برای مؤمن همه چیز را بد نیست! توبه ی حقیقی قال الباقر علیه السلام : « التَّائِبُ مِنَ الذَّنْبِ كَمَنْ لَا ذَنْبَ لَهُ ؛ فردی كه توبه می‌كند مانند شخصی است كه اصلا گناهی انجام نداده باشد .» 1 در حدیث دیگری داریم كه فردی كه با زبان استغفار كند ولی در عمل به گناه ادامه دهد مثل كسی است كه خدا را مسخره می‌كند . « اللَّهُ أَفْرَحُ بِتَوْبَةِ الْعَبْدِ مِنَ الظَّمْآنِ الْوَارِدِ وَ الْمُضِلِّ الْوَاجِدِ وَ الْعَقِیمِ الْوَالِدِ ؛ » پیامبر اكرم دراین حدیث می‌فرمایند كه همانا خداوند بخاطر توبه بنده خود از تشنه ی به آب رسیده و از گمشده ی راه پیداكرده و از عقیم بچه دار شده ، بیشتر خوشحال می‌شود .» « وَاسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَیْهِ ؛ هود/90 خداوند می فرماید :ابتدا استغفار كنید سپس توبه كنید.» 2 « اسْتَغْفِرُوا » یعنی لباسهای كثیف را بیرون از تن كن و « تُوبُوا إِلَیْهِ » لباسهای تمیز رابپوش و این كار باید قبل از استغفار صورت بگیرد . استغفار بیرون آمدن از چاه است و توبه دویدن به سوی آزادی و رهایی است و تا انسان از چاه بیرون نیاید قادر به دویدن نمی‌باشد. «وَمَنْ لَمْ یَتُبْ فَأُولئِكَ هُمُ الظَّالِمُون ؛ خداوند در قرآن می‌فرماید : هركس توبه نكند ، جزء افراد ظالم و ستم پیشه می‌باشد .» 3 « تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحاً ؛ بسوی خدا توبه ی نصوح داشته باشیم .» 4 علامه مجلسی دربحارالانوار می‌فرماید: توبه نصوح یعنی توبه‌ای كه ظاهر و باطن انسان یكسان باشد و هیچ نفاقی در كارنباشد . برای خداوند در قرآن صفاتی ذكر شده كه بر بخشندگی خداوند تاكید می‌كنند ، لفظ (غفار)پنج مرتبه ،(غفور)نود مرتبه ، كلمه(رحیم) 145 مرتبه و لفظ (ودود) دو مرتبه در قرآن آمده است . لقمان به فرزندش فرمود: « لَا تُؤَخِّرِ التَّوْبَةَ فَإِنَّ الْمَوْتَ یَأْتِی بَغْتَةً ؛یعنی توبه را به تاخیر مینداز چرا كه مرگ ناگهانی فرامی رسد .» 5 شرایط توبه از حضرت علی (ع) در نهج البلاغه روایت داریم كه « أَوَّلُهَا النَّدَمُ عَلَى مَا مَضَى وَ الثَّانِی الْعَزْمُ عَلَى تَرْكِ الْعَوْدِ إِلَیْهِ أَبَداً ؛ از دیدگاه حضرت علی توبه كننده باید از گذشته خود پشیمان باشد و اراده ترك گناه را از این پس داشته باشد ، حقوق مردم را ادا كند و فریضه‌های از دست رفته را قضا كند . 6 عوامل بخشش گناهان از نگاه قرآن ـ صدقه مخفی " إِنْ تُبْدُوا الصَّدَقاتِ فَنِعِمَّا هِیَ وَ إِنْ تُخْفُوها وَ تُؤْتُوهَا الْفُقَراءَ فَهُوَ خَیْرٌ لَكُمْ وَ یُكَفِّرُ عَنْكُمْ مِنْ سَیِّئاتِكُمْ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبیرٌ ؛ اگر آشكار صدقه بدهید كار خوبی است و اگر صدقه مخفی باشد وآن را به فقراء بدهیداینكار بهترمی باشد و خداوند گناهان شما را می‌بخشد و خداوند به اعمال شما احاطه دارد و از آنها باخبراست ." 7 ـ قرض الحسنه خداوند در سوره تغابن می‌فرماید : " إِنْ تُقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً یُضاعِفْهُ لَكُمْ وَ یَغْفِرْ لَكُمْ وَ اللَّهُ شَكُورٌ حَلیمٌ ؛ اگربه خدا قرض بدهید یعنی به بندگان او كمك كنید و به آنها وام بدهید ، خداوند آن را برای شما چند برابر می‌كند و گناهان شما را می‌بخشد چرا كه خداوند شكر گذاری بردبار است ." 8 ـ عمل صالح و كار نیك " إِنَّ الْحَسَناتِ یُذْهِبْنَ السَّیِّئاتِ ؛ خوبیها و بدیها را از بین می‌برند ." 9 طبق این آیه ی نورانی وقتی گناهی را مرتکب شدیم و متوجه آن شدیم ، برای جبران آن بلافاصله کار نیکی را می توان انجام داد . مثل این است که وقتی چیز سردی می خوریم ، برای جلوگیری ازاینکه سردیمان نکند ،چیز گرمی را می خوریم . ـ جهاد و به جبهه رفتن " فَالَّذینَ هاجَرُوا وَ أُخْرِجُوا مِنْ دِیارِهِمْ وَ أُوذُوا فی‏ سَبیلی‏ وَ قاتَلُوا وَ قُتِلُوا لَأُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَیِّئاتِهِمْ وَ لَأُدْخِلَنَّهُمْ جَنَّاتٍ تَجْری مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ ثَواباً مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَ اللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الثَّوابِ ؛ یعنی كسانی كه در راه من خدا هجرت كنند و از دیارشان تبعید شوند و مورد آزار قرار گیرند و می‌جنگند و شهیدمی شوند گناهانشان را حتماً می‌بخشم و آنها را به بهشت وارد می‌كنم . بهشتی كه از زیر آن نهرهایی روان است بخاطر ثوابی كه از جانب خداوند است و بهترین پاداش نزد خداوند می‌باشد ." 10 از دیدگاه حضرت علی توبه كننده باید از گذشته خود پشیمان باشد و اراده ترك گناه را از این پس داشته باشد ، حقوق مردم را ادا كند و فریضه‌های از دست رفته را قضا كند تقوى و اجتناب از گناهان کبیره به حکم آیه شریفه :" إن تجتنبوا کبائر ما تنهون عنه نکفر عنکم سیئاتکم ؛اگر از گناهان بزرگى که از آن نهى مى شوید پرهیز کنید ، گناهان کوچک شما را مى پوشانیم ." 11 و نیز به حکم آیه شریفه :" الذین یجتنبون کبائر الإثم و الفواحش إلا اللمم، إن ربک واسع المغفرة ؛ همانها که از گناهان بزرگ و اعمال زشت دورى مى کنند ، جز گناهان صغیره ، باعث محو اثر گناهان کوچک مى شود . " 12 آیه زیر نیز، بر همین مطلب دلالت می کند : « و من یتق الله یکفر عنه سیئاته و یعظم له أجرا ؛ و هر کس تقواى الهى پیشه کند ، خداوند گناهانش را مى بخشد و پاداش او را بزرگ مى دارد .»! 13 پیشوای متقیان ، امام على (ع) می فرمایند: « أوصیکم بتقوى الله ... و ارحضوا بها ذنوبکم و داووا بها الأسقام ؛ شما را به تقواى خدا سفارش مى کنم به وسیله آن گناهان خود را بشویید و بیماریهایتان را درمان کنید .» 14 نمازهاى واجب نماز های واجب ، یکی از کارهای ارزشمندی هستند که موجب محو اثر گناهان می شوند . دلیل این امر آیه ای از قرآن کریم می باشد :" و أقم الصلاة طرفی النهار، و زلفا من اللیل، إن الحسنات یذهبن السیئات ؛ در دو طرف روز، و اوایل شب ، نماز را برپا دار چرا که حسنات ، سیئات (و آثار آنها را) از بین مى برند ." 15 کیفرهای دنیوى برخی از بلاها و سختی هایی که در دنیا برای مؤمنین رخ می دهد ، موجب آمرزش گناهان آنها می شود . امام صادق (ع) می فرمایند: « إذا أراد الله بعبد خیرا عجل عقوبته فی الدنیا و إذا أراد بعبد سوء أمسک علیه ذنوبه حتى یوافى بها یوم القیامة ؛ هر گاه خداوند خوبى بنده اى را بخواهد ، در همین دنیا کیفرش دهد و چون براى بنده اى بد بخواهد ، گناهانش را نگه دارد تا در روز قیامت کیفر بیند ." 16 بیماریها یکی دیگر از عوامل غیر اختیاری که موجب آمرزش گناهان می شود ، بیماری هایی هستند که برای شخص با ایمان رخ می دهند . امام رضا (ع) فرمودند: « المرض للمؤمن تطهیر و رحمة و للکافر تعذیب و لعنة و إن المرض لا یزال بالمؤمن حتى لا یکون علیه ذنب ؛ بیمارى براى مؤمن تطهیر و رحمت است و براى کافر عذاب ولعنت ، بیمارى همواره با مؤمن هست تا آن که گناهانش به کلى پاک شود ." 17 از هر آنچه در زندگی ما را گرفتار می کند ، بیمناک و هراسان نباشیم و بدانیم که اگر مؤمن باشیم ، موارد به ظاهر بلا نیز برای ما نعمت خواهند بود . زهرا اجلال – گروه دین و اندیشه تبیان 1- کافی / ج 2 /ص 435 2- مستدرک الوساول / ج 12 / ص 126 3- حجرات / 11 4- تحریم / 8 5- نصایح لقمان / ج 2 / ص 231 6- نهج ا لبلاغه / ح 417 7- بقره / 271 8- تغابن / 17 9- هود / 114 10- آل عمران / 195 11- نساء / 31 12- نجم / 32 13- طلاق / 5 14- نهج البلاغه / ح 405 15- هود / 114 16-مجمع البیان / ج7 17-همان