برای تولید تئاتر با بازیگران غیرمعلول و بازیگران معلول، چه تفاوتی قائل هستید؟
هر دو تئاتر است، اما در تئاتری که بازیگرانش معلول هستند، با انسانهای شریف و سرشار از احساسی مواجه هستیم که دچار عارضههای ذهنی و جسمیاند. پس مسئولیتها و حجم کار کارگردان چنین تئاتری، چندبرابر است. او از یکسو باید به احساسات انسانهایی که ناخواسته دچار کاستیاند احترام بگذارد و درکشان کند و از سوی دیگر بکوشد محصول نهایی؛ یعنی تئاتری که به مخاطب ارائه میکند، همان تئاتر معمول و شناختهشده باشد. دستیابی به چنین مطلوبی گرچه آسان نیست، اما شدنی است.
آیا تئاتر بر رفتار و عملکرد جسمی و ذهنی بازیگران معلول تئاتر شما تأثیر داشته است؟ اگر پاسخ مثبت است چه تأثیری؟
همه قابلیتهای آموزشی و تربیتی و انسانی تئاتر، در کار با معلولان متجلی میشود: افزایش اعتمادبهنفس، کسب شهامت حضور در برابر مخاطبان، مشارکت در فعالیتی جمعی، شناختن حقوق خود و احترامگذاشتن به حقوق دیگر اعضای اجتماع، بیان احساسات و منویات خویش و ایجاد هماهنگی در تئاتر بهعنوان هنری که بهشدت نیازمند هماهنگی است، تنها چند قابلیت از قابلیتهایی است که معلولان عزیز از طریق تئاتر، به آنها دست مییابند. میتوان کسب درآمد را به موارد پیشگفته افزود. در مقام یک تئاتری و نه یک روانشناس میگویم که شاهد افزایش هوش و نزدیکشدن به تعادل رفتاری بازیگران معلول ذهنیام بودهام. تأکید میکنم که تئاتر میتواند چنین کند.
چطور توانستید جملات، میزانسنها، رفتارها، احساسات و هماهنگی در خواندن سرودهای موسیقایی فردی و جمعی را به معلولان ذهنی بیاموزید؟
کار آسانی نبود، اما دیدید که در تئاتر ابریشم انجام شد و معلولان ذهنی نمایشم، مانند بازیگران عادی با موفقیت بر صحنه ظاهر شدند. آنها نقش را درک کردند، جملات را به خاطر سپردند و در زمان تعیینشده بهدرستی بیان کردند، احساسات خود را بهدرستی بروز دادند، در پاسخ به احساسات و عمل و جملات بازیگران دیگر عکسالعمل مناسب و شایسته نشان دادند، بر اساس میزانسنهای تعیینشده، بر صحنه مستقر و جابهجا شدند و همراه با موسیقی سرودهای نمایش را خواندند. بهاینترتیب دنیایی انسانی توسط این انسانهای صادق و شریف و سرشار از احساسات خلق شد.
اهداف موردنظر شما بهعنوان نویسنده نمایش ابریشم چیست؟
در برخی از تئاترهایی که به نام تئاتر معلولان تولید میشوند، از معلولان استفاده ابزاری میشود و موضوع ربطی به آنها ندارد. چنین نویسندهای برای ورود به دنیای معلولان احساس نیاز نمیکند. درصورتیکه حتما باید پرداختن به نیازها و ضرورتهای معلولان در اولویت قرار گیرد. ابریشم تئاتر «برای معلولان و توسط معلولان» است و از جمله اهداف مهمش افزایش اعتمادبهنفس، شناختن قابلیتها در کنار کاستیهای خود و بهرهگیری از قابلیتها برای جبران کاستیها، در فضایی شاد و موزیکال است. نکته دیگر، دیدن زیباییها نهفقط با چشم سر که با چشم دل است. همکاری و هماهنگی برای مواجهه با نارسایی و نادانی و بدخواهی، نکته مهم دیگری است که این تئاتر به آن توجه دارد. نمایش ابریشم برخوردار از داستانی پرکشش در فضایی پر از نور، رنگ، زیبایی، موسیقی و شادمانی است. این نمایش شعار نمیدهد و واقعیت کاستی حاصل از معلولیت را نادیده نمیانگارد، بلکه چنین نتیجه میگیرد که معلولیت نهتنها پایان زندگی نیست، بلکه میتواند ابتدای اقدام برای رسیدن به تکامل هم باشد.
مخاطبان شما فقط معلولان هستند یا غیرمعلولان هم از مخاطبان شما هستند؟
مخاطبان من ابتدا معلولان دستاندرکار تولید تئاتر هستند، پس از آن بر بینندگان معلول تمرکز کردم و در نهایت جامعه غیرمعلول هدف من است. بیآنکه قصد پرداختن به پسیکودرام یا همان سایکودرام داشته باشم، عملا هدف چنین تئاتری هم پیگیری میشود. حالا که بازتولید تئاتر ابریشم، به انزواطلبی و گاه ناامیدی بازیگرانم در قبل از ورود به اولین تجربه تئاتریشان میاندیشم و آن را با روحیه سرشار از امید امروزشان مقایسه میکنم، متوجه میشوم چه شبهمعجزهای رخ داده است. بدون شک معلولان عزیزی که بیننده این تئاتر هستند هم به سوی شناختن همراه با امید قابلیتهای خود هدایت شدهاند.
عکسالعمل مخاطبان شما چگونه است؟
زمانی که مادری از جمع مخاطبان، پس از اجرای نمایش به من مراجعه میکند و میگوید: «بچههای سالم ما باید بیایند و تئاتر شما را ببینند تا بدانند چه نعمتهایی در اختیار دارند که میتوانند از آنها استفاده کنند و غافل نمانند». خود را در دستیابی به اهداف نمایشم موفق مییابم. «عالی» کلمه بسیار مناسبی برای تأکید بر استقبال مخاطبان از این تئاتر است.
این تئاتر ابتدا در جشنواره منطقه ۵ معلولان بهزیستی کشور که در شهرکرد برگزار شد، حضور یافت و استقبال از آن بسیار چشمگیر بود و مورد توجه جدی داوران محترم هم قرار گرفت. حاصل آن کسب ۱۶ جایزه و لوح، از جمله کسب رتبه نخست نمایشنامهنویسی و رتبه دوم کارگردانی است. علاوه بر این، نمایش ابریشم بهعنوان اثر برگزیده نخستین جشنواره انتخاب و معرفی شد. پس از آن شاهد استقبال دانشآموزان و مربیان و عموم تماشاگران این تئاتر در اجراهای کرج بودیم. الان هم در مرکز تئاتر و تئاتر عروسکی کانون پرورشی فکری تهران، با استقبال و اظهار لطف خانوادهها و هنرمندان عزیز سینما و تلویزیون و تئاتر، از اولین اجرا تاکنون هستیم. این همه استقبال و توجه انرژی مضاعفی در تکتک اعضای گروه ایجاد کرده است و باعث امیدواری برای پرداختن به تولید بعدی شده است.
چه نهاد یا مرکزی تئاتر ابریشم را تولید کرد؟
«مرکز مادر مهرگستر البرز» در شهر کرج؛ مرکز خیریهای که بهصورت شبانهروزی از بازیگران معلول این نمایش هم نگهداری میکند. مدیر خوشفکر این مجموعه درایت بالایی در شناخت قابلیتهای تئاتر و تأثیرگذاری این هنر بر معلولان دارد.
انتظار شما از مسئولان البرز برای اینکه بتوانند برای تئاتر معلولان استان بهویژه گروه شما مؤثر واقع شوند، چیست؟
ابتدا لازم است از ادارات کل بهزیستی، کانون پرورش فکری و آموزشوپرورش استان البرز به جهت همه همکاریها و حمایتهایشان تشکر کنم. اما نکته شایانتوجه، تفاوت حمایت مسئولان استانهای کشور از تئاتر معلولان است. مثلا جمعی از مسئولان ارشد شهر مهریز یزد، در زمان اجرای تئاتر معلولان آن شهر به تهران آمدند، تئاتر را دیدند و بعد هم سالنی برای این گروه تئاتری ساختند تا فعالیتهای آن گروه بهطور مستمر ادامه یابد. حضور جمعی از مسئولان قم برای دیدن، تشویق و حمایت از اجرای تئاتر معلولان آن شهر در همین سالن کانون در تهران هم، شایانتوجه و تقدیر است. انتظار من حمایت عملی از تئاتر معلولان البرز است.
منبع: روزنامه شرق
