خیلی از ماها بین دهها اذانی که شاید شنیده باشیم، دو تا اذان را بیشتر از بقیه دوست داریم. یکی اذان مؤذنزاده اردبیلی و آنیکی، اذان شیخ محمد آقاتی؛ روحانی، قاری قرآن و مؤذن خراسانی که اگر بخواهیم با نشانهای معرفیاش کنیم باید بگوییم، همانی که اذان را با تسبیحات اربعه شروع کرده و صدایش خیلی از ما را یاد اذان ظهر سالهای قدیم تلویزیون با تصویری از مساجد اصفهان و یزد میندازد.
آقاتی سال 1304 در روستای «کاهو» از توابع «چناران» استان خراسان (رضوی) به دنیا آمد. کوچک که بود، قرائت قرآن را پیش پدرش ملّا علیاکبر آقاتی یاد گرفت. در سنین نوجوانی به خاطر مهارتی که در تلاوت اذان داشت، در حسینیه روستا به تلاوت اذان و مناجات مشغول شد.
در شانزدهسالگی برای تحصيل علوم ديني در مدرسه نواب در همسایگی حرم امام رضا (ع)، ساکن مشهد شد. زماني كه طلبه بود، ماه مبارك رمضان براي دیدن والدين و كار كشاورزي به خانه برمیگشت. همان موقع در پشتبام حسينيه مناجات و دعا میخواند و اذان میگفت. او براي یادگرفتن اذان، استادی نداشت و استعدادش خدادادي بود. يكي از شبهای سال 1320 كه محمد آقاتي پشتبام حسينيه بود، طاهري توليت مسجد گوهرشاد هم در اين روستا حضور داشت، و با شنيدن لحن زیبای اذان و مناجات محمد آقاتي، پیغام فرستاد كه به شيخ بگوئيد فردا به مسجد گوهرشاد بیایید. تقدیر این بود که حالا در مسجد جامع گوهرشاد در جایگاه مؤذن، اوقات نماز صبح، ظهر و مغرب را اذان بگويد. شبهای جمعهام در فضاي ملکوتی مسجد جامع شب خواني میکرد. اين در حالي بود كه هنوز مسجد گوهرشاد بلندگو نداشت و فقط صوت روحانی اذان شيخ محمدآقاتي بود كه از بالاي گلدستههای مسجد در حرم مطهر امام هشتم شنیده میشد. سال ۱۳۲۷ شمسی برای اجرای مراسم دعا و اذان در رادیو به تهران دعوت شد و در استودیوی رادیو تهران در سه نوبت اذان معروف و ماندگارش را ضبط کرد. بعد از گذشت بيشتر از 8 سال مرحوم مؤذنزاده با الگوپذيري از شيوه مرحوم آقاتي اذان معروف خودش را در يك گام بالاتر و در همان دستگاه اجرا کرد. آقاتی همان موقع مسئولیت تلاوت زنده اذان را در مسجد سلطانی تهران به عهده گرفت که بعدها به اسم مسجد امام معروف شد. اذان آقاتی به همراه اذانهای «شیخ عبدالکریم اردبیلی»، «رحیم مؤذنزاده اردبیلی»، «سید جواد ذبیحی» و «حاج علی بهاری» از اولین اذانهای پخششده از رادیو تهران هستند. این اذان، ازنظر دستگاههای موسیقی بامهارت خاصی در مایهای از «دستگاه شور» به نام بيات ترك اجراشده است. به دستگاه شور میگویند ام النَغمات یا مادر آوازهاي موسيقي ايراني و علت آن هم وجود آهنگهای متنوع مناطق مختلف ايران در اين دستگاه است که قالب مناسبي براي مناجات خواني، مناقب خواني، اذكار و ادعيه عرفاني است. محمد آقاتی 68 ساله بود که در مهرماه ۱۳۷۲ بعد از یک دوره بیماری سخت و طولانی به رحمت خدا رفت و فردای آن روز در قطعه ۷۶ بهشتزهرا به خاک سپرده شد. از نگاه ديگران آقاتی انساني سادهزیست، مردمدار، متعهد به انقلاب، اهل علم و دوستدار اهلبیت بود. همتش بلند بود و چراغ اذانگویی را با تلاش شبانهروزی تا آخر عمر، روشن نگه داشت. بعد از اذان مرحوم مؤذنزاده، صدای اذان دلنشین آقاتی دومین اذان ملی ماست. برای نگهداری از این اذان قدیمی، این اثر در 29 شهریور 1390 در فهرست میراث معنوی ایران ثبتشده است.
بیشتر بخوانید
رمزگشایی از «کُل صبحٍ و کل اشراقٍ» بعد از سی سال تحقیق شهید مرتضی مطهری؛ بهانه دیدار امام با اهالی موسیقی صاحب نوای دلنشین دعای سحر را بشناسید
