امام بودن کتاب موسی یعنی چه؟ سوره احقاف، آیات 9 تا 12 به صراحت بیان می‌كند كه امام قرآن، كتاب حضرت موسی ـ علیه السّلام ـ است، لطفاً در این باره توضیح دهید. در پاسخ به پرسش، توجه به چند نكته لازم است: 1. مضمون آیه‌ای كه در پرسش مطرح شده است در دو جای قرآن آمده است. یكی در سوره هود، آیة 17 كه می‌فرماید: «...وَ مِنْ قَبْلِهِ كِتابُ مُوسى إِماماً وَ رَحْمَةً أُولئِكَ یُؤْمِنُونَ بِهِ؛ آیا آن كسی كه دلیل آشكاری از پروردگار خویش دارد و به دنبال آن شاهدی از سوی او می‌باشد و پیش از آن كتاب موسی (تورات كه برای یهود) پیشوا و رحمت بود ( كه تمام نشانه‌های پیامبر اسلام در آن ذكر شده و به آمدن پیامبر ـ صلی الله علیه و آله ـ بشارت داد) آن (حق طلبان و حقیقت‌جویان) به او (كه دارای این ویژگیهاست) ایمان می‌آورند...؟» همچنین سوره احقاف، آیه 12، به همین مضمون می‌باشد و آیه چنین می‌فرماید: «كه از نشانه‌های صدق نبوت پیامبر گرامی اسلام ـ صلی الله علیه و آله ـ چند چیز است از جملة آنها، كتاب حضرت موسی (تورات) است كه برای یهود پیشوا و رحمت بوده است كه تمام نشانه‌های پیامبر اسلام در آن ذكر شده و به آ‌مدن پیامبر اسلام بشارت داده است. 2. واژه «امام» از ماده «امام» به معنای پیش و جلو روی است و در اصطلاح به معنای ملت، جهانیان، مقتداء، رئیس، پیش نماز، راه، مصلح و برپا دارنده یك چیز آمده است و همچنین به معنای پیامبر، خلیفه، امیر لشگر، راهنما، و... است. قرآن كریم در جای دیگر می‌فرماید: «و (به خاطر بیاور) هنگامی را كه خداوند از اهل كتاب پیمان گرفت كه حتماً آن را برای مردم آشكار سازید و كتمان نكنید، ولی آنها آن را پشت سر افكندند و به بهای كمی مبادله كردند، چه بد متاعی خریدند در فرهنگ قرآن كریم، «امام» در مصداق‌های زیر استعمال شده است، نخست در مورد امامان و پیشوایان معصوم كه وصی و جانشین پیامبر هستند و از طرف خداوند متعال به امامت منصوب شده باشند، چنان كه قرآن كریم می‌فرماید: «و جلعناهم ائمة یهدون بامرنا... ؛[1] و آنها را پیشوایانی قرار دادیم كه به فرمان ما (مردم را) هدایت می‌كردند...» كه منظور از واژه «ائمه» به معنای پیشوا و جانشین معصوم ـ علیهم السّلام ـ می‌باشد. گاهی واژه «امام» در مورد پیشوایان كفر و طاغوت‌ها آمده است « و َقاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لا أَیْمانَ لَهُمْ...» و گاهی به معنای مروّجان و اشاعه دهندگان فرهنگ مبتذل و فاسد آمده كه آنها مردم را به سوی آتش جهنم در دنیا و آخرت سوق می‌دهند، چنانكه می‌فرماید: «وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً یَدْعُونَ إِلَى النَّارِ؛ [2]و ما آنها را پیشوایانی كه دعوت به آتش (دوزخ) می‌كنند قرار دادیم.»[3] دعوت كنندگان به آتش جهنم در اثر انحرافات اخلاقی و اعتقادی، زمینه آلوده شدن انسان‌ها به گناه و مفاسد را آماده می‌كنند و آن خود جلودار و رهبر گناهكاران هستند. گاهی «امام» به معنای خود قرآن آمده است.[4] و نیز «امام» به معنای كتاب‌های آسمانی پیامبران گذشته، مثل حضرت موسی ـ علیه السّلام ـ آمده[5] و همچنین «امام» به معنای جلودار و پیشوای فكری و عقیدتی ملت‌ها آمده است .[6] بنابراین، كتاب تورات برای ملت یهود و بنی‌اسرائیل، امام و پیشوا بوده و امام و پیشوایان مسلمانان و تمام انسان در حال حاضر قرآن كریم است و آیه 12، سوره احقاف نیز بر اثبات حقانیت قرآن و نفی تهمت مشركان مبنی بر تكذیب قرآن تأكید دارد و می‌فرماید: از شانه‌های صدق این كتاب بزرگ (قرآن) این است كه قبل از آن و كتاب حضرت موسی (تورات) در حالی كه پیشوا و امام مردم بود و رحمتی برای آنها بود، نازل گردید. تورات در واقع خبر از اوصاف پیامبر بعد از خود داده است و قرآن بشارت و حقانیت تورات در مورد اسلام را تصدیق می‌كند و آیه مذكور اشاره دارد كه به قرآنی ایمان بیاورید كه تصدیق كنندة تورات است. بنابراین، دو كتاب قرآن و تورات هر دو پیشوا و امام امت اسلام و یهودیان هستند (گرچه با نزول قرآن و جهانی بودن آن، یهودیان مكلفند از قرآن پیروی كنند) و هیچ گاه تورات امام و پیشوای قرآن نیست، بلكه تصدیق كنندة آن است. قرآن كریم بر این نكته تآكید دارد كه یهودیان نه تنها تورات را پیشوا قرار ندادند، بلكه آن را پشت سر انداختند؛ خداوند متعال می‌فرماید: « نَبَذَ فَرِیقٌ مِنَ الَّذِینَ أُوتُوا الْكِتابَ كِتابَ اللَّهِ وَراءَ ظُهُورِهِمْ كَأَنَّهُمْ لا یَعْلَمُونَ؛ [7] «جمعی از آنان كه دارای كتاب بودند كتاب خدا را پشت سر افكندند، گویی اصلاً از آن خبر ندارند.»[8] كتاب تورات برای ملت یهود و بنی‌اسرائیل، امام و پیشوا بوده و امام و پیشوایان مسلمانان و تمام انسان در حال حاضر قرآن كریم است و آیه 12، سوره احقاف نیز بر اثبات حقانیت قرآن و نفی تهمت مشركان مبنی بر تكذیب قرآن تأكید دارد و می‌فرماید: از شانه‌های صدق این كتاب بزرگ (قرآن) این است كه قبل از آن و كتاب حضرت موسی (تورات) در حالی كه پیشوا و امام مردم بود و رحمتی برای آنها بود، نازل گردید قرآن كریم در جای دیگر می‌فرماید: «و (به خاطر بیاور) هنگامی را كه خداوند از اهل كتاب پیمان گرفت كه حتماً آن را برای مردم آشكار سازید و كتمان نكنید، ولی آنها آن را پشت سر افكندند و به بهای كمی مبادله كردند، چه بد متاعی خریدند.»[9] پس در دو آیه مذكور، از سیر عملكرد یهود و اهل كتاب در پشت سرانداختن تورات سخن به میان آمده و این عمل یهودیان با امامت و پیشوا بودن تورات و قرآن كریم سازگار نیست؛ از آیات مذكور نیز برمی‌آید كه تورات تنها پیشوا و امام یهودیان بود كه آنها به آن خیانت كردند و آن را پشت سر انداختند و به آن پشت پا زدند. پس قرآن كریم پیشوا و امام تمام مردم و جهانیان است. «و ما ارسلناك الا رحمة للعالمین» ،[10] ما تو را جز برای رحمت جهانیان نفرستادیم». و باز قرآن كریم می‌فرماید: «آن هذا القرآن یقص علی بنی‎اسراییل اكثر الذی هم فیه یختلفون» ؛[11] این قرآن اكثر چیزهایی را كه بین‎اسراییل در آن اختلاف دارند برای آن‌ها بیان می‎كند.» و در آیة دیگری می‌فرماید: «آن هو الا ذكر للعالمین» ؛[12] این (قرآن) وسیله تذكر برای همه جهانیان است. بنابراین، قرآن كریم برای تورات و تمام كتب آسمانی نازل شده، خاتم و امام است و آیات مذكور نیز به این حقیقت اشاره دارند.[13] پی نوشت ها : [1] . انبیاء/ 73. [2] . قصص/ 41. [3] . ر.ك: تفسیر نمونه، همان، ج16، ص85 ـ 93. [4] . یس/ 12. [5] . هود/ 17؛ احقاف/ 12. [6] . اسراء/ 71. [7] . بقره/ 101. [8] . ر.ك: تفسیر نمونه، همان، ج1، ص365ـ368. [9] . آل‌عمران/187. [10] . انبیاء/ 107. [11] . نمل/ 76. [12] . ص/ 87. [13] . ر. ك: نمونه، همان، ج 3، ص 204 ـ 211. معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر: 1. مرحوم طبرسی(ره)، مجمع‌البیان، (بیروت، داراحیاء التراث العربی) ج5، ص85. 2. شیخ طوسی(ره)، التبیان فی تفسیر القرآن، (قم مكتب الاعلام الاسلامی)، ج9، ص273. 3. سیدعلی اكبر قرشی، احسن الحدیث، (تهران، واحد تحقیقات اسلامی بنیاد بعثت، ج10، ص136ـ139. 4. ملافتح الله كاشانی، منهج الصادقین فی الزام المخالفین، (تهران، كتابفروشی اسلامیه، ج8، ص314. و.... تفسیر نمونه ذیل آیات ذكر شده. بخش قرآن تبیان منبع : اندیشه قم