راه باز شدن چشم بصیرت! آثار ذكر در سازندگى روحى و اخلاقى - قسمت دوم اشاره ذكر و یاد خدا آثار سازنده روحى و اخلاقى فراوانى دارد كه یاد متقابل خدا از بنده، روشنى دل، آرامش قلب، ترس از(نافرمانى) خدا، بصیرت و شناخت شیطان، بخشش گناهان، و علم و حكمت از جمله آنهاست. یكى از زیباترین جلوه هاى ارتباط عاشقانه با خدا و اساسى‏ترین راه‏هاى سیر و سلوك، ذكر است؛ یعنى مترنم بودن زبان و قلب انسان به اسمإ حسناى الهى و شاداب نگه داشتن گل روح در زیر باران یاد حق. ذكر خدا ارتباط معنوى عبد سالك با رب مالك است و این انسان است كه نباید خود را وقف زندگى مادى كند و مقصد را در خود و دنیاى خود محدود سازد، بلكه باید خود را براى سفر پر فراز و نشیب ابدیت آماده و مهیا كند. ذكر خداوند آثار و ثمرات اعجاب‏آور و با شكوهى دارد كه هریك از آنها در سازندگى روحى و اخلاقى انسان تإثیر به سزایى دارد. عمده‏ترین این آثار و ثمرات به شرح زیر است: آنچه گذشت: قسمت اول- آثار ذكر در سازندگى روحى و اخلاقى : 1. یاد خدا نسبت به بنده - 2. روشنى دل - 3. آرامش قلب 4. خشیت و ترس از خدا از جمله آثار یاد خدا براى مومنان، خداترسى و خشیت مى‏باشد. قرآن در این زمینه مى‏فرماید: « انما المومنون الذین اذا ذكر الله و جلت قلوبهم .... [1] تنها مومنان هستند كه هرگاه یادخدا به میان آید، دل‏هایشان ترسان شود». كه این ترس از درك عظمت و علم ایشان سرچشمه مى‏گیرد؛ لذا خداوند در قرآن تنها عالمان را متصف به خشیت مى‏داند و در سایه خشیت از خداوند است كه انسان از ارتكاب معاصى اجتناب مى‏ورزد. ذكر باعث فروزان شدن قوه ادراك انسان و جوشش فكر و اندیشه مى‏شود 5. بصیرت یافتن و شناخت شیطان یكى از عوامل اصلى سقوط انسان و سیه‏روزى او، افتادن به دامهاى ناپیداى شیطان است و ذكر حق به انسان بصیرتى مى‏دهد كه وسوسه‏هاى پنهان و دام‏هاى ناپیداى شیطان را به سهولت بشناسد و در دام او نیفتد: « ان الذین اتقوا اذا مسهم طائف من الشیطان تذكروا فاذا هم مبصرون . [2] اهل تقوا آن هنگام كه دچار وسوسه گروهى از شیاطین شوند به یاد خدا مى‏افتند و در آن وقت است كه بینا مى‏گردند». اى بندگان من كه با ارتكاب گناه بر خود زیاده‌روى نمودید از رحمت خدا نومید نباشید 6. بخشش گناهان از آثار و ثمرات اخروى یاد خداوند، مغفرت الهى مى‏باشد كه شامل حال یادكنندگان خدا مى‏گردد و اضافه بر آن، خداوند وعده اجر و پاداش بزرگ نیز به ایشان داده است. قرآن مجید در این باره مى‏فرماید: «... و الذاكرین الله كثیرا و الذاكرات اعد الله لهم مغفره و اجرا عظیما . [3] مردان و زنانى كه بسیار یاد خدا كنند، خداى متعال براى آنان آمرزش و پاداش بزرگ آماده نموده است». انسان مومن بر اثر لغزش هایى كه در مدت عمر داشته است، در اندوه و نگرانى به سر مى برد و دائم به دنبال انجام كارهایى است كه باعث آمرزش گناهان وى گردد، از طرفى خداى غفار، باب توبه و آمرزش خود را بر روى بندگان خود گشوده و فرموده است: « قل یا عبادى الذین اسرفوا على انفسهم لا تقنطوا من رحمه الله ان الله یغفر الذنوب جمیعا ...[4] بگو اى بندگان من كه با ارتكاب گناهان بر خود زیاده روى نمودید از رحمت خداوند نومید نباشید؛ زیرا خداوند متعال جمیع گناهان را مى‏آمرزد». از طرف دیگر؛ خداوند كارها و راه‏هاى متعددى را براى آمرزش بندگان قرار داده است و هركس با وسیله اى مى‏تواند براى خود آمرزش طلب كند و از آن جمله است ذكر بسیار خداى متعال. تنها مومنان هستند كه هرگاه یادخدا به میان آید، دل‏هایشان ترسان شود 7. حكمت و علم یكى دیگر از ثمرات ذكر، پختگى عقل و كمال و حكمت است. ذكر باعث فروزان شدن قوه ادراك انسان و جوشش فكر و اندیشه مى‏شود. جان فرد شایستگى این را پیدا مى‏كند كه منعكس كننده حقایق غیبى در خود گردد و خداوند به اندیشه و عقل این افراد مدد رساند. این حقیقت را امیرالمومنین علیه السلام صریحا بیان نموده و بزرگانى هم آن را تجربه كرده‏اند. شیخ الرئیس ابن سینا و صدرالمتإلهین تصریح دارند كه گاه در یك مسإله علمى و فلسفى به بن‏بست رسیده و قادر به حل آن نبوده‏اند و به ذكر و نماز پرداخته اند و مطلب برایشان آشكار شده است. حضرت على علیه السلام مى‏فرماید: «... و ما برح لله - عزت آلاوه- فى البرهه بعد البرهه و فى ازمان الفترات عباد ناجاهم فى فكرهم و كلمهم فى ذات عقولهم فاستصبحوا بنور یقظه فى الابصار و الاسماع و الافئده ...». [5] و همواره براى خداى تعالى -كه نعمتهایش بزرگ است - در هر برهه‏اى بعد از برهه دیگر و در دوران‏هاى نبودن پیامبران و سستى دین، بندگانى بوده‏اند كه خداوند در اندیشه‏هایشان با آنان راز گفته و در عقل‏هایشان با آنان سخن مى گفته است. اینان چراغ هدایت را به روشنایى بیدارى در دیده ها و گوش‏ها و دل‏ها افروختند...». آنچه در شماره‌های آتی خواهید خواند: قسمت سوم - آثار ذكر در سازندگى روحى و اخلاقى: 8 . باطن بینى - 9 . افزایش هدایت - 10 . عدم از خودبیگانگى - 11 . مقبولیت وپذیرش قسمت چهارم - آثار ذكر در سازندگى روحى و اخلاقى: 12 . كنترل قواى فكرى - 13 . زدودن غم و اندوه - 14 . نجات از غفلت 1 . انفال، 2. - 2 . اعراف، 201. - 3 . احزاب، 35. - 4 . زمر، 53. - 5 . نهج‏البلاغه: خطبه 222 / 3 و 4.