«بازی نقاب‌ها» به تهیه‌کنندگی علی مهام و کارگردانی سیروس حسن‌‌پور یکی از سریال‌های این شب‌‌های تلویزیون است که از شبکه دوم سیما به روی آنتن می‌رود و بازیگرانی چون منوچهر آذر، آزیتا حاجیان، رحیم نوروزی، جعفر دهقان، مهرداد ضیایی و فرهاد بشارتی در آن ایفای نقش می‌کنند.
سریال «بازی نقاب‌ها» یکی از معدود آثار رسانه ملی است که به زندگی اقوام و قوم‌‌های کمتر شناخته‌شده ایرانی، یعنی ترکمن‌‌ها می‌پردازد و قصه آن درباره دو طایفه است که سال‌هاست باهم دشمنی دارند، اما در آن میان عشقی وجود دارد که نفرت قدیمی را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

منوچهر آذر بازیگر قدیمی سینما، تلویزیون و تئاتر که از دهه۵۰ تاکنون در این سه عرصه فعال است و طی سال‌های فعالیتش با کارگردان‌‌های مطرحی همکاری کرده و به‌نوعی اهالی ترکمن صحرا را نیز می‌شناسد، درباره چگونگی حضورش در سریال «بازی نقاب‌ها» گفت‌وگو کرد.

شما در دهه‌‌های گذشته پرکارتر بودید اما طی چند سال اخیر کم‌کارتر شده‌اید. اگر اشتباه نکنم، پس از بازی در سریال «رخصت» به کارگردانی قدرت‌اله صلح‌میرزایی، سه-چهارسالی در اثری ایفای نقش نکردید، تا این که در سریال «سر دلبران» به کارگردانی محمدحسین لطیفی حضور یافتید. دلیل این روند چیست؟

طی این مدت بیشتر به سمت تئاتر رفته‌ام و در آن عرصه مشغولم؛ اما بعید می‌دانم وقفه‌ام در تلویزیون طولانی شده باشد، زیرا فکر می‌کنم پس از «رخصت» در آثار دیگری نیز ایفای نقش کرده‌ام و این وقفه چهار سال طول نکشیده است. به هرحال حضور ذهن ندارم که نام آن آثار چه بوده است.

گفتید طی این سال‌ها در تئاتر فعال بوده‌اید. در این عرصه به چه کارهایی مشغول هستید؟

در یکی از مراکز توانبخشی با افراد چند معلولیتی تئاتر کار می‌کنم و به همراه آن‌ها تاکنون به دو جشنواره رفته‌ایم. البته قصدم صرفا حضور در جشنواره نبوده و مقوله درمان مد نظرم بوده است؛ یعنی به‌نوعی تئاتردرمانی یا «سایکودرام». اما بازیگران معلول در جشنواره خوب درخشیدند و امتیازاتی کسب کردند.

ماشاءاله به این همه انرژی و توان.

به هرحال باید از آن چیزهایی که خوانده‌‌ایم و تجربه کرده‌‌ایم تا دم آخر استفاده کنیم.

برای شما طول عمر و سلامتی آرزو می‌کنم، اما خب هم‌نسلان شما چنین انرژی و انگیزه‌ای ندارند و اغلب آن‌ها خانه‌نشین هستند. دلیل این کم‌کاری یا حتی دلزدگی چیست؟

نام این روند را کم‌کاری نمی‌گذارم؛ زیرا بیشتر قصه‌‌ها و فیلمنامه‌‌ها شدیدا بر حضور جوانان تمرکز دارند و من با این شکل از جوان‌گرایی مخالفم؛ بی‌شک جوان‌‌ها بدون آدم‌های سالمند جامعه شخصیت و هویتی ندارند. یعنی نمی‌شود جوانان و سالمندان را از یکدیگر جدا کرد و این دو نسل باید کنار هم و باهم باشند. طی این روند افراد باتجربه خواه ناخواه کنار گذاشته می‌شوند که دلیل این اتفاق نیز وضعیت مالی پروژه‌‌های مختلف است.؛ به این دلیل که تهیه‌کنندگان و عوامل تلاش می‌کنند بازیگرانی را به کار گیرند که قیمت کمتری دارند.

شما نزدیک به پنج دهه است که در تلویزیون حضور دارید.

بله از سریال «دلیران تنگستان» ساخته همایون شهنواز تاکنون.

طی این چند دهه، تلویزیون از لحاظ سیاست‌گذاری‌‌ها و مسائل اجرایی چه روالی را طی کرده است؟

به‌دلیل جوانگرایی مفرط که پیش‌تر گفتم با روند موجود موافق نیستم. مورد مهم دیگر این‌که آثاری که درباره قومیت‌‌های مختلف و عشایر نوشته می‌شوند بی‌توجه به اصالت فیلمنامه و صحت و سقم موضوعات قومیتی، توسط مسئولان تصویب می‌شوند زیرا مسئولان ذی‌ربط اطلاعات و شناخت کاملی نسبت به اقوام مختلف ندارند و همین که از قصه خوششان بیاید آن را تصویب می‌کنند؛ بی‌آنکه به روابط اجتماعی و جزییات فرهنگی قوم مورد نظر توجه کنند. این روند باعث بروز مشکلات برای قوم‌‌های مختلف می‌شود و حاشیه ایجاد می‌کند. نمونه این اتفاق برای آثار مختلف تلویزیونی رخ داده است.

در «بازی نقاب‌ها» با این مشکل مواجه شدید؟

اتفاقا در این سریال نیز نسبت به چنین مسائلی اعتراض داشتم و معتقدم نویسنده باید طی زمان نگارش اثر، با فردی بومی مشورت کند و با او تعامل داشته باشد. زیرا در مملکت ما عشایر و اقوام مختلف به دور خود سد عظیمی کشیده‌اند و ورود به جمع آن‌ها کار راحتی نیست، لذا لازم است که در طراحی قصه و نگارش فیلمنامه از خودشان کمک بگیریم.

طی زمان تولید سریال «بازی نقاب‌ها» چقدر با این مشکلات مواجه بودید؟

به هرحال نویسنده شناخت کاملی نسبت به قوم ترکمن نداشت و اگر مشاور ترکمن نداشتیم کمیت قضیه لنگ بود و با اعتراضات اهالی ترکمن مواجه می‌شد؛ هرچند در حال حاضر نیز به‌طور کم‌وبیش اعتراضاتی وجود دارد. خدا را شکر، مشاور فرهنگی پروژه توانست به قصه و مسائل مربوط به قوم ترکمن سروسامان دهد.

شما همواره از آثار «فولکلوریک» استقبال کرده‌اید..

بله، همیشه از آثار فولکلوریک استقبال کرده‌ام، زیرا پایه و اساس زندگی ما همان فولکلوریک‌‌های سازنده هستند. ما به گذشته خود افتخار می‌کنیم و من نیز به همین دلیل مایلم در آثار این‌چنینی ایفای نقش کنم.

حتی یادم هست در سریال «قدرت» به کارگردانی صادق هاتفی که خودم نیز در آن حضور داشتم، نقش مردی ترکمن را بازی کردید.

احسنت به شما. در آن سریال صادق هاتفی مرا آزاد گذاشته بود به همین دلیل توانستم مرد ترکمن را به‌درستی نشان دهم.

خودتان اهل منطقه ترکمن صحرا هستید؟

خیر. اما خودم را اهل آن‌جا می‌دانم، زیرا بیشترین زمان عمرم در آن بخش از سرزمینمان گذشته است. با مردم ترکمن‌صحرا زندگی کرده‌ام و مانند آن‌ها صحبت می‌کنم؛ آن‌هم به گونه‌ای که خودشان نیز نمی‌توانند تشخیص دهند که اهل آن‌جا هستم یا آذری‌ام.

اغلب مخاطبان سریال «بازی نقاب‌ها» گمان می‌کنند شما واقعا ترکمن هستید.

بله؛ اما نگذاشتند آن‌گونه که باید پیرمرد ترکمن را بازی کنم و با زبان آن مردمان حرف بزنم؛ زیرا کارگردان سریال ‌آقای حسن‌‌پور می‌خواست هماهنگی‌‌های لازم بین دیالوگ‌های کاراکترهای مختلف قصه وجود داشته باشد و این روند فرصت زیادی به من نداد تا نقش ترکمنی را بازی کنم که فارسی حرف می‌زند. اما خب در بخش‌هایی نیز از آواهای ترکمنی استفاده کرده‌ام. البته در ادامه سریال خواهید دید که برخی از جملات را ترکمنی گفته‌ام اما نه به آن شکل که فارسی آن زیر‌‌نویس شود. زیرا عکس‌العمل و حرکت بازیگر مقابل، گفتار مرا کامل می‌کرد و احتیاج به درج زیرنویس نبود.

فیلمنامه سریال «بازی نقاب‌ها» چه ویژگی‌‌هایی داشت که حضور در آن را پذیرفتید؟

اصولا از هر متنی که راجع به ترکمن نوشته شود استقبال می‌کنم. خودم را مدیون آن‌جا می‌دانم، زیرا از آب‌وهوای بندرترکمن استفاده کرده‌ام و با امکانات آن‌جا زندگی همسر و فرزندانم را اداره کرده‌ام. به همین دلیل حضور در سریال «بازی نقاب‌ها» را پذیرفتم.

درباره نقشتان در سریال «بازی نقاب‌ها» کمی توضیح دهید.

نقش بزرگ قبیله‌ای را بازی می‌کنم که با وجود مذهبی بودن اما با موسیقی همراه است و اهل شعر است و دوتار می‌زند و مختومقلی می‌خواند؛ اما با همه این‌ها، تلاش می‌کند به آداب و سنت‌‌های ترکمن احترام بگذارد و به آن‌ها پایبند باشد. درواقع او آدمی عارف و صلح‌جو است که از کشت و کشتار بیزار است. او برای این‌که جلوی خون و خونریزی میان دو قبیله را بگیرد به نوه‌‌اش پیشنهاد ازدواج با شخص دیگری را می‌دهد؛ درصورتی‌که این روند برای اهالی ترکمن ننگ است.

چقدر با آقای سیروس حسن‌‌پور در جهت کامل‌تر شدن نقش تعامل داشتید؟

آقای حسن‌‌پور یکی از کارگردان‌‌های بسیار فکور و اهل مطالعه و کاربلد تلویزیون است و با بازیگران اثرش همراه است. ایشان مستبد نیست و طی زمان تولید شدیدا با مدیر فیلمبرداری هماهنگ است و پیشنهادهای منطقی بازیگران را با فراغ بال می‌پذیرد. می‌توانم بگویم ایشان از زندگی‌‌اش برای تولید سریال «بازی نقاب‌ها» مایه گذاشت و من در طول کار جانفشانی‌‌های عجیب و غریبی از این مرد دیده‌ام.

حضور در پروژه‌‌هایی که تولید آن‌ها در شهرستان است، سختی‌‌های خودش را دارد. در طول ساخت سریال «بازی نقاب‌ها» تهیه‌کننده و عوامل تولید چقدر با شما همراه بودند؟

به هرحال تهیه‌کننده‌‌ها تا آن‌جا که می‌توانند به نفع خودشان کار می‌کنند. اما برخی از این دوستان واقعا محبت و لطف دارند و همراه هستند. من نیز طی حضورم در پروژه «بازی نقاب‌ها» راحت بودم و اذیت نشدم.

بازخورد مخاطبان را به سریال چگونه دیدید؟

آن‌هایی که مرا می‌شناسند با من تماس می‌گیرند و بابت ساخت این اثر و حضور من در آن تشکر می‌کنند اما برخی از برادران و خواهران ترکمن نیز ناراضی هستند.

دلیل نارضایتی آن‌ها چیست؟

آنها از این‌که آداب و سنن ترکمن نعل به نعل رعایت نشده ناراضی هستند. که من طی یکی دو پیامک به آن‌ها گفتم که حق انتقاد دارند و حق دارند از آداب و رسومشان دفاع کنند، اما از آن‌ها خواستم در ارائه انتقادها عجله نکنند و کمی صبور باشند تا قسمت‌‌های دیگر سریال پخش شود. برای آن‌ها توضیح دادم که فیلم داستانی با اثر مستند تفاوت دارد. در اثر مستند باید به جزییات آداب و رسوم و مسائل فرهنگی و اجتماعی قوم‌‌ها پرداخته شود، اما در اثر داستانی قضیه فرق می‌کند. در آثار داستانی بنا به قصه، آداب و رسوم رقیق می‌شوند و تلاش می‌شود که در طول قصه به مخاطب نسبت به مسائل مختلف هشدار داده شود.

انتقاد هم‌وطنان نسبت به سریال «باز نقاب‌ها» چه بود؟

به‌طورمثال می‌گفتند در قسمت اول چرا ترکمن‌‌ها را آدم‌هایی جنگجو و اسلحه‌کش نشان داده‌اید؟ درصورتی‌که چنین قصدی وجود نداشته است. جوان‌‌های ما براساس شرایط اجتماعی موجود تغییر هویت داده‌اند؛ چه از لحاظ نوع پوشش چه از لحاظ نوع ارتباط و گفتار. جوانان ترکمن نیز از این تغییرات مستثنی نیستند. مثلا نویسنده با آتش زدن مزارع گندم به جوان‌‌های تغییر هویت‌داده هشدار می‌دهد که مراقب باشید زیرا این کار شما را ترکمن تایید نمی‌کند و مبادا چنین کاری را مرتکب شوید. که خب برادران ترکمن نسبت به این موضوع عجولانه قضاوت کردند.

و سخن آخر؟

از برادران و خواهران ترکمن می‌خواهم که عجولانه قضاوت نکنند؛ زیرا با تولید سریال «بازی نقاب‌ها» پس از چهل سال به ترکمن‌‌ها توجه شد. از آن‌ها می‌خواهم با اعتراضات عجولانه و نابجا کاری نکنند که این روال متوقف شود. از آن‌ها می‌خواهم اجازه دهند تا فیلمنامه‌‌های متفاوتی درباره آن‌ها و فرهنگ و آداب و رسومشان نوشته و تولید شود. به هرحال از جایی که سریال «بازی نقاب‌ها» اولین سریالی است که به زندگی ترکمن‌‌ها می‌پردازد به دور از نقص و کاستی نیست. مسلما با دقت و جزیی‌نگری مخاطبان آثار بعدی کیفیت بالاتری خواهند داشت. در آخر باز هم تاکید می‌کنم که مسئولان شبکه‌‌های مختلف سیما نگاه تخصصی و جدی‌تری به مسائل قومیتی داشته باشند و جهت تصویب فیلمنامه‌‌های فولکلوریک از مشاوران زبده و آگاه نسبت به آداب و رسوم قوم مورد نظر استفاده کنند و تازه پس از تایید چنین شخصی نسبت به تصویب آثار اقدام کنند.

---

منبع:خبرگزاری صبا/وحید خانه‌ساز