استان ایلام در منطقهای کوهستانی در حاشیه جنوب غربی رشتهکوههای زاگرس قرارگرفته است و از غرب با کشور عراق، از جنوب با خوزستان، از شرق با لرستان و از شمال با کرمانشاه همسایه است و یکی از زیباترین استانهای ایران محسوب میشود.
استان ایلام آب و هوایی معتدل و کوهستانی دارد و ارتفاعاتش آنچنان با رنگ سبز در آمیخته اند که نظیرشان را در کمتر جایی پیدا خواهید کرد. ایلام دارای منابع نفت و گاز بوده و از جهت قرار گرفتن در مسیر زائرین عتبات عالیات از اهمیت مواصلاتی قابل توجهی دارد.
درههای شگفت، رودها و آبشارهای زیبا، غارهای بینظیر، کوههای سر به فلک کشیده، اقلیمهای متنوع آب و هوایی، همجواری دیدنی کوه و دشت، سادگی هزار رنگ طبیعت وحشی و چشماندازهای بدیع استان، ایلام را به شاهکار خلقت ایران تبدیل کرده است و آن را به مقصدی برای گردشگران طبیعتگرد تبدیل کرده است. در ادامه مطلب جاهای دیدنی استان ایلام را بیان می کنیم:
کوه قلاقیران
مهمترین و بهترین کوه ایلام ، قلاقیران است . این کوه در 3 کیلومتری شمال شهر ایلام قرار گرفته و ارتفاع آن به 2152 متر میرسد.این کوه لقب استواری و نماد شهر ایلام را به خود اختصاص داده و یکی از بهترین نقاط کوهستانی این شهر به شمار میرود.
قلعه اسماعیل خان ایلام
یکی دیگر از جاهای دیدنی ایلام، قلعه اسماعیل خان می باشد. در ارتفاعات انبار آب و مشرف به شهر ایلام، قلعه و استحکاماتی ساخته شده که به اسماعیل خان معروف است. محدودهی قلعه کوهستانی و دارای صخرههایی است که مسیر عبور را دشوار کرده است. در بخش جنوب شرقی اما، که مسیر ارتباطی قلعه هم بوده، مسیر گذر مناسبتر است. این قلعه با سنگهای کوهستانی و ملات گچ ساخته شده است. با اندکی تراش به سنگها، آنها را در کنار یکدیگر قرار داده و ردیفهای نسبتا منظمی ایجاد کردهاند.
غار کناتاریکه
غار کناتاریکه، غاری عظیم در ارتفاعات «سیوان کوه» ایلام است. ارتفاعات سیوان کوه در ۳۵ کیلومتری مسیر ایلام-درهشهر و نزدیک به روستای پاکل قرار دارد. داخل این غار پردههای سنگی به همراه ستون و مجسمههای استالاکتیتی و استالاگمیتی بسیار زیبا قرار دارد. یک حوضچه آبی هم در این غار وجود دارد. عمق غار ۳۵۰ متر است و هوای داخل آن به شدت سرد است. به همین دلیل است که هیچ موجود زندهای در غار زندگی نمیکند؛ البته اکسیژن داخل غار مناسب است.
نقش برجسته ی گل گل ملکشاهی
بین مرکز استان ایلام و شهرستان ملکشاهی روستایی به نام گل گل وجود دارد که شهرت آن به دلیل نقش برجسته ای بازمانده از زمان تمدن آشوری است. این سنگ نوشته که از جاهای دیدنی ایلام به شمار می آید، در میان تنگه ای بزرگ با صخره ای مرتفع قرار گرفته که البته با یک جعبه مشبک فلزی محافظت می شود. پادشاه آشوری با کلاهی مخروطی و ردایی بلند و شمشیری حمایل در دست به صورت نیمرخ حکاکی شده و پشت سرش هلال ماهی به نشانه حمایت خدایان و الاهه های آسمانی برای پیروزی او در جنگ دیده می شود. پایین آن نوشته هایی نیز به خط میخی وجود دارند که در گذر زمان دچار فرسایش شده اند. نقش نگاره ها برای تاریخ دوستانی که علاقه مند به زبان های باستانی و رمزگشایی از آن ها هستند از بهترین سرگرمی هاست.
آسيابهای آبی قديمی
در محدوده استان ايلام، بقايای ده ها آسياب قديمی دیده می شود كه تعدادی از آنها در حالحاضر نيز مورد بهره برداری قرار می گيرند. مهمترین اين آسيابهای قديمی و تاريخی عبارتند از: آسيابهای قبا، كاظم بگه تنوره خان، كلای، چگاوزنه، يوسف، قبادبگ، باوی گمار، گريان، خندان و آسياب نادريژ در مناطق ايلام و بانقلان، آسيابهای موسی، حلاج آباد، چمآب در منطقه چم آب و آسيابهای ديزله، چمسارد، رحمان، چمبور، ملكشاهی، ميراختيار، بولی ها، كوله، سرنی، ميمه، گلان، شيخ مكان و سراب كلان در مناطق چوار و صالحآباد، دره شهر، شيروان و چرداول.
بهرام چوبین نام تنگه ای در استان ایلام است که روزگاری در حکم یک مخفیگاه و شکارگاه برای این سردار دلیر ساسانی بوده است.این جای دیدنی در اطراف شهر دره شهر قرار دارد.
تپه وركبود
تپه وركبود در نزديك رود كشكان و در حدود ۲۰ كيلومتری شمال غربی ايلام قرار دارد. باستان شناسان در گودال قائمی كه در اين تپه حفر كردهاند، به تعداد زيادی گور دست يافتهاند كه تعدادی از آنهابا قلوه سنگهای نامنظم پوشيده شده بود و قلوه سنگهای بزرگی هم در جوانب گورها، برای استواری سقفگورها، چيده شده بود. اشياء فلزی به دست آمده از اين تپه، از جنس مفرغ و آهن می باشند.تپه ورکبود جز مکان های تاریخی ایلام به شمار می رود.
تنگ کافرین
یکی از بکرترین جاهای دیدنی ایلام، تنگ کافرین می باشد. آب های جاری درون تنگ کافرین، از کوه های بلند و سر به فلک کشیده کبیرکوه سرچشمه می گیرند و پس از عبور از این تنگ به رودخانه سمیره می ریزند. طول تنگ دو کیلومتر است و در یک کیلومتری مدخل ورودی آن برکه آب زمزم قرار گرفته است زیارتگاه جابر در این منطقه نیز از دیگر نقاط گردشگری این منطقه محسوب می شود.از تفریحات مورد علاقه گردشگرانی که به این ناحیه می آیند قایق سواری در طول تنگ کافرین است. با قایق می شود راهی این رودخانه شد، پارو زد و از سکوت آرامش بخش و مرموزش لذت برد.
غار طبیعی زینه گان
یکی دیگرجاهای دیدنی این استان غار طبیعی زینه گان (غار بهشت) است.این مکان دیدنی در دل دشت گرمسیری بخش صالح آباد قرار دارد و هر ساله گردشگران زیادی را به سمت خود می کشاند. در فصل تابستان باوجود گرمای بالای منطقه دشت صالحآباد که به حدود ۵۰ درصد بالای صفر میرسد، در میان غار زینه گان انگار باران میبارد و بوی سبزه و گلها در میان نیزارها روح و تن را به میهمانی میخواند. این غار طبیعی روباز دارای صدها متر طول، آب فراوان، دهلیزهای آبگیر و قندیلهای متعدد است و از آبچکهای طبیعی باران نازل میشود. اختلاف هوای داخل غار با بیرون بیش از ۲۰ درجه سانتیگراد تفاوت دارد و به همین علت غار زینگان به غار بهشت معروف است. غار زینگان در اصل یک غار نیست بلکه یک تنگه است که به اشتباه در منطقه به عنوان غار شهرت یافته است. این تنگه با آثار باقیمانده از دیوار و دژهای نظامی به بهرام چوبین از سرداران دوره ساسانی منسوب است. بهترین زمان سفر به این استان اواخر زمستان و اوایل بهار است.
غار خفاش ایلام
از دیگر جاهای دیدین ایلام ؛غار خفاش می باشد. این غار در دهلران واقع شده است، و به عنوان تنها غار خفاش موجود در کشور شناخته می شود. این غار به عنوان یکی از پدیده های کمیاب طبیعی در ایران، تاکنون برای علاقمندان طبیعت گردی و جاذبه های استان ایلام زیاد شناخته شده نیست. غار خفاش ۱ کیلومتر از چشمه های آب گرم دهلران فاصله دارد. در این غار ۲۵۶ متری گونه های بسیاری از خفاش های بال پهن را در خود جای داده است.
پایتخت ایلامیان
دَرّه شهر یا پایتخت ایلامیان در طول تاریخ بارها به علت های مختلف ویران شده و بعد مجددا بازسازی و آباد شده است. از آن جایی که این منطقه بسیار اهمیت داشته است، از جمله عواملی که این اهمیت را می رساند، ویرانیش در زمان های مختلف می توان بر اثر لشکرکشی و جنگ افروزی سپاهیان آشور و اعراب بوده است. یرخی فرضیه ها بیان می کنند که دره شهری که در حال حاضر می شناسیم، در واقع محل شهر باستانی ماداکتو، پایتخت ایلامیان در دوران باستان بوده است.
تنگه بهرام چوبین
بهرام چوبین نام تنگه ای در استان ایلام است که روزگاری در حکم یک مخفیگاه و شکارگاه برای این سردار دلیر ساسانی بوده است.این جای دیدنی در اطراف شهر دره شهر قرار دارد. دره شهر، شهری در کوهپایه کبیرکوه و در حاشیه رود سیمره است که با شهر ایلام، حدود ۲۴۰ کیلومتر فاصله دارد. داخل تنگه بهرام چوبین و همچنین محدوده پشت آن، محیط بسیار مناسب و بکری برای حضور متعدد حیوانات و پرندگان مختلف است. بر اساس روایتهای قدیمی، بهرام، سردار ساسانی در روزگاران قدیم برای شکار به این تنگه میآمده است. همچنین این تنگه در یکی از مناطق سرسبز و خوش آب و هوای استان ایلام قرار گرفته است، از این سو بهرام برای خوش گذرانی و تفریح با چاشنی شکار این منطقه را مقصدی جذاب برای خود میدیده است. تنگه بهرام چوبین، از نظر نظامی نیز برای بهرام اهمیت زیادی داشته است و این را میتوان از دیوارهای تاریخی ساخته شده بر روی صخرههای این تنگه که آن را تبدیل به دژی امن کردهاند، دریافت. در واقع بهرام برای خودش در این تنگه مخفی گاهی ساخته بود که در زمان شورش علیه خسروپرویز بتواند در آنجا پناه بگیرد.
قلعه پور اشرف
یکی دیگر از مکان دیدنی استان ایلام ، قلعه پور اشرف می باشد.این قلعه ، یکی از زیباترین قلعههای باقیمانده از دوران مختلف تاریخی و یک قلعه خاص در استان ایلام است. قلعه «شیخ مکان پور اشرف» در روستای «شیخ مکان» قرار دارد. این قلعه با نامهای دیگری مثل «قلعه شیخمکان»، «قلعه میر محمدخان اشرفالعشایر» و «قلعه میر محمدخان پور اشرف» هم معروف است. این قلعه در حدود ۶ کیلومتری جنوب شرقی شهرستان درهشهر در استان ایلام و در مسیر جادهای درهشهر به شهر پلدختر قرا دارد. این قلعه در سال ۱۳۳۵ هجری قمری به دستور «میر سید محمدخان پور اشرف» حاکم وقت منطقه در دوره قاجاریه ساخته شده است. این قلعه در ۳ طبقه ساخته شده و در مجموع دارای ۵ برج و ۳۰ اتاق است که به آن کاربردی نظامی و مسکونی میدهند. ویژگیهایی مثل این، قلعه پور اشرف را به یکی از بینظیرترین قلعههای درهشهر تبدیل کرده است. این قلعه دارای پلان مربع شکل دارد و شامل مکانهایی تودرتو با سالن، اتاق دالانهای برای استراحت، حوضچه های آب سرد و گرم، دستشویی و انبار سوخت و مهمات و اتاقهای محل زندگی است.
قلعه والی در ایلام
یکی از بناهای مهم دوره قاجاریه در شهر ایلام قلعه والی است که توسط غلامرضا خان والی در سال 1326 قمری بر روی تپه ای به نام چغا میرگ ساخته شده است. این بنا دارای قسمتهای متعدد چون حرم سرا، قسمت شاه نشین، اتاق آینه و زندان در زیر زمین می باشد. قلعه دارای یک حیاط میانی است که حدود ۷۰۰ مترمربع وسعت دارد. سه طرف حیاط را بنای ساختمان در بر گرفته است. آب مصرفی ساکنان توسط چشمه بی بی تامین می شده به این گونه که آب چشمه با استفاده از تنبوشه، به محدوده حیاط مرکزی قلعه منتقل می شده است. قلعه دارای سه در ورودی در قسمت شرق، غرب و جنوب است که در اصلی در قسمت جنوبی است و دیگر درها خصوصی بوده است. ورودی اصلی قلعه والی یاد آور بناهایی یونانی است و دو ورودی دیگر با راهروهایی سرپوشیده به حیاط متصل می شدند، کاربرد خصوصی داشتند یعنی برای عبور مهمانان قلعه استفاده می شدند.
گورستان چنار
گورستان چنار یکی از مکانهای تاریخی ایلام است. این گورستان باستانی در ناحیه چنارباش ایلام واقع شده و به هزار سال قبل از میلاد تعلق دارد. در این ناحیه، تعدادی گور كشف شده كه بنا به رسم آن زمان، مردگان آن درون خمرههای كوچک و بزرگ دفن شده بودند و لوازم و اشیا مرده نیز كنار او داخل خمره قرار داشته است.
طاق شیرین و فرهاد
یکی دیگر از جاهای دیدنی ایلام طاق شیرین و فرهاد می باشد. طاق شیرین و فرهاد نام بنای کوچکی در استان ایلام است که به باور مردم محلی، فرهاد در مدت نصف روز، آن را برای استراحت شبانه شیرین ساخته بود. بسیاری از قدیمیها و افراد مسنتر محلی، این بنا را با نام «طاق شیرین» میشناسند. این سازه، متشکل از طاقی سنگی است که رو به جنوب شرقی و در دامنه کوه قرار دارد.این بنای تاریخی یادآور افسانههای تاریخی است.
قله کانصیفی بلندترین نقطه کبیر کوه و نیز بلندترین قله استان ایلام میباشد. کوه اهوران نیز که رشتهای جداگانه در شمال استان ایلام و به موازات کبیر کوه در ۷۰ کیلومتری شرق آن است دارای قلهای به ارتفاع ۲۱۲۰ متر میباشد که قلهای زیبا و سنگی در میان جنگلهای انبوه بلوط پدید آورده است.
طاق شیرین و فرهاد بنایی سنگی است که در دوران ساسانی با استفاده از سنگهای حجیم تراش خورده و بدون ملات ساخته شده است. این اثر تاریخی در محدوده منابع طبیعی و در منطقه گرمسیری ایوان قرار داشته که هنوز هم عشایر کوچ رو از آن به عنوان منطقه قشلاقی استفاده میکنند. آنچه که در این بنا قابل توجه بوده و عظمت آن را دوچندان میکند و شیوه معماری آن را منحصر به فرد کرده است، تغییر حالت پشت بام طاق از هلالی به حالت مسطح و یکنواخت بوده که این مهم معماری بنا را خیره کننده کرده است.
کبیر کوه
کبیر کوه خطالراسی طولانی در غرب زاگرس و واقع در استان ایلام است که از نزدیکی جنوب شهر ایلام شروع شده و با رسیدن به رودخانه کرخه پایان مییابد. کبیر کوه مهمترین و بزرگترین رشتهکوه استان ایلام است که با طول ۱۷۵ کیلومتر و عرض بین ۴۵ تا ۸۰ کیلومتر، مساحتی به وسعت ۹۵۰۰۰۰ هکتار یعنی حدود نیمی از مساحت کل استان را در بر گرفته است. از شهرهای مهم جبهه شمالی کبیر کوه میتوان جعفرآباد، بدره، درهشهر و ماژین نام برد و در جبهه جنوبیاش نیز شهرهای سرابباغ، آبدانان و ارکواز قرار دارند. دیوار منظم کبیر کوه به دوره کرتاسه تعلق دارد و وجود فسیلهای متعدد در این ارتفاعات بیانگر آن هستند که پیش از برخورد صفحات اوراسیا و عربستان که به شکلگیری رشته کوه زاگرس انجامید، زمینهای این ناحیه در بستر دریای باستانی قرار داشتهاند.
قله کانصیفی بلندترین نقطه کبیر کوه و نیز بلندترین قله استان ایلام میباشد. کوه اهوران نیز که رشتهای جداگانه در شمال استان ایلام و به موازات کبیر کوه در ۷۰ کیلومتری شرق آن است دارای قلهای به ارتفاع ۲۱۲۰ متر میباشد که قلهای زیبا و سنگی در میان جنگلهای انبوه بلوط پدید آورده است. تماشای قلههای برف گرفته کبیر کوه از دشتهای پست و کم ارتفاع اطراف که در تابستان دمایشان گاهی از مرز ۵۰ درجه سانتیگراد نیز عبور میکند واقعا حیرتانگیز است.
جنس سنگهای رسوبی و آهکی کبیر کوه باعث شده غارهای متعددی در آن بوجود آیند که از مهمترینشان باید به غار آقامیر، برهزرد، خفاش و چلسین اشاره کرد. بارش مناسب در این کوهستان سبب جوشیدن چشمههای فراوان و بوجود آمدن حوضچهها و دریاچههایی در اطرافش شده که برای حیات جانوری و جوامع انسانی اطراف نقش حیاتی ایفا میکنند. حیات گیاهی و جانوری این منطقه بدلیل متغیر بود ارتفاع و داشتن ناهمواریهای متعدد بسیار متنوع و غنی است و در کمتر جایی از کشور و منطقه میتوان مشابه آن را یافت.
دریاچه دوقلوی سیاه گاو
این دریاچههای زیبا در جنوبشرقی شهر آبدانان، و هشت کیلومتری روستای سرابباغ قرار دارند. این جاذبه بکر و کمتر شناخته شده از دو دریاچه در نزدیکی یکدیگر تشکیل شده که با یکدیگر اختلاف ارتفاع دارند و توسط کانالی طبیعی به طول ۷۰ متر به یکدیگر متصل شدهاند. آب این دو دریاچه بسیار زلال و پر از ماهی است و عمقی بیش از ۲۰ متر دارند. منبع آبی این دو دریاچه رودخانه سیاهگاو است که پس از وارد شدن به دریاچه اول و عبور از کانال اشاره شده به دریاچه دوم ریخته و سپس از آن به شکل رودخانهای خروشان خارج میشود. علاوه بر این رود چشمههایی نیز در کف دریاچه وجود دارند که املاح معدنی و گوگردی دریاچه از آنها تامین میشود. دیدن این منظره طبیعی و بینظیر و فرصت آبتنی در حوضچه زیبایش را در سفر به کبیرکوه و شهر آبدانان هرگز از دست ندهید.
آبشار گچان ایلام
آبشار گچان که یکی از جاذبه های گردشگری و جلوه های زیبای طبیعت در شهرستان ایلام می باشد، همواره بازدیدکنندگان بسیاری را به سمت خود می کشاند.این آبشار در شمال شرقی شهر ایلام و ابتدای جاده ایلام به سرابله (شیروان و چرداول) و بعد از عبور از تونل بزرگ این مسیر در 15 کیلومتری شهرستان ایلام واقع است. در این منطقه منظرهای که پیش چشمان گردشگران و طبیعتگردان قرار میگیرد به گونهای است که گویا کوههای سر به فلک کشیدهی مانشت و قلارنگ در کنار گچان به یکدیگر متصل شدهاند و تصویری رویایی را در برابر ناظران رقم زدهاند. درست در میانهی این کوهها است که چشمهای پُر آب به وجود آمده و در نهایت آبشار گچان از آن زاده شده است. آبی که در این چشمه جاری است برای مصرف اهالی روستاهای مجاور این منطقه و نیز برای آبیاری باغات میوه مورد بهرهبرداری قرار میگیرد. لازم به ذکر است که محیط پیرامون آبشار گچان پوشیده از درختان زیبای بلوط و گردو بوده که توسط آبی که در این چشمه جاری است آبیاری میشود. منطقهای که آبشار گچان در آن واقع است، در تمامی فصول سال دارای طبیعت منحصر به فرد خود بوده و جلوهای متفاوت از زیباییهای طبیعی خود را به نمایش میگذارد.
تالاب چکر
در غرب شهرستان ایلام و در منطقه بولی و در ناحیه چکر تالاب زیبای چکر قرار دارد. مساحت آن در حدود 3 هکتار و ارتفاع آن 600 متر است. عمق آن در حدود 2.5 متر است. این تالاب در منطقه گرمسیری قرار دارد ولی آب آن دایمی است. عمق آن بستگی به میزان بارش در طول سال دارد. منبع آب آن نزولات جوی و چند چشمه جوشان می باشد .متوسط دمای آن 24 درجه سانتی گراد است. نیزارهای اطراف آن به همراه طبیعت بکر زیبای اطراف آن واقعا دلنشین است.
آبشار آما
آبشار آما در نزدیکی روستای آما و پشت سد ایلام واقع شده است. زیبایی این آبشار در کنار دیوارههای پوشیده از خزه و سرخس پرسیاوشان، صد چندان میشود. درختان زیبای انجیر کوهی، انگور و بلوط پیرامون این محل سرسبز را فرا گرفتهاند. ارتفاع این آبشار حدود بیست متر است.
