چرا آتش در فرهنگهای مختلف مهم شد؟
در برخی از غارهای اروپا که هزاران سال پیش محل سکونت انسانهای نخستین بوده، تکههایی از چوب سوخته به دست آمده است. سنگهایی در آن غارها وجود داشت که نشان میداد، انسان نخستین در میان آن آتش میافروخت و مانند بخاری از آن استفاده میکرد. در دوران پیش از باستان مردم آلاسکا با گوگرد و دو سنگ، مردم چین و هندوستان با تکههای سفالینه و چوب خیزران که گویا حالت چخماقی دارد، اسکیموها با کوارتز و پیریت آهن و سرخپوستان شمال آمریکا با محکم ساییدن دو چوب به هم آتش روشن میکردند. اما مردم یونان و روم باستان شیوه پیشرفتهتری داشتند؛ آنها برای روشن کردن آتش، از ذرهبینی به نام شیشه آتشسوزی استفاده میکردند.
آتش به انسانها کمک میکرد تا در برابر سرما و حیوانات وحشی از خود دفاع کنند. به همین دلیل آریاییها، مکزیکیها و مایاها، در گذشته سعی داشتند پیوسته آتشی را به طور دائم روشن نگه بدارند. در تاریخ گفته شده مردمانی که روشن نگهداشتن آتش را بلد نبودند به سرزمینهایی، مانند ایران که آتشکده داشتند حمله میکردند. همین موضوع آتش را در میان فرهنگها و جوامع مختلف مورد توجه قرار داد و ارزشمند کرد. کمکم با پیشرفت انسان و ظهور مذهبها و مراسمهای گوناگون، آتش قسمتی از آنها شد.
پیدایش آتشبازی
از آن جا که آتش از نظر گذشتگان عنصری مهم بوده و ارزش زیادی داشته است، در مراسمهای مهم مذهبی، آیینی و شادی راه پیدا کرد. به همین دلیل گفته میشود آتشبازی سابقهای بسیار طولانی دارد؛ اما کسی نمیداند که نخستین بار چه کسی باعث به وجود آمدن تفریح، وسیله آتش شد.
اکثر مورخین تیرتخشایی یا همان هنر آتشبازی را اختراع چینیها میدانند. اما به طور کلی گفته میشود، آتشبازی به شکل امروزی از حدود 2000 سال پیش از کشور چین آغاز شده و در این سفر طولانی به ایران نیز راه پیدا کرده است. در افسانههای چینی مبدأ آتشبازی را ترکیب تصادفی سولفور، گونهای از نمک یونی و همچنین زغال چوب که همگی از موارد مصرفی در یک آشپزخانه بودند، قلمداد میکنند. اما بعضی منابع دیگر در تاریخ، شروع و اختراع آتشبازی را جور دیگری روایت میکنند. برخی منابع در تاریخ، اختراع و شروع آتشبازی را در قرن 9، در زمان سلسله سونگ در چین و برخی دیگر کشور هند را مبدأ این اتفاق میدانند.
اولین کسی که به ماهیت فشفشه پی برد و آن را ساخت، یک راهب چینی بود که حدود 1000سال پیش در شهر نیویانگ زندگی میکرد، بود. مردم بومی آن شهر برای ادای احترام به این راهب، معبدی را به نامش برای پرستش تأسیس کردند.
در قرن 13 میلادی باروت چینی به واسطه جهانگرد معروف ایتالیایی، مارکوپولو، وارد اروپا شد. این ماده در ابتدای امر بدون هیچ پیش زمینه جنگی، صرفاً برای جشنهای مذهبی، آیینی، ملی و آتشبازی از آن استفاده میشد. اما در قرن 14 میلادی، دریاداران هلندی این ماده را به صورت عظیم وارد اروپا کردند و بیشتر در مناسبات و کارهای جنگی از آن استفاده میکردند. اما اولین گروه از اروپاییها که از این ماده آتشزا که به صورت محدود ساخته میشد و در جهت آتشبازی از آن استفاده کردند، ایتالیاییهای اعیان بودند. جالب است بدانید که هندوها، در سال 2003 میلادی، شروع آتشبازی در کشور خود را در روزنامه ملی خود اعلام کرده و حق امتیاز کشف اولیه باروت را به چین واگذار کردند.
این رویه تا قرن 19 ادامه داشت و در نهایت اولین کارخانه لوازم آتش بازی در آلمان ساخته شد. با شروع و گسترش جنگ جهان اول، ترکیبات آمونیوم دار که جزو لوازم آتش بازی نیز محسوب میشدند، طرفداران زیادی را به خود جذب نمود که باعث رشد و پیشرفت این صنعت شد؛ به طوری که در قرن فعلی، تعداد کارخانههای لوازم آتش بازی به طور چشمگیری افزایش یافت.
این صنعت با گذشت زمانی کم، به یک تجارت جهانی تبدیل شد؛ به طوری که کشورهای تولید کننده، با تغییر برخی ترکیبات و ساخت مدلهای گوناگونی از باروت و لوازم آتشبازی، با یکدیگر وارد میدان رقابت شدند. میتوان گفت که کشور چین بیشترین مقدار تولید لوازم آتش بازی را به خود اختصاص داده است و حدود نود درصد از لوازم آتش بازی که هرساله در مراسم روز استقلال آمریکا استفاده میشود را تأمین میکند.
اهمیت آتش در ایران باستان
آتش یک عنصر مقدس در ایران باستان و در آیین مزدیسنی بود. آنها آتش را با آیین و مراسم خاصی در آتشکدهها نگه میداشتند. در شاهنامه روایت شده است که هوشنگ از پادشاهان پیشدادی روزی در کوهستان ماری سیاه دید و پاره سنگی به سمت او پرتاب کرد. از برخورد آن سنگ با سنگ دیگر جرقه و آتشی برافروخته شد. هوشنگ به همراهانش گفت: این جرقه فروغ ایزدی است با باید از آن پرستاری کرد.
از همان ابتدا آتش در تفکر ایرانیها باارزش بوده است. آنها معتقد بودند «آتش اساس و جوهر زندگی و هستی است» و بین آتش و نباتات و روح نیاکان ارتباط نزدیکی وجود دارد. در فرهنگ ایران باستان این اعتقاد وجود داشت که آتش مردمان پاک را نمیسوزاند و داستان داوری با آتش برای سنجش راست از دروغ و خیر و شر از همین باور سرچشمه میگیرد. روی سنگتراشیهای آرامگاه داریوش و نگارههای تخت جمشید، نگاره آتشدان که نشان دهنده این عنصر در ایران باستان است، وجود دارد.
تاریخچه آتش بازی و لوازم آتش بازی در ایران
تاریخچه آتش و آتشبازی در ایران دیرینهای طولانی دارد. آتش بازی در ایران از زمان ایران باستان، در شب چهارشنبهسوری، آخرین شب چهارشنبه سال انجام میشد. در دوران باستان در این شب آتش بزرگی روشن میکردند و آن را تا طلوع خورشید روشن نگهمیداشتند. آتش بازی در ایران علاقهمندان زیادی دارد، زیرا آتش و آتش بازی در روح ایران و ایرانی، از گذشته تا امروز، ارزش بسیار زیادی داشته و دارد.
با گذشت زمان و کشف باروت شکل آتش بازیها در ایران نیز تغییر کرد و مشاغلی مانند باروت کوبی به وجود آمد. افرادی که باروت کوبی میکردند کسانی بودند که کار تولید مواد محترقه انجام میدادند. با پیشرفت ارتباطات و تکنولوژی، تاجران و بازرگانان ایرانی، لوازم آتش بازی را وارد کشور کردند. به مرور مردم با لوازمی مانند ترقه و انواع آن، فشفشه و انواع آن، آبشاریهای سرد و گرم و... آشنا شدند. وسایل آتش بازی با استقبال بسیار زیادی روبرو شد.
استقبال مردم از این وسایل، فرزندان همان باروت کوبان قدیمی را به مسیر پدران خود هدایت کرد و آنها شغل پدرانشان را ادامه دادند و دو کارگاه کوچک ناری سپهر سپنتا و ناری گستر سپاهان را تأسیس کردند. با گذشت زمان، ترکیبات جدیدی مثل باریم، فسفات، گوگرد، نیترات، پتاسیم، منیزیم و... در جهت تغییر رنگ و هر چه زیباتر کردن لوازم آتش بازی، استفاده شد که علاوه بر زمین، از وسایل آتش بازی در هوا نیز استفاده کردند. استقبال مردم از وسایل آتش بازی مانند، فشفشه، آبشارهای گرم و سرد و ... این دو کارخانه رشد کردند و امروز آنها تولید کنندگان بزرگ لوازم آتش بازی در ایران هستند.
امروزه در کشور، آتش بازی از گذشته طرفدارهای بیشتری پیدا کرده است؛ تا جایی که حتی در سالنها، مهمانیها، جشنها و تولدهای خانوادگی نیز از لوازم آتش بازی و نورافشانی استفاده میشود. همچنین در مراسمهای بزرگی مانند پیروزی انقلاب اسلامی، عید نوروز و جشن تحویل سال، ولادت امامان و معصومین، اعیاد مذهبی و جشنهای پیروزی تیمهای مسابقاتی، سازمانها و ارگانهای دولتی و خصوصی از لوازم آتش بازی برای شادی مردم و زیباتر کردن جشنها استفاده میکنند. و در نهایت هنوز در چهارشنبه سوری، جشن باستانی ایرانیان، مردم آتش بازی میکنند و این مراسم باستانی را زنده نگهمیدارند.
لوازم آتش بازی و انواع آن
برای این که لوازم آتش بازی که انتخاب میکنید مناسب مراسم و مکان مدنظرتان باشد، باید انواع آنها را بشناسید. انواع این لوازم عبارتاند از:
. زمینی: لوازم آتش بازی زمینی خود نیز به دو دسته سرد و گرم تقسیم میشود که بسته به مکانی که میخواهید از آن استفاده کنید، آن را انتخاب میکنید.
1) لوازم آتش بازی زمینی گرم: لوازم آتش بازی گرم، شعله و حرارت بالایی دارند، به همین خاطر میبایستی در فضای باز از آنها استفاده کرد. نور و شعله لوازم آتش بازی گرم، از سوختن فلزات و آمونیوم نیترات ایجاد میشود. از لوازم آتش بازیه گرم میتوان به ترقه، آبشارهای گرم که انواع و ویژگیهای منحصر به فرد خود چون تفاوت در ارتفاع، زمان سوزش، حجم و... را دارند، اشاره کرد. انصافاً برخی از وسایل آتش بازی گرم، جلوهها و افکتهای مجذوب کنندهای دارند که به هر چه زیباتر شدن مراسم و جشنتان، کمک میکنند.
2) لوازم آتش بازی سرد: لوازم آتش بازی سرد، به دستهای از لوازم آتش بازی که بدون انفجار، دود، بود و سر و صدا هستند، میگویند. به همین دلیل مناسبترین گزینه برای فضاهای بسته هستند و به دلیل کم خطر بودن آن نسبت به وسایل آتش بازی گرم یا لوازم آتش بازی سنتی، طرفداران بیشتری دارند. کار کرد لوازم آتش بازی سرد با یک دستگاه ریموت ست شده باطریهای متصل به وسیله، است.
. هوایی
لوازم آتش بازی هوایی در هوا و ارتفاعی معین منفجر میشوند که البته این انفجار و تعداد دفعات پرتاب، بسته به نوع توپ به کار رفته در محصول، متفاوت است. بعضی از مدلهای لوازم آتش بازی هوایی مانند منور یا همان چلچله، تنها یک مسیر مستقیم تا هوا را با نوری زیبا طی میکند اما در نهایت انفجاری در آن رخ نمیدهد؛ و بالعکس وسیلهای مانند کهکشان، در مسیر خود تا به آسمان از خود نوری ساطع نمیکند، اما در نهایت با انفجاری از نورهای رنگارنگ و زیبا، همگان را مجذوب خود میکند.
حتماً قبل از انتخاب وسایل آتش بازی به دو نکته مهم توجه کنید:
1) محل برگزاری مراسمی که میخواهید در آن از لوازم آتش بازی استفاده کنید، فضایی بسته است یا باز؟
2) لوازم آتش بازیای که میخواهید انتخاب کنید، در چه مراسمی استفاده میشوند؟
لوازم آتش بازی مورد استفاده در سالنهای عروسی
لوازم آتش بازی زمینی، هوایی، گرم، سرد، کهکشان، لانچر و ... در انواع گوناگونی تولید میشوند. برای سالنهای عروسی، باید مشخص شود که وسایل آتش بازی قرار است در سالن یا در محوطه باز مورد استفاده قرار بگیرد. انواع لوازم آتش بازی و خصوصیات آنها عبارتاند از:
. آبشار گرم: آبشار گرم یک وسیله آتش بازی زمینی است که نور و گرمای زیادی از خود تولید میکند، به همین دلیل ممکن است استفاده از آن در محیط بسته خطرناک باشد. این آبشارها در انواع مختلف و با زمانهای مختلف سوختن تولید میشوند. زمان سوختن آبشارهای گرم، بسته به نوع انتخابی شما، بین 25 تا 60 ثانیه طول میکشد.
. آبشار سرد: اگر به دنبال یک آتش بازی بدون دود، گرما و خطر هستید، آبشار سرد بهترین انتخاب است. آبشار سرد، همانطور که از نامش پیداست، از وسایل آتش بازی زمینی سرد است. این آبشار هیچ ماده مشتعل شوندهای ندارد و با جریان برق کار میکند؛ به همین دلیل میتوان از آن در سالنها، بارها استفاده کرد.
. دود رنگی: دود رنگی یا color smoke امروزه یکی از لوازم پرطرفدار در آتش بازی است که دود غلیظ رنگی و جذابی ایجاد میکند. این وسیله از لوازم آتش بازی گرم است و در دو نوع زمینی و دستی تولید میشود. این وسیله معمولاً برای جلوه بخشیدن به عکسها و فیلمها در مهمانیها و مراسمها استفاده میشود و زمان سوختن آنها حدود 30 تا 40 ثانیه طول میکشد.
. چرخونک و فرفره: این دو وسیله خیلی به یکدیگر شبیه هستند. فرفره و چرخونک به دور خود میچرخند و میسوزند. فرفره و چرخونکها از وسایل آتش بازی زمینی گرم هستند و در مراسمهایی که در فضای باز برگزار میشوند هیجان و زیبایی خاصی ایجاد میکنند.
. مشعل: مشعلها کمی بزرگتر از فشفشههای معمولی هستند و با روشن کردن فتیله آن میسوزند.
. فلاشر: فلاشرها وسایل آتش بازی زمینی هستند که نور از خود ساطع میکنند. فلاشرها قابلیت تا 30 بار چشمک زدن را دارند.
. کهکشان: کهکشانها، وسایل آتش بازی هوایی به حساب میآیند. کهکشانها توپهایی حاوی مواد منفجره هستند و به وسیله یک لانچر به آسمان پرتاب میشود و تا 200 متر ارتفاع میگیرد و سپس در آسمان منفجر میشوند. کهکشانها بعد از انفجار در آسمان تصویر زیبایی در آسمان به وجود میآورند. هر کهکشان، با توجه به نوع آن تعداد مشخصی شوت را شلیک میکنند. کهکشانها در تعداد شوتها با یکدیگر تفاوت دارند.
. منور یا چلچله: چلچله نسبت به کهکشان صدای کمتری ایجاد میکند و بعد از شلیک یک خط نوری همراه با صدای سوت تولید میکند. انفجاری که از منور یا چلچله ایجاد میشود، کمتر از کهکشان است.
کلاس خطر لوازم آتش بازی
لوازم آتش بازی هنگام حملونقل، باید با توجه به نوعشان، بسته بندی و دسته بندی شوند. هر دسته از وسایل خطراتی دارد و قواعدی که توسط سازمان ملل تعیین شده باید اجرا شود. اجرای قوانین تعیین شده از خطرات احتمالی جلوگیری میکند. دسته بندی این لوازم، بر اساس خطراتشان صورت میگیرد. میزان خطر هر دسته از وسایل آتش بازی با دو عدد و یک حرف مشخص میشود. عدد اول حداقل فاصله ایمن از ماده آتشزا را مشخص میکند. اگر این عدد 1 باشد، فاصله امن یک متر است، اگر این عدد 2 باشد، فاصله امن 5 متر است و اگر 3 باشد فاصله امن 20 متر است. اغلب لوازم آتش بازی مجاز، فاصله امن یک متر دارند و فقط وسایلی که در آتش بازیهای خیلی بزرگ مورد استفاده قرار میگیرند کلاس 2 و 3 دارند.
عدد دوم حجم آتش سوزی که لوازم مورد نظر ایجاد میکند را نشان میدهد. معمولاً برای آتش بازیهای کوچکتر این عدد ۳ است. حرف آخری که بعد از اعداد نوشته میشود مقدار سازگاری لوازم آتش بازی با گرما را تعیین میکند. این حروف از A تا G هستند. این حروف در لوازم آتش بازی که در اختیار عموم مردم قرار میگیرد، G است.
کلاس خطر لوازم آتش بازی مجاز 1/3G یا 1/4 G است. روی جعبههای وسایل آتش بازی یک الماس نارنجی با شماره سازمان ملل وجود دارد که داخل آن کلاس خطر محصول مورد نظر نوشته شده است. برای خرید عمده وسایل آتش بازی و نگهداشتن آنها در زمان طولانی، حتماً باید به این مشخصات توجه شود.
مجاز بودن یا نبودن وسایل آتش بازی طبق دستور وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، با توجه به خطرساز بودن یا نبودن آنها مشخص میشود. طبق اعلام اداره کل تبلیغات دفاعی وزارت دفاع، وسایل آتش بازی 40 گانه که به تشخیص وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح برای نور افشانی و استفاده مردم عادی در جشنها خطرساز نیست.
تهیه لوازم آتش بازی سالنهای عروسی
با توجه به رقابت میان سالنهای پذیرایی، اکثر آنها خدمات آتش بازی را نیز به منوی خدمات خود اضافه کردهاند. مصرف لوازم آتش بازی در سالنهای عروسی زیاد است. به همین دلیل خرید عمده از یک فروشگاه مطمئن با وسایل ایمن و قیمت مناسب اهمیت زیادی برای سالن دارها دارد. سالنهای عروسی در مراسمهای مختلف از آتش بازی برای جلوه بیشتر سالن در فیلمبرداریها استفاده میکنند. از بیشتر وسایل آتش بازی گرم تنها میتوان در هنگام ورود عروس و داماد به حیاط سالن یا هنگام استراحت میهمانان در فضای باز استفاده کرد. برخی لوازم آتش بازی کمخطر را میتوان برای تزیین کیک عروس و داماد،هنگام رقص دونفره آنها و... استفاده کرد. اما وسایل آتش بازی سرد که به وسیله برق نور افشانی میکنند را میتوان در قسمتهای مختلف سالن استفاده کرد. این وسایل شامل ریسههای پرده آتش، ستارهای، حلقهای فرفرهای، آبشارها و... میشوند.
توصیه میشود آتش بازی توسط خود سالن انجام شود. زیرا سالنها با توجه به شرایط مکانی و تجربههای بسیاری که دارند،تلاش میکنند که به بهترین صورت ممکن مراسم آتش بازی را در محوطه اجرا کنند. بارها دیده شده که مهمانان بدون توجه به نحوه کاربری و چگونگی استفاده از مواد آتشزا، بدون اطلاع و هماهنگی با مسئول سالن از مواد آتشزا استفاده میکنند که سبب بروز مشکلاتی نظیر سوختن درختان تالار پذیرایی، سوختن لباس عروس و آسیب رساندن به ماشین عروس و... میشود. در صورتی که مراسم آتش بازی خاصی را در نظر دارید توصیه میشود، حتما پیش از آن با مدیر تالار هماهنگ کنید.
تولده یکی از بزرگترین و معتبرترین تولید کنندهها و فروشندههای وسایل آتش بازی در ایران است. علاوه بر سالن دارها، مغازهدارها نیز میتوانند وسایل آتش بازی مورد نیاز خود را، به صورت عمده با مناسبترین قیمت و بالاترین کیفیت از تولده خریداری کنند. در صورت نیاز، هر زمان میتوانید سفارش خود را در سایت یا اپلیکیشن تولده ثبت کنید و با خرید بیش از یک میلیون تومان، از ارسال رایگان تولده بهرهمند شوید. لازم به ذکر است که این فروشگاه بزرگ و معتبر برای خریدهای کوچک و شخصی مناسب نیست.
همانطور که گفتیم با گذر زمان و علاقه شدید مردم به خرید وسایل آتش بازی، کسب و کارهای جدیدی شکل گرفت؛ برای مثال فروشگاهها و مغازههایی به وجود آمدند که تنها وسایل آتش بازی، تولد و جشنها در آنها به فروش میرسد. به مرور زمان لوازم آتش بازی در قنادیها نیز قدم گذاشتند. فروشگاه «تولده» با گذر زمان و با حمایت و علاقه مردم و مشتریان وفادار خود، به گستردهترین مرکز پخش عمده وسایل آتش بازی در سراسر ایران تبدیل شد. تولده علاوه بر پخش و فروش عمده و همکاری با برترین تولید کنندگان لوازم تولد در سراسر ایران، اقدام به تولید اختصاصی لوازم تولد کرده است.
