برترى دعا و مناجات از تلاوت قرآن افضل بودن دعا از دیدگاه روایات : 1- در روایتى آمده كه فضالة به واسطه معاویة بن عمّار [یا: فضالة بن معاویة بن عمّار] مى گوید : به امام صادق (ع) عرض كردم : دو نفر در یك لحظه شروع به خواندن نماز مى كنند، یكى در نماز قرآن مى خواند و قرائتش ‍ بیشتر از دعاست و دیگرى دعایش افزون از تلاوت قرآن و در یك لحظه نماز را به آخر مى رسانند، كدامیك از این دو افضل و برتر است ؛ حضرت فرمود : هر دو فضیلت دارد، هر دو زیباست. وى مى گوید : عرض كردم مى دانم كه هر دو زیبا است و فضیلت دارد ؛ كدام برتر است ؟ حضرت فرمود : دعا برتر است. آیا فرمایش خداوند متعال را نشنیده اى كه مى فرماید : وَقالَ رَبُّكُمْ: اءُدْعُونى ، اءَسْتَجِبْ لَكُمْ، إِنَّ الَّذینَ یَسْتَكْبِروُنَ عَنْ عِبادَتى ، سَیَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرینَ . (غافر ؛ 60) - و پروردگارتان فرمود كه : مرا بخوانید تا دعایتان را براى شما اجابت كنم ، به راستى كسانى كه از پرستش و عبادت من گردنكشى كنند ، با حالت خوارى و ذلّت وارد جهنّم خواهند شد. به خدا سوگند مقصود از عبادت در آیه شریفه دعاست ، به خدا سوگند آن افضل است. آیا آن عبادت نیست ؟ و حضرت دوبار فرمود : به خدا سوگند عبادت همان دعاست و بعد فرمود: آیا دعا استوارترین عبادت نیست ؟! سپس دوبار افزود : به خدا سوگند دعا ، محكم ترین عبادت است. 2- در روایت دیگر آمده كه از امام باقر (ع) پرسیده شد كدامیك از این دو در نماز افضل است : بیشتر قرآن خواندن یا طول دادن ركوع و سجود ؟ حضرت فرمود : بسیار درنگ كردن در ركوع و سجود. مگر كلام خداوند متعال را نشنیده اى كه مى فرماید : فَاقْرَئُوا ما تَیَسَّرَ مِنْهُ، وَاءَقیموُا الصَّلاةَ . (مزمل ، 20) - پس هر مقدار از قرآن را كه مُیَسَّر بود قرائت كنید ، ولى نماز را كاملاً بپادارید. مسلّماً مقصود خداوند از اقامه و بپا داشتن نماز بسیار درنگ كردن در ركوع و سجود و طول دادن آن دو است . راوى مى گوید عرض كردم : كدامیك از این دو افضل است : قرائت بسیار یا دعاى بسیار؟ حضرت فرمود: دعاى بیشتر. مگر فرمایش خداوند متعال را نشنیده اى كه مى فرماید : قُلْ: ما یَعْبَؤُ بِكُمْ رَبّى ، لَوْلا دُعآؤُكُمْ . (فرقان ، 77) - بگو: اگر دعایتان نبود ، پروردگارتان چه اعتنایى به شما داشت ؟! امكان ندارد همان گونه كه ابلیس به خاطر درخواست و دعا كردنش منتفع شد، كسى دشمنِ خداوند - جلّ جلاله - باشد و در حال عداوت و دشمنى ، به خاطر خواندن قرآن شریف ثواب داده شده و به ثمره آن نایل گردد افضل بودن دعا از دیدگاه عقل : اكنون مى گویم از لحاظ عقلى نیز مى توان وجهى موافق با آنچه كه پیرامون افضل بودن دعا از قرائت قرآن روایت شده یافت و آن اینكه : 1- مسلّماً این گونه نیست كه هركس كلام خداوند - جلّ جلاله - را بخواند ، به خدا معرفت داشته باشد و قدر كلام الهى را بشناسد و با تلاوت خویش خشنودى خدا را بخواهد ؛ ولى امكان ندارد كسى دعا و درخواست و آرزو كند و كسى را كه مى خواند و از او درخواست مى كند و آرزوى خویش را از او مى خواهد ، یعنى خداوند - جلّ جلاله - را نشناسد ؛ بنابراین ، دعا همواره مشتمل است بر : الف و ب - معرفت به ذات و صفات خداوندى كه او را مى خواند. ج - شناخت پیامبرى (ص) كه مردم را به سوى او دعوت مى نماید. د - معرفت به واگذارى امور خود به خدا و درخواست و طلب از پیشگاه او ه‍ - ادب نیازمندى به خدا و - دلبستگى و تعلّق خاطر به اعتماد و تكیه بر خدا ز - معجزه ها و كراماتى كه در نزد هركس كه دعاهایش مستجاب شده و حوایجش برآورده شده و ناراحتی هاى شدیدش برطرف شده ، تحقّق یافته است . و این ها همگى فایده ها و مَواهبى هستند كه فضیلت آنها افزون و جایگاهش دو چندان و بیش از دیگر امور همسان آن است و براى هر كس ‍ كه به معناى آنها پى برد به روشنى بر امور دیگر ترجیح دارد. ممكن است كسى اشكال كند و بگوید : گاهى غیر عارفین به خدا نیز دعا مى كنند. جواب این سخن آن است كه حتّى دشمن خداوند - جلّ جلاله - یعنى ابلیس نیز با دعا كردن و درخواست از خداوند منتفع شده ، آنجا كه گفت : مرا از مهلت داده شدگان قرار ده و خداوند - جلّ جلاله - درخواست او را اجابت نموده و فرمود : إِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرینَ إِلى یَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ . (حجره ، 37 و 38 ؛ ص ، 80 و 81) - براستى كه تا روز مشخّص و معلوم ، از مهلت داده شدگان هستى. لیكن امكان ندارد همان گونه كه ابلیس به خاطر درخواست و دعا كردنش منتفع شد ، كسى دشمنِ خداوند - جلّ جلاله - باشد و در حال عداوت و دشمنى ، به خاطر خواندن قرآن شریف ثواب داده شده و به ثمره آن نایل گردد. 2- از دیگر مرجّحات عقلى دعا بر تلاوت قرآن این است كه : كسى كه درخواست و دعا مى كند ، به همان اندازه اى كه در حاجت خویش به او نیاز و اضطرار دارد ، به او توجّه نموده و در پیشگاهش اظهار خشوع و فروتنى مى نماید ، بنابراین از آنجا كه نیازمندیها و حوائج مردم به خداوند - جلّ جلاله - در زندگانى دنیا بسیار است ، دعا كننده نیز بسان شخص مضطرّ ، ناچار از اخلاصِ عبودیّت و بندگى است ؛ لیكن تلاوت قرآن شریف در غالب اوقات از این حالتها خالى است ، بلكه چه بسا انسان قرآن را با حالت غفلت تلاوت مى نماید و در نتیجه خود این كار [در نزد اهل كمال] محسوب مى شود. منبع : کتاب فلاح السائل تنظیم: گروه دین و اندیشه تبیان