راه اندازی رادیو و تلویزیون خصوصی؛ بیم ها و امید ها یك فوریت طرح اداره و نظارت بر صدا و سیما 29 تیر امسال با امضای 35 نماینده در صحن علنی مجلس مطرح شد و به تصویب نمایندگان رسید. بر اساس این طرح و در صورت تصویب نهایی، سازمان صدا و سیما زیر نظر رهبر انقلاب اسلامی به صورت هیأت امنایی اداره خواهد شد. اما آنچه این طرح را از اهمیت ویژه ای برخوردار کرده امكان راه‌اندازی شبكه‌های رادیویی و تلویزیونی خصوصی در كشور به عنوان مواد مهم این طرح یك فوریتی است. در دستور کار قرار گرفتن این طرح در کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی بار دیگر بحث ها درباره تاسیس تلویزیون خصوصی در کشور را بر سر زبان ها انداخته؛ موضوعی که به اندازه طرفداران پر و پا قرصش، مخالفان سرسختی نیز دارد. البته این فقط قوه مقننه نیست که به دنبال یافتن راهکاری برای خروج از این بن بست قانونی است، بلکه محمود احمدی نژاد رییس قوه مجریه نیز چندی پیش در مراسم افتتاح شبکه تلویزیونی «شما»، انحصاری بودن را از مشکلات رسانه ملی بر شمرد و این نشان می دهد که این موضوع آنقدر حائز اهمیت است که از هر سو نگرانی هایی را برانگیخته است. نکته مهم مورد اشاره موافقان راه اندازی شبکه های خصوصی، متنوع تر شدن و در نتیجه رقابتی تر شدن تولیدات رادیو و تلویزیونی است؛ این در حالی است که اصل 175 قانون اساسی صدا و سیما را در كشور انحصاری می داند. با این حال بهمن کشاورز، رییس اتحادیه سراسری كانون‌های وكلای داگستری می گوید که حتی با رعایت اصل 175 قانون اساسی امكان دایر كردن رادیو و تلویزیون خصوصی در کشور وجود دارد و در صورت خصوصی سازی نیز، شورای نظارت صدا و سیما می تواند بر شبكه‌های خصوصی نظارت کند. او البته اضافه می کند که اگر نگوییم تاسیس رادیو و تلویزیون خصوصی، ‌مستلزم اصلاح قانون اساسی و تغییر مفاد اصل 175 است به ناچار باید بگوییم که چنین اقدامی مستلزم تغییراتی در قانون اصلاح موادی از برنامه چهارم و اجرای سیاست های كلی این اصل خواهد بود. رییس اتحادیه سراسری كانون‌های وكلای داگستری می گوید که حتی با رعایت اصل 175 قانون اساسی امكان دایر كردن رایو و تلویزیون خصوصی در کشور وجود دارد و در صورت خصوصی سازی نیز، شورای نظارت صدا و سیما می تواند بر شبكه‌های خصوصی نظارت کند. در همین رابطه محمدجواد آرین منش، نایب رییس كمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی معتقد است که امكان ایجاد رادیو و تلویزیون خصوصی به مفهوم رایج در دنیای غرب در ایران وجود ندارد و خصوصی‌سازی تلویزیون تنها به معنای تقویت همكاری صدا و سیما با بخش خصوصی درامور فنی، توسعه شبكه و تولید برنامه خواهد بود. او هم چنین می افزاید که در حال حاضر صدا و سیما امور حاكمیتی را عهده‌دار است و در امور غیرحاكمیتی مثل تولید برنامه، توسعه شبكه، امور فنی و ... با بخش خصوصی همكاری می‌كند که قرار است در طرح نظارت بر اداره صدا و سیما تقویت همکاری با بخش خصوصی بیشتر مورد توجه قرار گیرد. البته برای رفع این ایرادات و اشکالات علی مطهری نماینده تهران و از اعضای کمیسیون فرهنگی مجلس پیشنهادی را در طرح نظارت بر اداره صدا و سیما ارائه کرده که در صورت تصویب شبکه های رادیویی و تلویزیونی خصوصی با ارائه مجوز و همچنین نظارت بر پخش برنامه های توسط صدا و سیما امکان تاسیس می یابند. به نظر می رسد تصویب این پیشنهاد بتواند تا حدی هم نیازهای فرهنگی در این زمینه را مرتفع کند و هم وظایف حاکمیتی صدا و سیما را به رسمیت بشناسد. چندی پیش مركز پژوهش‌های مجلس در تحلیلی درباره عملکرد تلویزیون فارسی زبان بی.بی.سی، تقویت ماهوی صدا و سیما با استفاده از توانایی‌های بخش خصوصی را عمده‌ترین موید برای تاسیس شبكه‌های تلویزیونی خصوصی دانسته و خواستار به کارگیری راهبردهایی چون عدم تهدیدانگاری NGOها و اعطای مجوز به تلویزیون‌های فارسی زبان در چارچوب قانون اساسی شده است. مرکز پژوهشها در گزارش خود جلوگیری از راه‌اندازی تلویزیون‌‌های ماهواره‌ای با توجه به طراحی پایگاه‌های اینترنتی متنوع و متعدد را عامل بازدارنده موثر در راه ارتباط ‌گیری با مخاطبان داخلی ندانسته است. البته جای هیچ شک و شبهه یی نیست که در شرایط کنونی این امکان وجود ندارد که نهاد تاثیرگذار صدا و سیما به یک باره از حالت دولتی و حاکمیتی خارج شود، اما همچنانکه اکنون برخی وظایف غیر حاکمیتی رسانه ملی برون سپاری می شود و تولید برنامه ها توسط بخش های خصوصی انجام می شود، می توان به مرور زمان شاهد تاسیس شبکه های خصوصی البته با نظارت رسانه ملی بود. تجربه‌ مثبت اجرای سیاستهای کلی اصل 44 و خصوصی سازی در عرصه آ‌موزش و پرورش، بهداشت و درمان و آموزش عالی که از وظایف حاکمیتی دولت هستند نیز نشان داده که این تنوع و تکثر در رقابت با بخش خصوصی باعث تقویت و پیشرفت بخش دولتی خواهد شد. البته برای تاسیس رادیو و تلویزیون خصوصی زمانی حجت تمام می شود که این طرح به تصویب مجلس و سپس تایید شورای نگهبان برسد؛ گرچه با سوابق موجود در این باره به نظرمی رسد که استنباط شورای نگهبان براساس قانون اساسی ناظر بر انحصاری بودن صدا و سیما است. شورای نگهبان در سال 1379 در پاسخ به استفساریه رییس وقت سازمان صدا و سیما درباره اصل 44 قانون اساسی، ضمن ارجاع به نص اصل 44 اعلام كرده بود که: «انتشار و پخش برنامه‌های صوتی و تصویری از طریق سیستم‌های فنی قابل انتشار فراگیر (همانند ماهواره، فرستنده فیبر نوری و غیره) برای مردم در قالب امواج رادیویی و كابلی غیر از صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران خلاف اصل مذكور است.» شورای نگهبان در سال 1379 در پاسخ به استفساریه رییس وقت سازمان صدا و سیما درباره اصل 44 قانون اساسی، ضمن ارجاع به نص اصل 44 اعلام كرده بود که: «انتشار و پخش برنامه‌های صوتی و تصویری از طریق سیستم‌های فنی قابل انتشار فراگیر (همانند ماهواره، فرستنده فیبر نوری و غیره) برای مردم در قالب امواج رادیویی و كابلی غیر از صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران خلاف اصل مذكور است.» البته شاید ابلاغ سیاست‌های كلی نظام درباره اصل 44 قانون اساسی و مجاز شمردن ورود بخش خصوصی در بسیاری از بخش‌های اقتصادی كه پیش از این در انحصار دولت بوده وضع را کمی متفاوت تر و دست شورای نگهبان را برای بررسی بیشتر این موضوع بازتر کند. به هر حال باید منتظر ماند و دید که یا نمایندگان مجلس شورای اسلامی تصویب راه اندازی رادیو تلویزیون خصوصی را بر خواهند تابید و در این صورت شورای نگهبان هم به ندای نمایندگان ملت لبیک خواهد گفت یا نه؟! اما آنچه مسلم است اینکه در شرایط حاضر که فشارهای غرب بر کشور بیشتر بر زمینه های فرهنگی متمرکز است، تقویت رسانه های داخلی که تولیدات رادیویی و تلویزیونی نیز از عمده ترین آنهاست می تواند علاوه بر کم کردن اثرات شبکه های ماهواره ای، مردم را در برابر این تهدیدات فرهنگی واکسینه کند. سارا کیان بخش حقوق تبیان