«قیمت طلا به بالاترین قیمت خود در 5 سال اخیر رسید»، «گرانی چندین باره اقلام اساسی»، «شوک در بازار لوازم خانگی» و عناوینی اینچنین را طی 10 ماه گذشته به کرات شنیده و دیدهایم. نخستین جرقههای گرانی و سیر صعودی قیمت ها با انتشار خبر خروج آمریکا از برجام در سال جاری، زده شد. اما آیا براستی این موضوع تنها دلیل افزایش نامتعارف قیمت انواع کالاهای اساسی و غیر اساسی است؟! اسدالله عسگراولادی رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و چین درباره گرانیهای اخیر کشور به «تبیان» گفت: «نباید گرانی و گرانفروشی را یک دانست. گرانی ممکن است بر اساس یک سری اتفاقات در چرخه تولید ایجاد شود اما گرانفروشی عمدا و با هدف کسب سود خارج از عرف صورت میگیرد که باید با این دسته افراد، برخود قاطعانه قانونی کرد تا دیگر کسی به خود اجازه ندهد که بیدلیل کالا و حدمات را با نرخی بیش از آنچه که تعیین شده ارائه کند.» وی در ادامه یکی از مناسبترین راههای مقابله با گرانی را نظارت بیشتر بر مجموعههای تولیدی دانست و گفت: «اگر بخواهیم، میتوانیم گرانی را کنترل کنیم اما هرگاه در جامعهای عرضه کالا با کاهش همراه شود، افزایش قیمت را به دنبال خواهد داشت و تا زمانی که جلوی واردات کالاهای غیر ضروری گرفته نشده و مجوز واردات کالاهای اساسی که مشابه داخلی ندارند، صادر نشود نمیتوانیم در بازار تعادل ایجاد کنیم و همین شرایط، زمینهساز افزایش نامتهعارف قیمتها خواهد شد.»
در شهریور ماه سال جاری نسبت به 6 ماه اول سال 96، توان خرید اکثریت مردم 30 درصد کاهش داشته و به موازات آن، آمار انواع بزهکاری اجتماعی و سرقت بهخصوص در حوزه تلفن همراه افزایش چشمگیری به خود گرفت
تفاوت گرانی و گرانفروشی
شاید شما هم با گرانفروشی مواجه شده و آن را با گرانی اشتباه گرفته باشید. به هر گونه تخلف در اجرای قوانین قیمتگذاری و یا عرضه کالا یا خدمات به قیمتی بیشتر از نرخ اصلی و مصوب گرانفروشی گفته میشود و در قانون برای متخلفان این حوزه، مجازات سنگینی در نظر گرفته شده است. معمولا گرانی، بنا به شرایط خاص اقتصادی و یا مناسبتی در برهههایی خاص و بر مبنای تغییر قیمت از مبداء صورت میپذیرد که آثار ملموستری نسبت به گرانفروشی بر زندگی عموم مردم دارد چرا که پدیده گرانفروشی در همه جا اتفاق نمیافتد اما وقتی کالایی در مرکز تولید گران میشود، دیگر محدود به مکان و یا زمان مشخصی نبوده و در سراسر کشور با نرخ افزایش یافته توزیع خواهد شد. دکتر حجت الله عبدالملکی عضو هیات علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه امام صادق(ع)، گرانی را به معنای افزایش سطح قیمت و یا شتاب افزایشی قیمتها میداند که هیچگونه قیاس تغییر قیمتی را شامل نمیشود. بهطور مثال وقتی قیمت گوشت قرمز با افزایش 5.9 درصدی همراه میشود، کسی این نرخ را با نرخ مشابه در ماه پیش قیاس نمیکند و تنها روی کالای مذکور برچسب گرانی و کاهش توان خرید مردم میخورد. با مقایسه قیمت برخی کالاها در ماههای مختلف سال جاری و سال گذشته، تغییرات معناداری مشاهده میشود که در جدول زیر به آن اشاره شده است:
جُرم گرانفروشی
گرانفروشی نوعی جُرم محسوی میشود که بر مبنای ماده 57 قانون تعزیرات حکومتی به هرگونه عرضه و یا فروش کالا یا خدمات به بهایی بیش از قیمت تعیین شده از سوی مراجع رسمی اطلاق میشود. در ماده قانونهای 57، 58 و 59 قانون «گرانفروشی»، «کمفروشی» و «تقلب در فروش» مصادیق بارز جرم و شامل مجازات هستند. این موارد که نوعی قانونشکنی محسوب میشوند، تا پیش از سال 1373 ابتدا با تذکر کتبی و تشکیل پرونده برای فرد خاطی همراه و در صورت تکرار بنا به هر دلیلی، به مرحله اخذ تعهد کتبی مبنی بر عدم تخلف و جریمه نقدی وارد میشد که البته این روند در مورد محصولات و خدمات مختلف و در زمانهای خاص متفاوت بود. یعنی گرانفروشی کالاهای اساسی و دارویی در برهههای حساسی همچون، زمان جنگ، زمان تحریم اقتصادی و... شامل جریمههای نقدی سنگین و مجازات خاص از حبسهای طولانیمدت تا اعدام نیز میشود.
اما بر اساس اصلاحیه ماده 57 قانون تعزیرات حکومتی در سال 1373، بسنده کردن به اخطار و تذکر کتبی حذف شده و هرگونه گرانفروشی در هر زمانی شامل جریمه نقدی است که به 5 دسته اصلی تقسیم میشود: اول؛ جریمه نقدی به ارزش 2 برابر قیمت کالا و یا خدمات ارائه شده، دوم؛ جریمه نقدی به ارزش 4 برابر قیمت کالا و یا خدمات گرانفروشی شده، سوم؛ پرداخت جریمه 6 برابری مبلغ گرانفروشی در کنار پرداخت هزینه نصب تابلوی تخلف صنفی بر سر در مکان گرانفروشی (بهمدت 2 هفته)، چهارم؛ پرداخت جریمه 8 برابری در کنار پرداخت هزینه نصب تابلوی تخلف صنفی بر سر در مکان گرانفروشی (بهمدت 1 ماه)، پنجم؛ جریمه 10 برابری مبلغ گرانفروشی و نصب تابلوی تخلف صنفی بر سر در مکان گرانفروشی بهمدت 2 ماه و تعلیق پروانه کسب بهمدت 6 ماه.
هرگاه در جامعهای عرضه کالا با کاهش همراه شود، افزایش قیمت را به دنبال خواهد داشت و تا زمانی که جلوی واردات کالاهای غیر ضروری گرفته نشده و مجوز واردات کالاهای اساسی که مشابه داخلی ندارند، صادر نشود نمیتوانیم در بازار تعادل ایجاد کنیم
چرایی افزایش پدیده گرانفروشی
گرانفروشی، پدیدهای که بر اساس سودجویی برخی تولید کنندگان ایجاد میشود اما دلیل اصلی ادامهدار شدن آن، عدم نظارت مطلوب و برخورد قاطع قانونی به گرانفروشان است. گرانفروشی، علاوه بر کاهش قدرت خرید عموم مردم، آسیبهای روحی-روانی فراوانی را نیز به جامعه وارد میکند، چراکه عدم توانایی در مهیا کردن نیازهای اساسی، به نوعی سرخوردگی و احساس عدم برقراری عدالت اجتماعی را به همراه خواهد داشت. در چنین شرایطی، افراد بازنشسته و کمدرآمد بیش از دیگر اقشار جامعه تحت فشار قرار میگیرند. این در حالی است که بر اساس اظهارات جامعهشناسان و حقوقدانان، آمار بزهکاری در دوران گرانی بیش از هر زمان دیگری است و افرادی هستند که برای تأمین نیازهای فردی و خانوادگی، بهناچار به دزدی روی میآورند. حسن نوروزی سخنگوی کمیسیون حقوقی و قضائی مجلس در خصوص گرانیهای اخیر در حوزه طلا و سکه میگوید: «به علت افزایش بهای طلا و سکه به موازات گرانفروشی این فلز گرانبها در ماههای اخیر، 4 هزار و 281 نفر بدهکار مهریه در زندانها به سر میبرند که این تعداد نسبت به مدت مشابه سال گذشته 2 برابر شده است.»(1)
افزایش آسیبهای اجتماعی در پی گرانی
همواره افزایش قیمت کالاها و خدمات، موجب ایجاد اختلال در سیستم اقتصادی کشور شده و به تبع آن آسیبهای اجتماعی و اقتصادی فراوانی از جمله؛ بیکاری، احتکار، قاچاق، انواع بزه به ویژه دزدی سیر صعودی به خود میگیرند. نوسانات قیمتها، تنشهای روحی-روانی و ناسازگاریهای اجتماعی را در پی دارد که باعث بروز موج جدیدی از اختلافات خانوادگی شده، تا جایی که در نیمه نخست سال جاری نسبت به همین دوره در سال گذشته با افزایش 2 برابری بدهکاران مهریه روبرو شدیم. به گزارش رئیس پلیس تهران، در شهریور ماه سال جاری نسبت به 6 ماه اول سال 96، توان خرید اکثریت مردم 30 درصد کاهش داشته و به موازات آن، آمار انواع بزهکاری اجتماعی و سرقت بهخصوص در حوزه تلفن همراه افزایش چشمگیری به خود گرفت که در صورت عدم مدیریت هدفمند و بهینه در حوزه اقتصادی و اجتماعی، در آیندهای نه چندان دور شاهد سونامی رفتاهای نامتعارف خواهیم بود. پینوشت: 1. سونامی رفتارهای نامتعارف به دلیل گرانی، اقتصاد آنلاین
