آگاهی و اطلاع نسبت به قوانین، یکی از وظایف اصلی و اساسی هر فرد است. قوانین و مقررات ثبتی یکی از قوانین مهم و درعینحال پیچیدهی حقوقی هستند که تسلط به آن ضروری و مستلزم کسب تجربهی علمی است؛ به عبارت دیگر به صِرف مطالعهی این قوانین و مقررات نمیتوان ادعای تجربهی قوانین ثبتی را نمود، گاه در عمل به مقررات مذکور، مسائل و مواردی اتفاق میافتد که در هیچیک از قوانین پیشبینی نگردیده بود و به همین دلیل در زمانهای گذشته رویههای مختلفی در ادارات ثبت، در اجرای موضوعی واحد وجود داشت. بهتدریج با اصلاح آییننامهها و صدور دستورالعملها و بخشنامههای مختلف سعی در حل این مشکلات و یکنواخت کردن رویهها در موضوعات واحد شد و به نظر میرسد که سازمان ثبت یکی از سازمانهای نادری باشد که دارای مجموعهای از بخشنامههای ثبتی است که توسط خود سازمان و در سالهای اخیر توسط افرادی جمعآوری و تدوین گردیده است، لذا در این مقاله سعی شده است تا در بررسی و شرح مراحل مختلف عملیات مربوط به حقوق ثبت، علاوهبر توضیح مواد قانون و آییننامه، تاحدودی به موضوع بخشنامهها و دستورالعملهای مربوطه اشاره نماییم. تعاریف و مفاهیم ۱. تعریف حقوق ثبت از منظر ترمینولوژی حقوق ثبت در لغت به معنای قرار دادن، برجای بودن، استواری، پایداری، نگاشتن در دفتر و یادداشت کردن است و در کلمات مرکبی چون ثبت نام، ثبت احوال، ثبت اسم تجاری، ثبت اسناد، ثبت املاک، ثبت شرکتها و … در معانی مناسب با هریک بهکار رفته است. اسنادی که در ادارهی ثبت اسناد و املاک یا دفاتر اسناد رسمی یا در نزد سایر مأمورین رسمی و در حدود صلاحیت آنها و بر طبق مقررات قانونی تنظیم شده باشند، رسمی هستند. در اصطلاح: مجموعهای از اعمال اداری-حقوقی که طی آن رسما ایجاد، تغییر، زوال و انتقال حقی را در دفاتر ویژه، اوراق و فهرستهایی یادداشت و اعلام میکنند. ۲. مبنای ثبت مبنای ثبت املاک و نوشتن اسناد را میتوان به زبان، رواج خط و کتابت در جوامع مختلف بشری دانست، اما به تحقیق، نمیتوان گفت که ثبت اسناد و املاک و تعهدات، منجزاً از چه زمانی آغاز شده است. ۳. آیاتالاحکام حقوق ثبت خداوند در سورهی بقره آیهی ۲۸۲ میفرماید: ای کسانی که ایمان آوردید، اگر وامی به یکدیگر تا سرآمد معینی دادید، آن را بنویسید و باید نویسندهای میان شما به عدالت بنویسد. آیهی مذکور بهصراحت به تنظیم سند و تنظیمکننده و شرایط مربوط به آن اشاره دارد. ۴. تعریف حقوق ثبت همانطور که ذکر شد، در اصطلاح، مجموعهی اعمال اداری- حقوقی است که طی آن، رسما ایجاد، تغییر، زوال و انتقال حقی را در دفاتر ویژه، اوراق و فهرستهایی یادداشت و اعلام میکنند و بدین ترتیب حقوق ثبت، مجموعهی قواعدی است که اعمال فوق را تحت نظم درآورده و بر آنها حاکم است و دانش حقوق ثبت، آگاهی بر آن قواعد و بررسی و تحلیل و تبیین آنهاست. مراد از حقوق ثبت اسناد و املاک، مجموع قوانین و مقررات مربوط به ثبت اسناد و املاک است و منظور از ثبت، نوشتن قراردادها و معاملات و چگونگی ثبت املاک در دفاتر دولتی (رسمی) است. حقوق ثبت را «شبه مدنی» نامیدهاند. ۵. شاخههای حقوق ثبت حقوق ثبت خود نیز دارای انواع و شاخههایی است که در ذیل به آن اشاره میکنیم: ثبت املاک ثبت اسناد ثبت شرکتها ثبت نام تجاری ثبت احوال ثبت اختراع و طرحهای صنعتی. ۶. شکلی یا ماهوی بودن قانون ثبت محتوای مواد (قانون ثبت) بین دو قطب قانون شکلی و ماهوی در حرکت است و از ترکیب این دو، مقررات ثبت پدید میآید. ۷. دامنهی شمول قانون ثبت با توجه به تعریف حقوق ثبت و نیز قانون ثبت اسناد و املاک مصوب ۱۳۱۰ با اصلاحات و الحاقات آن استفاده میشود که عمدهی محور و موضع ما در قانون ثبت، دو چیز است: ثبت اسناد ثبت املاک ثبت املاک از جنبهی حقوقی و اقتصادی، اهمیت ویژهای دارد و اکثر معاملات ثبتشده نیز مربوط به املاک و حقوق مربوط به املاک است. گرچه در قانون ثبت، در رابطه با ثبت شرکتها، نام تجاری ثبت احوال، اختراع و طرحهای صنعتی نیز مقررات ذکر شده است، اما در این مقاله از دایرهی شمول بحث ما خارج است. ثبت اسناد مفرد آن سند است و سند اینگونه تعریف میشود که سند، عبارت است از هر نوشتهای که در مقام دعوا یا دفاع قابل استناد باشد. سند بر دو نوع است: سند رسمی: اسنادی که در ادارهی ثبت اسناد و املاک یا دفاتر اسناد رسمی یا در نزد سایر مأمورین رسمی و در حدود صلاحیت آنها و بر طبق مقررات قانونی تنظیم شده باشند، رسمی هستند. سند عادی: غیر از مواردی که درمورد اسناد رسمی ذکر شد، سایر اسناد، اسناد عادی هستند. ثبت املاک املاک جمع ملک است و ملک از نظر حقوق ثبت و در رابطه با ثبت املاک، عبارت است از مال غیرمنقول، البته نه بهمعنای عام آن، بلکه بهمعنای اخص آن که در عرف هم ملک و املاک نامیده میشود و فقط شامل زمین و بنای احداثی در آن است. در حقوق ثبت بررسی بار معنایی سه واژهی «مال، ملک و غیرمنقول» واجد نفع و اثر است که در ادامه مطرح میشود: مال: عبارت است از دارایی و مجموع آنچه ملک شخصی است و بهصورت اموال جمع بسته میشود؛ اما در اقتصاد، مال به هر چیزی اطلاق میشود که ارزش مبادلهای داشته باشد. ملک: به معنای چیزی است که در قبضه و تصرف باشد و نیز زمین یا هر چیز دیگری که مال شخص باشد. بنابراین، مال و ملک هر دو به همهی متملکات اطلاق میشود، هرچند که به سبب اهمیت یافتن بیشتر زمین و غیرمنقول درطی تحولات اجتماعی و اقتصادی، واژهی ملک غالبا نزد ما در معنای اموال غیرمنقول بهکار میرود. اموال به دو قسم منقول و غیرمنقول با تفاوت احکام آن، تقسیم میگردند. منبع: وبسایت چطور
