در این نشست، علی نوری دبیر گروه خانواده انجمن جامعه شناسی ایران، مریم مهاجری مدرس دانشگاه و پژوهشگر پوهشگاه قوه قضاییه، الهه علیخانی استاد یار دانشگاه و مشاور خانواده قوه قضاییه، حجت الاسلام حسن روحانی فعال حوزه ازدواج و حقوق خانواده به عنوان کارشناسان برنامه به بحث و تبادل نظر پیرامون مساله مهریه در نظام حقوقی و اجتماعی ایران پرداختند. مقدار مهریه به مثابه منزلت اجتماعی خانواده‌ دختر در ابتدای این نشست، دکتر نوری به بررسی چگونگی تبدیل شدن مهریه به یک مسأله در جامعه ایران پرداختند. ایشان با اشاره به سابقه تاریخی مهریه در ایران، اذعان داشتند که این موضوع از دهه ۷۰ به بعد به یک چالش اجتماعی تبدیل شد. تحولات اجتماعی و فرهنگی در ایران، جایگاه و کارکرد مهریه را دگرگون کرده است.   عواملی مانند تقویت زندگی شهرنشینی، تضعیف زیست سنتی و شتاب‌گیری استفاده از الگوهای زندگی مدرن در فرهنگ خانواده ایرانی اصلی‌ترین نقش را در تغییر نگاه به جایگاه و کارکرد مهریه داشته است. با افزایش شهرنشینی اعتماد کردن و فرآیند شناخت از افراد دشوارتر شده است و مهریه به عنوان یک ضمانت برای زنان بعد از طلاق در نظر گرفته شده است. در نگاه جدید، هر دختری که مهریه بالاتری دارد، از منزلت اجتماعی بالاتری برخوردار محسوب می‌شود. این موضوع، چالش‌ها و پیامدهای متعددی از جمله سخت شدن ازدواج، رواج ازدواج سفید، تبدیل شدن ازدواج به یک معامله برای جامعه ایرانی به همراه داشته است. دکتر نوری در پایان صحبت‌های‌ به بیان برخی از راهکارها برای اصلاح نگاه به مساله مهریه اشاره کردند. ایشان با تاکید بر لزوم نگاهی جامع به مقوله ازدواج و مهریه ذعان داشتند که ازدواج نباید به مثابه یک معامله تلقی شود و خانواده ها به جای تمرکز صرف بر مهریه، باید بر استحکام پایه های زندگی مشترک از طریق سازش و گفتگو تمرکز کنند. علاوه براین مهریه با اجبار قانون و تهدید به زندانی کردن مردان دریافت می‌شود و نمی‌توان آن را هدیه فرض کرد. مردان باید از قانون حق حبس آگاه شوند خانم دکتر مریم مهاجری در ابتدای سخنان خود در نشست علمی، به بررسی این موضوع پرداختند که آیا حاکمیت به عنوان بخش عمومی، حق دخالت در حقوق خانواده به عنوان بخش خصوصی را دارد؟ خانم دکتر مهاجری در پاسخ این پرسش به تبیین کارکردهای اجتماعی خانواده پرداختند. ایشان با تأکید بر اینکه خانواده علاوه بر کارکردهای فردی، نقشی کلیدی در جامعه ایفا می کند، بیان داشتند عدم ساماندهی و توجه به این حوزه، تبعات منفی برای جامعه به دنبال خواهد داشت. خانواده به عنوان اولین نهاد تربیتی، در شکل گیری شخصیت و هویت افراد و همچنین تربیت نیروی انسانی کارآمد برای جامعه نقش اساسی دارد. از این زاویه دخالت نهاد حاکمیت در حقوق خانواده یک ضرورت است. خانم دکتر مریم مهاجری در ادامه سخنان خود به یکی از چالش های مهم در نظام مسائل حقوق خانواده، یعنی موضوع مهریه، پرداختند. او با تأکید بر تنوع و تفاوت افراد در جامعه، بیان داشتند که تعیین یک مقدار واحد برای مهریه برای همه افراد، منطقی و عادلانه نیست. او با تأکید بر ضرورت تبیین و اطلاع رسانی دقیق، به دو مفهوم کلیدی "حق حبس ناشی از مهریه" و "حق اعسار برای مرد و تقسیط مهریه" اشاره کردند. خانم دکتر مهاجری بیان داشتند که عدم آگاهی کافی از این مفاهیم، منجر به بروز مشکلات و چالش های متعددی در روابط زوجین و مراجع قضایی می شود. بنابر ماده ۱۰۸۵ قانون مدنی زوجه در صورتی که مهریه اش را دریافت نکرده باشد تا زمان دریافت مهریه می‌تواند از انجام وظایف زوجیت امتناع کند. حالا در نظر بگیرید خانمی با مهریه بالا تا وقتی که مهریه خود را دریافت نکرده است میتواند از انجام وظایف زناشویی سر باز بزند. خیلی از آقایان با این ابعاد مهریه آشنایی ندارند. در جامعه ما جهل باعث افزایش آسیب های مهریه شده است. اگر این جهل نسبت به حقوق از بین برود خیلی از این چالش ها را شاهد نخواهیم بود. متاسفانه بعضی از زنان از قانون حق حبس علیه مرد سواستفاده می‌کنند. بعضی از فقها گفته‌اند مهریه‌ی سنگین که مرد توانایی پرداخت آن را ندارد، از نظر شرعی پذیرفته شده نیست و می‌توان تبدیل به مهرالمثل شود. پرونده‌های درخواست اعسار در دادگاه‌ها یکی از بیشترین موارد مراجعات قضایی است و مردان اگر به موقع درخواست اعسار دهند و با مدارک حقوقی کافی اقدام کنند، بازداشت نمی‌شود. قانون مهریه یکی از موانع تشکیل خانواده است خانم دکتر الهه علیخانی در ابتدای سخنان خود به بررسی جایگاه مهریه در حقوق زنان پرداختند. ایشان با تأکید بر اینکه مهریه از زمان وضع به عنوان پشتوانه مالی برای زن در نظر گرفته شده است، به وجود فاصله ای عمیق بین نگاه عرف و نگاه حقوقی در جامعه نسبت به این موضوع اشاره کردند. خانم دکتر علیخانی بیان داشتند که این تناقض، منجر به بروز مشکلاتی در زمینه ازدواج، روابط زوجین و مطالبه مهریه می شود. ایشان با استناد به پرونده های قضایی، اذعان داشتند که مهریه در حال حاضر کارکرد حقوقی و فقهی خود را از دست داده و به ابزاری برای آسیب رساندن به زوجین تبدیل شده است. فلسفه اصلی مهریه، کمک به زن و مرد برای استمرار زندگی مشترک است، نگاه غلط به مهریه، تبعات منفی متعددی از جمله افزایش سن ازدواج، کاهش تمایل به ازدواج، و بروز مشکلات و چالش های متعدد در روابط زوجین را به دنبال داشته است. مردان برای فرار از مسئولیت سنگین ازدواج مانند مهریه، نفقه تمایل پیدا می‌کنند تا ازدواج هباشی داشته باشند. در ادامه، دکتر علیخانی چهار راهکار زیر را اصلی‌ترین گام‌ها برای اصلاح نگرش به مهریه عنوان کردند: ·         فرهنگ سازی و آموزش: ارتقای آگاهی عمومی در خصوص فلسفه و کارکرد صحیح مهریه مشاوره های پیش از ازدواج: کمک به زوجین جوان برای انتخاب آگاهانه و حل مسائل مربوط به مهریه اصلاح قوانین مربوط به مهریه: بازنگری در قوانین با هدف ایجاد تعادل و تناسب بین حقوق زن و مرد ترویج فرهنگ ازدواج آسان: تشویق جوانان به ازدواج بدون تجملات و توقعات غیرمنطقی دوره آشنایی کامل پیش از ازدواج موجب کاهش آسیب‌های مهریه! در پایان حجت الاسلام حسن روحانی، به بررسی ماهیت مهریه و نقش حاکمیت در تضمین این حق پرداخت. وی با تأکید بر اینکه مهریه حق زن است و مرد موظف به پرداخت آن می‌باشد، به دو وجه مهم این موضوع، یعنی "حق" و "هدیه" بودن مهریه، اشاره کردند. ایشان بیان کردند وجه هدیه بودن مهریه در تناسب آن با وضعیت اقتصادی و اجتماعی زوج نمود پیدا می کند. به عبارت دیگر، مهریه باید در حدی باشد که ضمن حفظ ارزش و اعتبار آن، از ایجاد چالش و مشکل برای مرد در زندگی مشترک جلوگیری کند. در این راستا، نقش حاکمیت در زمینه قانون‌گذاری و حمایت از حقوق زن در دریافت مهریه مورد بحث و بررسی قرار گرفت. حجت الاسلام روحانی تأکید کردند که قانون باید ضمن حفظ تعادل بین حقوق زن و مرد، از سوءاستفاده از مهریه به عنوان ابزاری برای فشار و آسیب رساندن به زوجین جلوگیری کند. اکثر پسرانی که تمایل دارند با ۱۴ سکه ازدواج کنند، از طرف خانواده‌های دختر و دختران پذیرفته نمی‌شوند و نمی‌توانند ازدواج کنند. علاوه بر این، بر ضرورت فرهنگ سازی و ارتقای آگاهی عمومی در خصوص فلسفه و کارکرد صحیح مهریه تأکید شد. همچنین، نقش آموزش های پیش از ازدواج و افزایش دوره آشنایی زوجین در انتخاب آگاهانه و تعیین مهریه معقول مورد بحث قرار گرفت. * نشست علمی آسیب‌شناسی مساله مهریه در نظام حقوقی، اجتماعی ایران دوشنبه ۲۱ /۱۲/۱۴۰۲ در خانه اندیشه ورزان برگزار شد.