گرفت و شبهنگام بدن زید را در زیر نهر آب دفن کردند. اما یوسف بن عمر قبرش را شناسایی کرده، آن را نبش کرد و سرش را از بدنش جدا نموده، نزد هشام برد. او سر زید را در دمشق و مدینه در انظار مردم گذاشت و جسم او را در کُناسه بر دار آویخت، پس از آن به امر ولید آن را سوزاندند.
نتیجه
گروههای مختلفی از مردم با زید (علیه السلام) بیعت کردند و تنها به مردم عادی محدود نمیشد. تعداد بیعتکنندگان با زید که اهل کوفه بودند اختلاف نظر است. اقوالی چون 25 هزار، 40 هزار و 80 هزار در این زمینه گفته شده است. زید از مردم با این عناوین بیعت میگرفت: دعوت به کتاب خدا و عمل به سنت رسول الله (صلی الله علیه و آله)، جهاد با ستمکاران، دفاع از مظلومین و محرومین، تقسیم غنائم و حقوق بیت المال به همه مستحقان، برداشتن ظلم و ستم از جامعه و یاری کردن خاندان رسول خدا (صلی الله علیه و اله) و دفاع از حقوق آنها.
تمامی بیعتکنندگان نیز شرایط زید (علیه السلام) را پذیرفته و با درکی آگاهانه از انگیزه قیام، با وی همراه میشدند لکن خوی و خصلت اهل کوفه در بیعتشکنی، دامنگیر زید نیز گشت به طوری که از میان بیعتکنندگان تنها جماعتی اندک با زید (علیه السلام) قیام کردند و به جهاد و مبارزه پرداختند تا از شریعت مقدس دفاع کنند. بنا به قول مشهور او در شب چهارشنبه اول ماه صفر سال 121 هجری قمری در کوفه به همراه یارانی که برایش باقی مانده بود قیام کرد. درگیری نظامی دو لشکر آغاز شد. در این جنگ که تنها دو روز به طول انجامید زید (علیه السلام) و بهترین یارانش به شهادت رسیدند.
زینب مجلسی راد
بخش اعتقادات شیعه تبیان
منبع:
1- تاریخ و عقاید زیدیه، مصطفی سلطانی، ص 65.
2 - رهبر انقلاب کوفه یا زندگانی زید شهید، علامه سید عبد الرزاق مقرّم، ترجمه شیخ عزیز الله عطاردی، ص 249 تا 319.
3 - سیره و قیام زید بن علی (علیهما السلام)، حسن کریمان، ص 290 تا 295.
مطالب مرتبط:
اهداف زید بن علی(علیهالسلام) در قیام بر علیه امویان
نظر ائمه علیهم السلام نسبت به زید بن علی چه بود؟
بررسی جایگاه علمی زید بن علی (علیه السلام)
