به گزارش خبرنگار فرهنگی تبیان، هزار و چهارصد سال است که هنرمندان سعی دارند از شاعرانگی‌های عاشورا در آثارشان بهره ببرند از شعرها و مرثیه‌ها بگیرید تا قاب جادویی و هنر هفتم اما برخی از هنرمندان می‌گویند قاب‌های هنری همچون سینما به دلیل نداشتن آوا و مرثیه آن شاعرانگی‌ها و مویه‌ها شعری را ندارد و نمی‌تواند به خوبی ماهیت عاشورا را با آن سوز و حرارت شعری به مخاطب القا کند. شاید این عبارات درست باشد اما مستندهایی هم ساخته شدند که خود روایتگری مرثیه، مویه‌ها و آه‌های بسیاری است که نام بردن از هر کدام از مستندهایی که وقایع عاشورا را روایت کردند لطفی به عرصه هنر خواهد بود. مستندها جایی برای نشان دادن حقیقت مردم برای خود مردم است تا بتوانند به کشف واقعیت‌ها بپردازند و برای گوشه‌ای از عمق آن اتفاق عظیم قلب پر خون‌شان را مرهم نهند. مستند «حاج مرزوق» «حاج مرزوق» یکی از مستندهایی است که سنت‌های عزاداری کهن ایرانی را به تصویر کشیده، در این مستند مخاطب می‌تواند با گفت‌وگوهایی که با پیرغلامان حسینی گرفته شده خط اصلی مستند را متوجه شود حتی فریم‌هایی که عزاداری‌های سنتی که گرفته شده در مستند «حاج مرزوق» به نمایش گذاشته می‌شود. در مورد سنت‌های عزاداری کهن ایرانی در طول تاریخ به ویژه دوران معاصر است، گفتگو با پیرغلامان حسینی و برخی افراد که خاطرات آن دوره را به یاد دارند و همچنین نمایش تصاویر مربوط به عزاداری‌های سنتی قدیمی بخش‌های مختلف این مستند را تشکیل می‌دهند. مستند «حاج مرزوق» نشان می‌دهد که مردم ایران این فرهنگ را سینه به سینه حفظ کرده و عزاداری‌های سنتی را در اقصی نقاط کشور برپا کرده اند. «تکیه کن» از تجریش تا دار قاضی و سرآسیاب روایتی وجود دارد مبنی بر این در دوره مظفرالدین شاه او به فرنگ رفته بود و در آن‌جا با تماشاخانه‌ها آشنا شده وقتی به ایران برمی‌گرده دستور میده تا برای تعزیه‌ها و مراسم عزاداری تکیه ساخته شود. در مستند «تکیه کن» به کارگردانی محسن خان‌جهانی از تکایا تهران و اینکه چگونه وارد ایران شده روایت می‌شود «تکیه کن» از تکیه‌های دولت و تجریش و بعد تکایایی چون کن، میان‌ده، دار قاضی و سرآسیاب که از آن دوران باقی مانده‌اند، می‌گوید. مستند «پولکه» یا مشعل گردانی مستند «پولکه» دارباره داستان عکاسی است که برای تحقیق از مراسم مذهبی «پولکه» وارد روستایی در منطقه آذربایجان می‌شود و همزمان دوربین از شروع تا پایان مراسم را به تصویر می‌کشد.در این مراسم یک مشعل اصلی بزرگ در وسط میدان اصلی و در جلوی مسجد اعظم روستا افروخته می‌شود تا مردم به گرد آن جمع ‌شوند. عزاداران مانند وقتی که به زیر علم می‌روند یکی یکی به زیر این مشعل می‌روند و دو نفر دیگر نیز به دنبالش راه می‌افتند. یکی سطل آب را با خود می‌برد و دیگری آب را از سطل بر می‌دارد و بر آتش گردان می‌ریزد تا او را خنک کند. پولکه‌گردان با چرخاندن پولکه که زنجیری است با پارچه‌های انبوهی آغشته به نفت‌ سیاه، او را دنبال می‌کند. در اجرای این مراسم، خطر سوختگی امری حتمی است و به همین‌ دلیل پولکه‌گردان‌ها که جوانانی داوطلب و پرانرژی هستند؛ پس از مدتی ناگزیر از کنار گذاشتن آن می‌شوند. از دلایل برگزاری این مراسم این است که سیدالشهدا علیه‌السلام با خاموش کردن شمع‌ها و مشعل‌ها فرصتی دادند تا همراهان دو دل اگر می‌خواهند بروند و بعد از رفتن بعضی از آن‌ها حضرت زینب سلام‌الله دوباره مشعل‌ها رو روشن کردند. «پولکه، یک آیین مذهبی» را مجید صباغ بهروز عکاس سینمای ایران کارگردانی کرده و سراغ این آیین مذهبی در آذربایجان رفته است. کاروان؛ مستندی که با سکون همه را میخکوب می‌کند مستند «کاروان» یکی از آن مستندهایی است که درباره شخصیت‌های واقعه عاشورا از حر بن ریاحی تا عمرسعد، جعفر جنی و افراد دیگر می‌پردازد. محسن امیریوسفی کارگردان این مستند سعی کرده تمرکز مستند را روی این مسائل و واقعه عاشورا بگذارد و به شخصیت‌ها بپردازد.