حجامت نمونه ای از طب سنتی مورد تایید اسلام است که بر هفتاد بیماری اثر پیشگیرانه و درمان کننده دارد. حجامت در حدود 3300 سال پیش از میلاد مسیح در مقدونیه انجام میشد و در آن زمان یک پزشک را با میزان تبحرش در انجام حجامت می شناختند، به طوریکه اگر پزشکی حجامت نمیکرد او را پزشک نمی شناختند. حجامت ابتدا در طب ایرانی رواج داشت و بعدا به سایر کشورها رواج پیدا کرد و برخی پزشکان طب سنتی معتقدند پایه و اساس طب سوزنی در چین همین حجامت است. یکی از مهمترین روایاتی که در زمینه حجامت در منابع معتبر اسلامی ذکر شده و در ذیــــل آیه یک ســــوره مبارکه «اسری» در تفسیر المیزان و برخی از تفاسیر دیگر آمده است، حدیث زیر میباشد: حضرت رسول اکرم (صلی االله علیه و آله و سلم) میفرمایند: در شب معراج، وقتی که به آسمان هفتم صعود کردم، بر هیچ ملکی از ملائک گذر نکردم مگر اینکه گفتند یا محمد حجامت کن و امتت را به حجامت کردن امر بفرما.
انواع حجامت:
انواع مختلفی از حجامت در دنیا وجود دارد که دو نوع حجامت خشک و حجامت مرطوب بیشترین طرفدار را دارند.
حجامت مرطوب: حجامت مرطوب، مواد و سموم مضر بدن را از بین می برد و حالت تسکین دهنده دارد.
حجامت خشک: این نوع حجامت خود به دو نوع سرد وخشک و گرم وخشک تقسیم می شود. حجامت گرم و خشک همان لیوان گذاری است که افراد با این نوع آشنا هستند . این نوع حجامت در نقاط مختلفی از بدن انجام می شود و بسیاری از دردها و بیماریها درمان می کند . این نوع حجامت موجب انبساط عروق و رفع انسداد آنها و تحریک دیواره مویرگها می شود و سیستم ایمنی بدن را قوی می کند.
در هر دوی این روش ها(حجامت مرطوب و حجامت خشک)، از یک ماده اشتعال زا مثل الکل استفاده می شود که آن را آتش زده و در داخل یک لیوان قرار می دهند. سپس لیوان سریعا بر روی قسمتی از پوست بدن قرار داده می شود. از آنجایی که هوای بیرون لیوان سرد است، داخل لیوان خلا ایجاد می شود. مکش ناشی از خلا همراه با گرمای داخل لیوان باعث ورم و قرمزی رگ های خونی می شود. هر لیوان مدت 5 تا 10 دقیقه بر روی ناحیه قرار می گیرد. پزشک بعد از برداشتن لیوان، با یک تیغ شکاف کوچکی بر روی قسمت متورم می اندازد و خونریزی زیر پوستی کوچکی ایجاد می شود. خیلی از افراد می گویند این مکش توسط لیوان گرم، درد و سوزش قابل تحملی دارد و این کار سخت و آزاردهنده نیست. بعد از اتمام کار، پوست به پماد آنتی بیوتیک آغشته شده و با نوار بسته می شود تا از عفونت پیشگیری شود. معمولا پوست فرد طی 10 روز کاملا بهبود پیدا می کند.
حجامت عام:نوعی دیگر از حجامت، حجامت عام است که در این نوع حجامت، محل انجام حجامت بین دو کتف، حدود مهرههای سوم سینهای تا مهره پنجم سینهای را در بر میگیرد. در طب اسلامی و احادیث و روایات از این نوع حجامت با عنون حجامت نافع یاد شده است.
در انجام عمل حجامت باید دقت شود که خراشها پوست را در برگرفته و به ناحیه زیر جلد نرسد. همچنین خراشها باید به موازات خطوط لانگر در پوست ایجاد شوند تا ترمیم پوست بهتر صورت گرفته و اثر خراشها کمتر در پوست باقی بماند.
حجامت سر: برخی از افراد هم نوعی دیگر از حجامت به نام حجامت سر را انجام می دهند. محل این حجامت یک وجب شخص حجامت شونده از نوک بینی تا فرق سر (ملاج) وی است. در این نوع حجامت فرد باید چهار زانو نشسته باشد. در روایات این نوع حجامت را حجامت نجات بخش میگویند.
حجامت موضعی:نوع دیگر از حجامت ، حجامت موضعی می باشد. این نوع حجامت در نقاطی از بدن که دچار مشکل شده است، قابل اجرا میباشد و بر اساس تشخیص پزشک و نوعی بیماری، حجامت در موضع و عضو خاصی انجام می شود . از جمله حجامت کفلها، اطراف مقعد، روی رانها، کلیه، ریهها و کبد است. این نوع حجامت انواع مختلف دارد که مهمترین و رایجترین آنها همان خونگیری از میان دو کتف است. ولی حدود شصت نوع حجامت دیگر نیز وجود دارد که فقط باید به تجویز اطباء انجام شود. مثلاً برای نوزادان بعد از چهار ماهگی حجامت در گودی پشت گردن تجویز میگردد که برای بر طرف کردن رطوبت سر و رشد مطلوب آنها بسیار مفید است. همچنین برای درمان زردی نوزادان حجامت سادهای توصیه میشود که از پشت گوش آنها انجام میگردد و با ریزش دو سه قطره خون، زردی نوزاد فوراً کاهش مییابد. حجامتهای دیگری نیز در سایر اعضای بدن صورت میگیرد مانند حجامت زیر چانه (برای درمان جوشهای صورت، لکنت زبان و عفونت لثه)، حجامت ساعد (برای گرفتگی رگ دست که یک بیماری خاص بانوان است)، حجامت سر (برای رشد مو)، حجامت ماستوئید (برای کاهش عوارض سکته مغزی، کاهش شنوایی و عفونت گوش)، حجامت زانو، حجامت کبد، حجامت کلیهها، حجامت ساقین، حجامت پشت کمر، زیرناف، قوزک پا و غیره.
روش انجام حجامت چگونه است ؟
پس ازمعاینه و اخذ شرح حال ازبیمارموضعی كه برای حجامت تعیین شده است ضدعفونی گشته سپس بالیوان حجامت كه بصورت یكبارمصرف ساخته شده به مدت چنددقیقه بادكش می شود بعدازایجادانبساط چندخراش سطحی ایجادمی گردد آنگاه به تناسب وضعیت جسمی ؛بالینی وعروقی بیماردرسه الی پنج مرحله ازوی خون گرفته می شود.این عملیات مجموعا درمدت حدود 20 دقیقه انجام می شود كه خون گرفته شده حداكثر به 50تا70 سی سی بالغ می گردد.درحجامت خشك مرحله خونگیری انجام نمی شود.
در انجام عمل حجامت باید دقت شود که خراشها پوست را در برگرفته و به ناحیه زیر جلد نرسد. همچنین خراشها باید به موازات خطوط لانگر در پوست ایجاد شوند تا ترمیم پوست بهتر صورت گرفته و اثر خراشها کمتر در پوست باقی بماند.
بهترین زمان برای حجامت
بهترین فصول برای حجامت به ترتیب شامل بهار، پاییز، تابستان و زمستان است که حجامت در دو فصل تابستان و زمستان فقط در مواقع ضرورت انجام می گیرد. حداقل فاصله زمانی برای حجامت ازیک ماه شروع می شود و بر اساس سن متفاوت است. حجامت تنها یک بار نتیجه نمی دهد و لازم است به طور مداوم اجرایی شود.
بهترین وقت حجامت در فصول گرم، طی روز و دو ساعت بعد از صبحانه (8.5 تا 9 صبح) و در فصول سرد سال، سه تا چهار ساعت بعد از صبحانه (9 تا 11 قبل از ظهر) که تا ناهار یک تا دو ساعت فاصله داشته باشد. در این ساعات حجم خونی بدن رقیق و خروج آن سهل تر است.
در روایات و طب اسلامی آمده است، بهترین زمان حجامت اوایل روز یا زمان نزدیک به غروب آفتاب است، بخصوص این که در اواسط ماه قمری باشد و قبل از حجامت، خواندن آیت الکرسی و صدقه دادن نیز توصیه شده است.
حجامت برای چه کسانی منع شده است؟
در کتب طب سنتی ایرانی، حجامت برای کودکان زیر دو سال و افراد بالای 60 سال توصیه نشده است، چرا که استقامت اعضا در کودکان کمتر بوده و حجم خون کم است و در سالمندان چون اغلب خونشان غلیظ و پوست و گوشت خشکی دارند و تنها با حجامت، خون رقیق شان خارج می شود، احتمال افزایش غلظت خون و خشکی بیشتر مزاج در این گروه سنی زیاد است.
همچنین کسانی که سابقه ابتلا به بیماری هموفیلی، کم خونی، صرع و سکته قلبی دارند، یا در گروه سردمزاجان بوده و خونشان رقیق و کم فشار است و مدام دچار سرگیجه و سردرد می شوند یا از داروهای شیمیایی وارفارین و هپارین استفاده می کنند، نمی توانند حجامت کنند.همچنین حجامت برای زنان باردار تا ماه چهارم بارداری و زنان در زمان عادت ماهیانه منع شده است.
در موقع عصبانیت نباید حجامت کرد چون در این حالت رگها منقبض میشود.همچنین کسانی که به تازگی واکسن زدهاند را نباید حجامت کرد. انجام حجامت برای افراد با مزاج بلغمی (طبع سرد و مرطوب) مناسب نیست.
تاثیر حجامت بر بدن
همان طور که گفته شد حجامت برای پیشگیری و درمان بیماری ها انجام می شود در ادامه مطلب برخی از تاثیرات حجامت بر بدن را بیان می کنیم:
حجامت با ایجاد یک التهاب موضعی باعث تحریک سیستم ایمنی بدن و تکثیر سلولهای دفاعی بدن میشود.
حجامت سیستم انعقادی و ضد انعقادی بدن را تنظیم میکند
حجامت بر تیموس که از مهمترین مراکز آموزش سلولهای دفاعی است تاثیر مستقیم دارد
حجامت ترافیک لنفاوی را با ایجاد فشار منفی کنترل کرده و باعث افزایش لنف در این سیستم میشود
حجامت سردردهای عصبی و میگرن را تسکین می دهد
جوش ها و لکه های صورت را از بین می برد
بینایی چشم را تقویت می کند
چربی، قند و اوره خون و فشار خون را رفع می کند
بیماری های پوستی و خارش بدن را کاهش می دهد
باعث کاهش خواب رفتگی دست و پا می شود
برنازایی و بیماری های تناسلی موثر می باشد.
حجامت با کاهش غلظت خون تراکم سلولی را در مویرگها کاهش می دهد، اکسیژنرسانی را بهبود بخشیده و بار قلب و ریه را تعدیل میکند
حجامت با تصویه خون، مواد زائد، مضر و مسموم را از خون خارج میکند
حجامت غدد غیرفعال یا کند بدن را فعال و از طرف دیگر فعالیت غدد پرکار بدن را کاهش میدهد؛ به عبارت دیگر باعث تعدیل فعالیت غدد داخلی بدن میشود.
حجامت با تحریک سلولهای موجود در جدار مویرگها، باعث ترشح فاکتورهای دفاعی بدن از این سلولها میشود
حجامت با کاهش فاکتورهای موثر در سکتههای مغزی و قلبی نقش پیشگیری از این بیماریها را دارد. خصوصاً با کاهش میزان آهن خون، چرا که آهن اضافی خون از جمله مهمترین پارامترهای موثر در سکته مغزی و قلبی است
حجامت با اثرگذاری بر روی عوامل ایجاد حساسیت نظیر هیستامین باعث بهبود نسبی آلرژی میشود
حجامت با ایجاد التهاب و احتقان موضعی، سیستمهای درونی پاکسازی خون را که برای جذب خون و رفع التهاب در پوست موجود میباشد، به فعالیت واداشته و موجب رفع انسدادهای مکانیکی عروق میشود
حجامت باعث افزایش ترشح سروتونین مغز میشود. کاهش سروتونین در بروز افسردگی، اختلالات عصبی و رفتاری نقش محوری دارد
حجامت در بازسازی استیل کولین (میانجی اصلی سیستم ارتباطی مغز و اعصاب) نقش پایهای دارد.
حجامت در افزایش هوش و حافظه اطفال و بزرگسالان تاثیر زیادی دارد.
قدرت ایمنی بدن را افزایش می دهد
عفونت ها و بیماری های زنانگی و درد های عادت ماهیانه را کم می کند.
همچنین برای تسکین بیماری هایی مانند سنگ کلیه و سنگ کیسه صفرا، دیسک کمر و کمر درد، سرطان، اسپاسم و گرفتگی عضلات، پوکی استخوان و دندان، کیست تخمدان، سیاتیک و واریس، سوء هاضمه و ورم معده موثر می باشد.
فرق خون دادن با حجامت چیست؟
در حجامت خون کمتر گرفته میشود و احتمال ضعف کم است، اما در خون دادن خونگیری زیاد و احتمال ضعف مستمر است. در حجامت اول بادکش و بعد خونگیری انجام میشود و این انجام بادکش و تیغ زدن باعث فعال شدن سیستمهایی در بدن میشود ولی در خون دادن اینطور نیست.
در انجام حجامت آلودگی به بدن وارد نمیشود چون عمل حجامت فعال کننده و تنظیم کننده سیستم ایمنی بدن است و بنابراین این سیستم ایمنی از ورود میکروبها به بدن جلوگیری میکند.
در حجامت خون سیاه و غلیظ است که خارج میشود، خونی که دارای اوره، چربی و ترکیبات زائد بیشتری نسبت به خون تازۀ ورید است که در زمان خون دادن خارج میشود. حجامت سبب تنظیم و تقویت سیستم ایمنی بدن، سیستم هورمونی و سیستم عصبی میشود و از ابتلا به 150 نوع بیماریها پیشگیری میکند.
توصیههایی برای قبل از زمان حجامت
برای انجام حجامت با شکم گرسنه و سیر این عمل را انجام ندهید.
دوازده ساعت قبل از حجامت سیگار نکشید.
یک ساعت قبل از حجامت انار یا شربت آب انار میل کنید تا از غلظت خون کاسته شود. همچین میتوانید عسل، ماء الشعیر یا مایعات فراوان بنوشید.
از با تجربه بودن شخصی که می خواهد شما را حجامت کند اطمینان داشته باشید.
در حجامت اول بادکش و بعد خونگیری انجام میشود و این انجام بادکش و تیغ زدن باعث فعال شدن سیستمهایی در بدن میشود ولی در خون دادن اینطور نیست.
توصیههایی برای بعد از زمان حجامت
تا دوازده ساعت سیگار نکشید
تا 24 ساعت ورزش یا کار سنگین نکنید
تا 24 ساعت ماهی و لبنیات و غذای شور و غذاهای سرد و تند و تیز مصرف نکنید
حداقل تا 12 ساعت بعد از آن جهت جلوگیری از عفونت زخم، استحمام نکنید
قبل و بعد از این عمل خوردن انار توصیه شده است. همچنین برای جبران ضعف احتمالی، نوشیدن شربتی از عسل پس از آن توصیه میشود
تا 12 ساعت قبل و بعد، رابطه جنسی صورت نگیرد.
طی شش ساعت اول پس از حجامت خوردن شربت عسل (یک قاشق عسل + یک لیوان آب ولرم + کمی گلاب) توصیه میشود.
