همه مشكل از چك بی محل با وجود همه دردسرها از چك بی محل، درست شد، حال لازم است بدانیم كه این متولد چیست.

برخی می پندارند كه چك بی محل، آن است كه فرد حقیقی یا حقوقی، موجودی در بانك نداشته باشد و گاهی از همین ناحیه ضربه می خورند، حال آن كه تعریف كامل و قانونی چك بی محل این است كه:

چك بی محل، چكی است كه موجودی ندارد یا دچار نقص امضاء، اختلاف در نوشته ها یا خط خوردگی است. 

برخی حقوق دانان گفته اند: به جای چک بی محل از عبارت «چك پرداخت نشدنی» استفاده شود. چون گاهی یك چك، موجودی كافی دارد، اما امضاء یا نوشته هایش دچار مشكل است، لذا در بانك پرداخت نمی شود.



پژوهش های میدانی كه در رابطه با علل و عوامل صدور چك بی محل در مورد زندانیان این گروه، صورت گرفته، نشان می دهد كه عوامل زیر در صدور چك بی محل، مؤثرند:

1-    وام نزولی (رباخواری): سرپرست خانواده برای رفع نیازهای روزانه با ربحی سنگین نزول می كند و به تدریج، بار قرض و نزول او سنگین تر می شود تا سرانجام او را از پای در می آورد و راهی زندان می شود. در یك مطالعه آماری كه از میان 100 نفر از مجرمینِ چك برگشتی صورت گرفته 32 ٪ آن را، همین گیرندگان وام نزولی، تشكیل می دهند.

 
2-   خرید اجناس قسطی: برخی مردم، غالباً حساب دخل و خرج و درآمد خود را نمی كنند و بی گدار به آب می زنند و اقدام به خرید اجناس به صورت قسطی با قیمت بالاتر از معمول و عرفی می كنند و در وجه آن، چك می دهند. پس از مدتی در سر رسید چك، خود را قادر به پرداخت نمی بینند و عاقبت، گرفتار قانون و حبس می شوند.

در همان جامعه آماری صد نفره، 27 ٪ از همین دست بوده اند. البته بعضی هم به انگیزه كلاه برداری و به قصد و نیت بالا كشیدن مال مردم، اجناس قسطی می خرند.



3-   كلاه برداری: بعضی با انگیزه و نیت بد، املاك و اجناسی را از دیگران، معمولاً با قیمت بالا می خرند و بابت خریدهایی كه می كنند چك صادر می كنند، سپس اگر موجودی در بانك داشته باشند خالی می كنند و اموال و املاك خود را هم به نام نزدیكان و آشنایان می زنند، اما در زمان سر رسید چك، مبلغ را تأمین نمی كنند. این افراد یا فرار می كنند و از كشور خارج می شوند و یا به زندان می افتند.

در جامعه آماری صد نفره، 5٪ آنان از این گروهند. البته باید توجه داشت كه چون پرونده های كلاه برداری معمولاً به اداره آگاهی ارجاع می شود و به دایره چك نمی آید، آمار مزبور، واقعی نیست.

4-   مسكن: بعضی صاحب خانه ها، به شرطی خانه خود را اجاره می دهند كه مستأجر یك فقره چك در وجه حامل، نه بابت اجاره به او بدهد تا در زمان تخلیه بتواند آن را به اجرا بگذارد و بواسطه آن، آن قدر مستأجر را زیر فشار بگذارد تا منزل را تخلیه كند. از میان همان صد نفر، 80 ٪ از این دست هستند.

5-   ضمانت وام: كسی وام می گیرد و از دوستش می خواهد تا با یك چك، وام او را ضمانت كند، هنگامی كه او نمی تواند اقساط خود را بپردازد، ضامن گرفتار می شود. ٪5 از مجرمین مورد مطالعه، از این قبیل اند.

6-   مستی: نوشیدن مشروبات الكلی، زیان های فراوان جسمی و روحی دارد، یكی از آثار زیان بار آن، در چك های بی محل خود را نشان داده است؛ یعنی فرد امضاء كننده چك، مست بوده و در حالت ناهشیاری، آن را صادر كرده است.



7-   اعتیاد: فرد معتاد برای تأمین مواد مورد نیاز خود به هر عملی كه ممكن باشد دست می زند، كه یكی از كارهای او همین صدور چك بی محل است.

8-   فحشاء: شیادانی بی صفت، زنانی را برای فحشاء و ایجاد درآمد از راه فحشاگری به خدمت می گیرند و برای این كه آنان را استخدام كنند، ابتدا از آن ها چك می گیرند تا هر موقع خواستند آن ها را به اجرا بگذارند و به اتهام چك بی محل، نامبردگان را تحت تعقیب قرار دهند.

9-   قمار: در جمع قمار بازان برای گرو داشتن مبلغ، شرط بندی و قمار، از طرفین در وجه حامل چك می گیرند. در پایان، فردی كه باخته چون مدعی است كه در قمار، مفت بری شده، وجه چك را تأمین نمی كند در نتیجه، چك او برگشت می خورد و علیه او اقدام می كنند.

منبع: دفتر پژوهش هاى اسلامى سازمان زندان‌ها

---

باشگاه کاربران – گلریزان