در اثر یبوست مواد دفعی در روده بزرگ سفت میشود و دفع آنها بهسختی و نامنظم و همراه با درد صورت میگیرد. زمانی که یبوست حاد اتفاق بیفتد روده بزرگ بسته میشود و گاهی نیاز به انجام عمل جراحی دارد.
ازنظر علم پزشکی، یبوست اجابت مزاج کمتر از سه بار در هفته، و یبوست شدید، اجابت مزاج کمتر از یکبار در هفته در نظر گرفته میشود.
بسیاری از مردم بااینکه از این اختلال رنج میبرند ولی آن را یک بیماری نمیدانند. با افزایش سن، تعداد حرکات روده هم کم میشود. بیشتر افراد بین سه تا 21 بار در هفته اجابت مزاج دارند که طبیعی است. یبوست، منشأ بسیاری از اختلالات و مشکلات در ناحیهی مقعد میباشد. گاهی هم یبوست منشأ روانی دارد و افرادی هستند که به دلیل خجالت از دستشویی رفتن در جمع یا محل کار، عمل دفع را به تأخیر میاندازند و احساس دفعی که در مقعد ایجاد میشود را نادیده میگیرند. همین بیتوجهی باعث میشود که بین دو اجابت مزاج فاصله بیشتری بیفتد و مدفوع ساعتهای بیشتری در روده بماند و درنتیجه سفت و خشکتر شود.
علائم یبوست:
این اختلال علائم و نشانههایی دارد و فرد مبتلا به یبوست با مشاهده این نشانهها میتواند پی به آن ببرد. از نشانههای این اختلال، ایجاد درد در قسمت پایین شکم است، همچنین حرکات روده کم میشود و فرد در هنگام اجابت مزاج، زور بیشتری میزند. زمانی که مدفوع سفتوسخت یا در قطعات کوچک و گلولهای میشود، فرد به یبوست مبتلا شده است. گاهی هم ممکن است براثر زور زیاد، مقعد دچار خونریزی شود، زمانی هم که فرد بعد از اجابت مزاج حس تخلیه ناقص داشته باشد مبتلا به این اختلال شده است، همچنین هنگامیکه فرد در ناحیه شکم دچار ناراحتی شود یا نفخ شکم، گاهی اوقات اتساع شکم؛ اتفاق بیفتد فرد مبتلابه یبوست شده است. یکی دیگر از نشانههای یبوست، اسهال گاهبهگاهی به علت انسداد روده بزرگ توسط مدفوع سخت میتواند باشد.علت یبوست
یبوست با حرکت آهستهی مدفوع در روده بزرگ ایجاد میشود و دلایلی باعث ایجاد این اختلال در بدن میشود:گاهی تغییر در رژیم غذایی یا فعالیتهای معمول روزانه موجب ایجاد این اختلال میشود.
گاهی هم شخص با خوردن مقدار زیادی محصولات لبنی و ایجاد اختلال در اشتها مبتلابه یبوست میشود.
یکی دیگر از علل یبوست، سندرم روده تحریکپذیر است.
همچنین زمانی که شخص به اختلالهای عصبی مانند بیماری پارکینسون و یا اسکلروز متعدد دچار شده است، مبتلا به یبوست میشود.
یکی از مشکلاتی که فرد در اثر یبوست به آن دچار میشود احساس نفخ و درد شدید در سمت چپ و پایین شکم است. در هنگام یبوست گازی که بهصورت طبیعی توسط باکتریهای روده از مدفوع تولید میشود درون روده جمع میشود و درد ایجاد میکند. به دلیل اینکه مدفوع سفتوسخت بر سر راه خروجی روده وجود دارد، این گازها نمیتوانند خارج شوند. و اتساع شکم در محل تجمع گاز لمس میشود.
افرادی که بیشازحد از ملینهایی مانند روغن کرچک و سنا استفاده میکنند ممکن است در حرکات رودهای آنها اختلال ایجاد شود و به یبوست دچار شوند.
در دوران بارداری و قاعدگی، سطح هورمون استروژن و پروژسترون بالا است و همین منجر به یبوست میشود.
بسیاری از بیماریها مانند دیابت، اسکلرودرمی، انسداد کاذب روده، بیماری هیرشپرونگ، بیماری شاگاس و سرطان یا تنگی روده بزرگ میتوانند عملکرد عضلات و اعصاب روده بزرگ را دچار اختلال کنند. بیماریهای مغزی و نخاع مانند اماس و آسیبهای نخاعی در ایجاد یبوست در فرد مؤثر هستند.
زمانی که فرد به دلیل هموروئید یا شقاق اجابت مزاج را به تأخیر میاندازد، دچار یبوست میشود.
مصرف داروهای ضد درد مانند کدئین و اکسی کدون؛ داروهای ضدافسردگی مانندآمیتریپتیلین و ایمی پرامین؛ داروهای ضد تشنج مانند فنیتوئین و کاربامازپین، داروهای مسدودکننده کانال کلسیم مانند دیلتیازم و فدیپین هم در ابتلا به یبوست نیز تأثیر زیادی دارند.
عوارض یبوست
زمانی که فرد به یبوست بیتوجه میشود و خود را با آن سازگار میکند، ممکن است مشکلات جدی و بیماریهای زیادی را برای خود به وجود آورد. عوارض این بیماری بیشتر در یبوستهای مزمن دیده میشود که حتی میتواند زندگی فرد را تهدید کند.نفخ: یکی از مشکلاتی که فرد در اثر یبوست به آن دچار میشود احساس نفخ و درد شدید در سمت چپ و پایین شکم است. در هنگام یبوست گازی که بهصورت طبیعی توسط باکتریهای روده از مدفوع تولید میشود درون روده جمع میشود و درد ایجاد میکند. به دلیل اینکه مدفوع سفتوسخت بر سر راه خروجی روده وجود دارد، این گازها نمیتوانند خارج شوند. و اتساع شکم در محل تجمع گاز لمس میشود.
تبلی کولون: زمانی که مدفوع برای مدت زمان طولانی درون روده قرار دارد، باعث میشود روده بزرگ را تنبل کند و در زمان ورود غذا حرکت روده ولولهی گوارشی را ضعیف میکند. شاید مسهلها در ظاهر فرد را از یبوست رها کنند ولی در طولانیمدت در فعالیت طبیعی روده اختلال ایجاد میکنند و باعث میشوند که فرد به یبوست شدید مبتلا شود.
مدفوع نهفته: گاهی ممکن است افرادی که در بیمارستان بستری هستند و یا مواد مخدر و متادون مصرف میکنند مدفوعی بهسختی و سفتی چوب ایجاد شود که فرد نتواند آن را تخلیه کند. کسانی هم که مقدار زیادی حبوبات و غلات مصرف میکنند بدون اینکه آب بنوشند دچار این مشکل میشوند. دلدرد شدید، تهوع، نبض و تنفس سریع، تب، اضطراب و نیاز مکرر به دفع ادرار از علائم اصلی آن است. این توده سخت با لمس عمقی در قسمت سمت چپ پایینی شکم احساس میشود. گاهی ممکن است بتوان مدفوع خشکشده را با انگشت خارج کرد ولی آن علاوه بر اینکه به دارودرمانی نیاز دارد، نیاز به بیهوشی موضعی هم دارد که بتوان مدفوع را خارج کرد.
پرولاپس یا بیرونزدگی رکتوم: یکی دیگر از عوارض یبوست شدید، پرولاپس یا بیرونزدگی رکتوم است که در این اختلال بخشی از راستروده از سوراخ مقعد بیرون میزند. این حالت بیشتر در افراد مسن که دچار یبوست مزمن شدهاند و عضلات کف لگن تحتفشار هستند اتفاق میافتد. استفاده از مسهل حجم دهنده یا نرمکنندههای مدفوع ممکن است از تشدید پرولاپس، جلوگیری کند، اما گاهی هم نیاز به عمل جراحی پیدا میکند.
شقاق مقعد: یکی دیگر از عوارض یبوست شدید، شقاق مقعد است که بهصورت ترک مخاط مقعد در حین عبور مدفوع بزرگ و سخت اتفاق میافتد. وقتیکه ترک ایجاد شد، درد شدیدی در فرد به وجود میآید که ممکن است با خونریزی مقعدی همراه باشد. حمام نشستهی آب گرم برای ۱۰ الی ۲۰ دقیقه چند بار در روز، نرمکنندههای مدفوع و کرم ضد درد موضعی میتواند در آرام کردن و درمان آن مؤثر باشد. گاهی دریچهی مقعدی حین اجابت مزاجهای دشوار آسیب می بند و نیاز است که عمل جراحی صورت بگیرد.
همیروئید: گاهی به دلیل زور زدن بیش از حد حین اجابت مزاج، در عروق ناحیه مقعدی تورم و التهاب ایجاد میشود و فرد را مبتلابه بواسیر یا همورئید میکند. همورئید هم میتواند از عوارض شایع یبوست باشد. که فرد با داشتن رژیم غذایی غنی از فیبر و مایعات، فعالیت بدنی، حمام نشستهی آب گرم، داروهای ضد هموروئیدی و کرم ضد درد میتواند آن را درمان کند ولی اگر پیشرفته باشد؛ چاره از جز عمل جراحی ندارد.
زمانی که مدفوع برای مدت زمان طولانی درون روده قرار دارد، باعث میشود روده بزرگ را تنبل کند و در زمان ورود غذا حرکت روده ولولهی گوارشی را ضعیف میکند. شاید مسهلها در ظاهر فرد را از یبوست رها کنند ولی در طولانیمدت در فعالیت طبیعی روده اختلال ایجاد میکنند و باعث میشوند که فرد به یبوست شدید مبتلا شود.
عوارض غیر رودهای: گاهی ممکن است شخص دچار بیاختیاری ادرار، عفونت و تخلیهی ناکامل ادرار باشد که اغلب با یبوستهایی که در آن راستروده پر از مدفوع سفت است اتفاق میافتد. گاهی زور زدن بیشازحد، ممکن است منجر به آغاز یک حمله قلبی یا سکته شود. زمانی که فرد حین زور زدن نفس را نگه میدارد و در حفرهی قفسه سینه فشار میآورد باعث شده است که از بازگشت خون موجود در عروق به قلب جلوگیری کند و پس از آزاد کردن نفس با فشار به سمت قلب حرکت میکند و باعث افزایش ضربان قلب و فشارخون میشود و بعد از مدت کوتاهی ضربان قلب کند میشود و حمله قلب ایجاد میشود و توسط همین مکانیزم، مغز هم در معرض سکته مغزی قرار میگیرد.
تضعیف سیستم ایمنی بدن: یبوست، سیستم ایمنی بدن فرد را ضعیف میکند و درنتیجه باعث میشود فرد آمادگی بیشتری برای سرماخوردگی و بیماریهای دیگر داشته باشد. و فشار بیشتری به اندامهای دفعی حیاتی مانند غدد لنفاوی، پوست، کبد، کلیه و ریه وارد میکند.
عوارض دیگری که یبوست برای بدن ایجاد میکند میتوان به چاقی، خستگی، نوسانات خلقی، اختلالات خواب، تب روماتیسمی، احساس سستی و بیحالی، مشکلات کیسه صفرا، فتق، واریس، ورم مفاصل، آپاندیست و درنهایت سرطان روده بزرگ اشاره کرد.
