یکی از بیماری های شایع در میان کودکان، اسهال است. کودکان با دست زدن به کف توالت، اسباب بازی، پستانک و سر شیشه آلوده به عفونت و قرار دادن دست خود یا وسیله در دهان به راحتی در معرض ابتلا به اسهال قرار میگیرند.
عفونتهای ویروسی شایعترین علت بروز اسهال در کودکان نوپا هستند. عوارض جانبی داروها، آلرژیهای غذایی، انگلها و باکتریها، دیگر علل احتمالی ایجادکنندهی این بیماری هستند. درمانهای خانگی برای جلوگیری از اسهال در کودکان نوپا کافی هستند البته اگر که این مشکل بیش از ۳۶ ساعت ادامه پیدا نکند.
اسهال زمانی است که مدفوع نوزاد به شکل مایع و بسیار روان باشد و مقدار آن در برخی موارد بیش از حد معمول میشود و نوزاد به دفعات مکرر نیاز به دفع مدفوع پیدا میکند. همچنین ممکن است مدفوع وی به شکل مخاطی باشد. اسهال نوزادان در برخی موارد با استفراغ همراه است.
چه اسهال شدید باشد و چه ملایم، اسهال در کودکان هشداری است برای مراقبت بیشتر مادر. اسهال به تنهایی نگران کننده نیست مگر اینکه باعث دهیدراته شدن بدن کودک شود. در حقیقت هیدراسیون عارضه اصلی اسهال است. اگر کودک فعال است و مدام دور خانه می چرخد و آب می خورد کمتر نگران خواهید بود.
اسهال میتواند باعث کمبود آب بدن در کودکان شود، که همین به نوبهی خود باعث بروز مشکلات جدی در آنها میشود.
علل اسهال در کودکان
علل احتمالی اسهال درکودکان به نوع و مدت زمانی که طول میکشد، بستگی دارد. اسهال حاد، کمتر از ۲ هفته و اسهال مزمن بیشتر از ۲ هفته ادامه مییابد. اغلب موارد اسهال کودکان حاد است. از علل ایجاد اسهال در کودکان می توان به موارد زیر اشاره کرد:
مسمومیت غذایی: مسمومیت غذایی معمولاً به صورت اسهال و استفراغ عفونی ظاهر می شود. هر دو مشکل به خاطر خوردن غذای آلوده شده توسط سموم تولید شدهی باکتریهای خاصی مانند استافیلوکوک یا کلستریدیا به وجود می آید.
استفاده از آنتی بیوتیکها: یکی دیگر از دلایل اسهال در کودکان ، استفاده از آنتی بیوتیک می باشد. آنتی بیوتیکهای خاص میتوانند انواع و تعداد باکتریهای طبیعی روده را تغییر دهند و در نتیجه اسهال در کودکان را به وجود آورد. گاهی اوقات استفاده از آنتیبیوتیکها یک باکتری خطرناک مانند کلستریدیوم دیفیسیل را کمک می کند تا با انتشار سم، پوشش داخلی روده بزرگ را ملتهب و دچار آسیب کند.
ورم معده و روده:از دیگر علل اسهال در کودکان ، ورم معده و روده می باشد. این اختلال معمولاً توسط یک ویروس ایجاد میشود، اما در کودکان میتواند توسط باکتری یا انگل نیز به وجود آید.
حساسیت غذایی: گاهی حساسیت غذایی هم می تواند دلیلی بر اسهال در کودکان باشد.حساسیت و عدم سازگاری سیستم گوارش با یک نوع غذا میتواند منجر به اسهال در کودکان شود.
گاهی نوشیدنی های شیرین کننده هم می تواند دلیلی بر اسهال در کودکان شود. این نوشیدنی ها حاوی مقدار زیادی فروکتوز و سوربیتول هستند که باعث اسهال کودکان می شود.
عفونت ویروسی:ویروس های زیادی باعث اسهال میشوند. که رایج ترین این ویروس ها در کودکان شامل رتروویروس، آدنوویروس و کالیسیروس است. در حالیکه، کودک شما در کنار اسهال آبکی دارای علائمی مانند درد شکمی، تب، حالت تهوع، لرز و درد در ماهیچه ها دارد.
انگل:مطمئن شوید که کودک دست هایش را با آب و صابون قبل از غذا خوردن میشوید. دستان کثیف باعث انتقال انگل میشود که آن باعث اسهال، تهوع، نفخ، مدفوع چرب و کرامپ شکمی میشود.
نوشیدنی های شیرین شده:گاهی نوشیدنی های شیرین کننده هم می تواند دلیلی بر اسهال در کودکان شود. این نوشیدنی ها حاوی مقدار زیادی فروکتوز و سوربیتول هستند که باعث اسهال کودکان می شود.
در ادامه راه های درمان خانگی اسهال در کودکان را بیان می کنیم:
هیدراته نگه داشتن کودک
یکی از روش های درمان اسهال در کودکان ، هیدراته نگه داشتن کودک می باشد. کم آب شدن بدن ،یکی از عوارض اصلی اسهال است. برای جلوگیری از آن، باید مایعات سبک به کودک بدهید.نوشیدنیهایی مثل آب گوشت رقیق، آب انگور سفید و آب. اگر کودک در سنی است که از شیر مادر تغذیه میکند، باید به طور مرتب شیر بخورد. برای جلوگیری از کم شدن الکترولیت بدن کودک، میتوانید نوشیدنی الکترولیتی به کودک بدهید. از دادن نوشیدنیهای شیرین به کودک باید پرهیز کنید، زیرا اسهال ممکن است بدتر شود.
پزشکان توصیه میکنند که اگر نوزاد دچار کمآبی شد، آب بیشتر یا مایعات خوراکی بیشتر بین وعدههای غذایی نوزاد به او بدهید. داروهای خوراکی جبرانکننده کمآبی بدن باید هر ۴ تا ۶ ساعت یک مرتبه به نوزاد داده شوند. مصرف شیر مادر یا شیر خشک از شیشه باید به شکل عادی ادامه یابد. در موارد شدید ابتلا به اسهال، ممکن است نیاز باشد که نوزاد در بیمارستان بستری شده و آب بدن او به وسیله لولهای که آب را به معده میرساند تأمین شود یا از طریق تزریق سرم این کمآبی بدن جبران شود.
برنج سفید
برنج سفید هم یک غذای عالی دیگر است که به درمان اسهال در کودکان نوپا کمک میکند. نشاستهی موجود در برنج سفید بسیار زیاد است، بنابراین هضم آن بسیار آسان است. دقت کنید که باید برنج سادهی سفید به کودک بدهید و از دادن برنج تند و ادویهدار به او پرهیز کنید.
افزایش فیبر
در واقع رژیم کم فیبر باعث اسهال در کودکان یک تا 5 سال میشود. برای این امر بهتر است کودک را به خوردن میوه تازه، سبزیجات و غلات کامل تشویق کنید.
موز
یکی دیگر از راه های درمان اسهال در کودکان ، استفاده از موز برای آنها می باشد.این میوه ، مقدار فراوانی از مواد مغذی ضروری را دارد به همین خاطر غذای کوملی برای کودکان نوپا می باشد. پتاسیم موجود در موز که یک الکترولیت ضروری است برای عضلات مفید است و شیمی خون کودک را تنظیم میکند.
همچنین این میوه سرشار از روی، آهن، منیزیم، کلسیم، ویتامین (ث،ب6،آ) می باشد.شیرینی موز طبیعی است به همین خاطر کودکان آن را دوست دارند. موزهمچنین میتواند برای کودک انرژی زیادی فراهم کند که برای رشد و توسعه او مفید است.
باید توجه داشت که موز رسیده باشد ،چون موز نرسیده با اینکه باعث یبوست میشود ، اما بهتر است از مصرف آن خودداری کنید. میتوانید در هنگام بهبودی اسهال، به کودک موز بدهید، زیرا میتواند جای الکترولیت از دست رفته را بگیرد.
افزایش دریافت چربی
اسهال کودکان نوپا یک نوع اسهال مزمن است و ممکن است برخی از کودکان نوپا را تحت تاثیر قرار دهد. در چنین مواردی، باید میزان چربی را در رژیم غذایی آنها افزایش دهید. شما میتوانید لوبیا، غلات، نان کامل، سبزیجات تازه، میوهها و غیره را برای فرزند تهیه کنید.
در واقع رژیم کم چرب، بیشتر مستعد اسهال است. کودکان باید حداقل مصرفی چربی را در رژیم خود داشته باشند که شامل 30 تا 40 درصد کل انرژی می باشد که می توان آن از طریق ماست، شیر، پنیر و پودینگ تامین کرد.
به حداقل رساندن آب میوه
کودکانی که مرتب آب میوه مصرف دارند بیشتر آمادگی برای اسهال دارند. قند این آب میوه ها در بدن قابل جذب نیست. آنها در کولون تجمع می یابند و باعث اسهال آبکی میشوند.
رژیم غذایی
یکی دیگر از راه های درمان اسهال در کودکان ، رعایت رژیم غذایی برای آنها می باشد. معده نوزادان بسیار ضعیف است به همین خاطر باید غذاهایی به آنها داده شود که برای معده ی آنها ملایم باشد و آنها را اذیت نکند. این رژیم، شامل برنج، موز، نان تست و سیب زمینی است. این غذاها هم بی نظیر هستند و هم معده کودکان را ناراحت نمی کنند. پتاسیم موجود در موز برای کودک که دچار اسهال شده ، بسیار مفید است
باید به شدت از دادن غذاهای خاصی مانند شیر گاو، محصولات لبنی، به جز ماست، آب گلابی، آب سیب، هلو، زردآلو، آب گیلاس، گلابی، آلو، آلو خشک و نخود به کودک دوری کنید. آب سیب برای کودک نوپایی که مبتلا به اسهال خفیف هستند، مضر است اما سس سیب خوب است، به این دلیل که سس سیب از کل میوه تهیه میشود.
اگر نوزاد صرفا از شیر مادر تغذیه میکند پس باید مادر از مصرف خوارکیهای چرب، پر ادویه، و محصولات لبنی که اسهال کودک را شدیدتر میکنند خودداری کند.
تخم شنبلیله
یکی دیگر از راه های درمان اسهال در کودکان ، استفاده از تخم شتبلیله می باشد.تخم شنبلیله مقدار زیادی موسیلاژ دارد، که به عنوان یک درمان طبیعی بسیار مفید برای اسهال در نظر گرفته میشود. تخم شنبلیله می تواند حجم مدفوع را افزایش دهد. به این ترتیب، میتواند به طور قابلتوجهی ناراحتی و شدت اسهال را بهبود ببخشد. برای استفاده از تخم شنبلیله شما میتوانید ۱ قاشق چایخوری تخم شنبلیله را همراه با ۱ قاشق غذاخوری ماست به کودک نوپا بدهید. هرچند، اگر کودک از اسهال حاد یا مزمن رنج میبرد، این روش درمانی مناسب او نیست.
درمان بیماری های منجر شده به اسهال
اگر اسهال بخاطر بیماری های دیگر مانند بیماری التهابی روده بزرگ اسهال شده است ابتدا باید بیماری را برطرف کرد.
شیر مادر
اگر بچه شیر میدهید پس بهتر است به این کار خود ادامه دهید. شیر مادر بهترین راه حل برای هیدراته نگه داشتن بدن کودک شما است در صورتی که زیر ۶ ماه باشد. در طول دورهی اسهال کودک، میتوانید دفعات بیشتری به کودک شیر دهید.
نکته: اگر نوزاد صرفا از شیر مادر تغذیه میکند پس باید مادر از مصرف خوارکیهای چرب، پر ادویه، و محصولات لبنی که اسهال کودک را شدیدتر میکنند خودداری کند.
انار
از دیگر راه های درمان اسهال در کودکان ، مصرف انار می باشد. در فواصل زمانی منظم به کودکتان آب انار بدهید. این کار به احیاء مجدد آب بدن کودک کمک خواهد کرد. دانههای انار را با مخلوط کن خرد کنید و آب آن را بگیرید. اگر فکر میکنید آب آن برای نوزاد کوچک شما بیش از حد سنگین است پس آن را با آب مخلوط کنید و بعد به کودکتان بخورانید.
آب ماش
یکی دیگر از راه های درمان اسهال در کودکان استفاده از ماش است . برای این کار بهتر است ماش را با کمی پودر زردچوبه و آب بجوشانید. وقتی پخته شد، با صافی آن را آبکشی کنید تا آب رقیق ماش از آن استخراج شود. بعد آن را به کودک خود بدهید.
آب نارگیل
آب نارگیل هم می تواند درمانی عالی برای حفظ سطح آب بدن در زمان اسهال به شمار رود. این مایع بدن را هیدراته نگه میدارد. این درمان برای اطفالی که در حال رشد هستنید نیز مفید است.
نعناع، عسل و لیمو
برگ نعناع، خواص ضد باکتریایی دارد. خوردن آب نعناع در دورهی اسهال به درمان آن کمک میکند. برگ نعناع برای سیستم گوارش نیز خوب و مفید است. برای انجام این درمان، لازم است از برگهای تازهی نعناع ۱ قاشق چایخوری آب بگیرید. حالا ۱ قاشق چایخوری عسل و چند قطره آب لیموی تازه به آن اضافه کنید. خوب آن را هم بزنید. این آب را ۲ یا ۳ بار در روز به کودک خود بدهید تا ناراحتی معدهاش برطرف شود.
پیشگیری از اسهال در کودکان
مادران باید برای پیشگیری از اسهال در کودکان موارد زیر را رعایت کنند:
شستن دست ها
شستن خوب میوه و سبزی
رعایت بهداشت آشپزی
تمیز کردن دستشویی
نوشیدن متعادل آب
غذاهایی که کودکان باید در زمان اسهال از آن دوری کنند:
غذاهای چرب و سرخ شده
سوسیس و کالباس
دونات
پاستیل
آب سیب
نوشابه
سبزیجاتی مانند بروکلی، فلفل، نخود و لوبیا، آلو، نخود فرنگی، تمشک
دوره زمانی اسهال
اسهال معمولا 5 تا 7 روز طول می کشد. در حالیکه، بندرت اتفاق می افتد که دو هفته طول بکشد. اگر اسهال با الگوی غذایی کودک در ارتباط باشد، باید غذای او را تغییر دهید.
تشخیص
به کمک معاینات فیزیکی و بررسی سوابق پزشکی و مشاهده مدفوع نوزاد میتوان بیماری او را تشخیص دهد. اگر خون یا چرک در مدفوع نوزاد دیده شد یا اسهال او به موقع بهبود نیافت، آزمایش مدفوع میتواند به شناسایی دلیل زمینهای کمک میکند. این آزمایشها شامل کشت مدفوع، مطالعات ویروسی و آزمایش انگل میشود.
چه موقع باید به پزشک مراجعه کرد؟
در بیشتر اوقات، اسهال نوزاد به حدی است که باید مراقبتهای پزشکی اورژانسی از او به عمل آید اما در صورتی که کودکی علائمی مبنی بر کمآبی بدن داشته باشد (خشک بودن پوشک برای مدتی بیش از ۶ ساعت، کمبود اشک یا نیامدن اشک، خشکی دهان، چشمهای گودرفته یا کمتحرکی) باید به پزشک مراجعه کنید. همچنین اگر در مدفوع نوزاد خون دیدید یا نوزاد تب شدیدی کرد و مکرراً استفراغ کرد باید به پزشک مراجعه کرد.
همچنین اگر اسهال همراه با تب باشد و اسهال بیشتر از 24 ساعت طول کشید و در مدفوع خون دیده شد و مدفوع سیاه و یا چرب بود ، بهتر است فورا به پزشک مراجعه کنید.
در درمان اسهال معمولا پزشک کودک را از نظر داروی مصرفی و سابقه خانوادگی بررسی میکند و سپس دمای بدن کودک، فشار خون او و علائم دهیدراسیون را چک میکند و محل درد و شدت آن را می پرسد. آزمایش خون و مدفوع نیز تجویز می شود.
