واسطه وحی جبرئیل یا روح القدس؟ در سوره بقره آیه 97 می گوید: جبرئیل وحی را رسانده و در سوره 16 آیات 102 می گوید: روح القدس وحی را رسانده. سۆال اینست که جبرئیل وحی را فرستاده یا روح القدس؟ ابتدا متن آیات مورد نظر را ذکر می کنم و سپس به پاسخ پرسش شما می پردازم: در آیه کریمه زیر می فرماید: فرشته وحی جبرئیل امین است: قُلْ مَنْ كانَ عَدُوًّا لِجِبْریلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلى‏ قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللَّهِ مُصَدِّقاً لِما بَینَ یدَیهِ وَ هُدىً وَ بُشْرى‏ لِلْمُۆْمِنینَ (بقره/97) [ آنان مى ‏گویند: چون جبرئیل، وحى را براى تو مى ‏آورد ما با او دشمنیم بنابراین به تو ایمان نمى‏ آوریم‏] بگو: هر كه دشمن جیرئیل است [دشمن خداست‏] زیرا او قرآن را به فرمان خدا بر قلب تو نازل كرده است، در حالى كه تصدیق كننده كتاب‏هاى پیش از خود و هدایت و بشارت براى مۆمنان است . در آیه کریمه زیر می فرماید: فرشته وحی روح القدس است: قُلْ نَزَّلَهُ رُوحُ الْقُدُسِ مِنْ رَبِّكَ بِالْحَقِّ لِیثَبِّتَ الَّذینَ آمَنُوا وَ هُدىً وَ بُشْرى‏ لِلْمُسْلِمینَ (نحل/102) بگو: آن [آیات‏] را روح القدس از سوى پروردگارت به درستى و راستى نازل كرده تا كسانى را كه ایمان آورده ‏اند، ثابت قدم بدارد و براى تسلیم‏ شدگان [به فرمان‏هاى حق‏] هدایت و مژده باشد. روح، حقیقت و موجود مستقلى است كه داراى حیات و علم و قدرت می باشد ، نه اینكه از مقوله صفات و احوال بوده و آن طور كه بعضى‏ پنداشته‏ اند که قائم به موجودى دیگر باشد. (1) «قدس» به معناى طهارت و پاكى است. روح القدس یعنی روحى كه از قذارت ها و پلیدی هاى مادى طاهر، و از خطا و اشتباه منزه و پاک است. در جاى دیگر از قرآن از او به «روح الامین» تعبیر شده : وَ إِنَّهُ لَتَنْزیلُ رَبِّ الْعالَمینَ نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمینُ عَلى‏ قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنْذِرینَ (شعراء/192تا194) و بى‏ تردید این قرآن، نازل شده پروردگار جهانیان است كه روح ‏الامین آن را نازل كرده است ، بر قلب تو، تا از بیم دهندگان باشى فرشته وحی الهی که قرآن را بر قلب مبارک پیامبر رحمت (صلی الله علیه و آله) نازل فرموده، همان جبرئیل امین است که در قرآن با نامهای مختلفی مانند «روح الامین» و «روح القدس» از او یاد شده است و در جایى دیگر به جبرئیل كه یكى از ملائكه است (2): قُلْ مَنْ كانَ عَدُوًّا لِجِبْریلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلى‏ قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللَّهِ مُصَدِّقاً لِما بَینَ یدَیهِ وَ هُدىً وَ بُشْرى‏ لِلْمُۆْمِنینَ (بقره/97) [آنان مى ‏گویند: چون جبرئیل، وحى را براى تو مى ‏آورد ما با او دشمنیم بنابراین به تو ایمان نمى‏ آوریم‏] بگو: هر كه دشمن جیرئیل است [دشمن خداست‏] زیرا او قرآن را به فرمان خدا بر قلب تو نازل كرده است، در حالى كه تصدیق كننده كتاب‏هاى پیش از خود و هدایت و بشارت براى مۆمنان است . در روایت ذیل آیه مورد بحث هم آمده که ابی جارود از امام باقر (علیه السلام) نقل می کند که: روح القدس همان «جبرئیل» است و «قدس» به معنای پاکی می باشد: و فی روایة أبی الجارود عن أبی جعفر علیه السلام فی قوله: «رُوحُ الْقُدُسِ» قال: هو جبرئیل، و القدس الطاهر(3) با این توضیح روشن شد که فرشته وحی الهی که قرآن را بر قلب مبارک پیامبر رحمت (صلی الله علیه و آله) نازل فرموده، همان جبرئیل امین است که در قرآن با نامهای مختلفی مانند «روح الامین» و «روح القدس» از او یاد شده است. پی نوشت ها : 1- المیزان فی تفسیر القرآن، ج‏12، ص: 205 2- المیزان فی تفسیر القرآن، ج‏12، ص: 205 3- تفسیر نور الثقلین، ج‏3، ص: 86 بخش قرآن تبیان منبع : پرسمان قرآن