نفقه را قانونی بخوانید نفقه در لغت به معنای آنچه انفاق کنند و یاصرف خرج معیشت عیال و اولاد نماینده هزینه زندگی عیال و اولاد . به بیان دیگر رفع نیازهای مالی زن و هزینه گذران زندگی خانواده(خرجی) را نفقه گویند . در اصطلاح حقوقی و تعریفی که قانون مدنی اصلاحی سال 1381 در ماده 1107 ، از نفقه نموده است : [نفقه عبارت است از همه نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن از قبیل مسکن ، البسه ، غذا ، اثاث منزل و هزینه های درمانی وبهداشتی و خادم در صورت عادت یا احتیاج به واسطه نقصان یا مرض] و با توجه به ماده 1106 قانون مدنی که اشعار می دارد ؛[در عقد دائم نفقه زن به عهده شوهر است . از این مطلب آشکار می گردد که شرع و قانونگذار بدون توجه به استقلال یا عدم استقلال مالی زن وظیفه تأمین مخارج زندگی را به عهده مرد گذاشته است بنابراین گرچه زن ثروتمند باشد و یا شاغل ، رافع مسئولیت مرد در تأمین نفقه نیست . فلسفه وجوب نفقه تأمین بودجه زندگی مشترك بر عهده سرپرست خانواده یعنی مرد است وزن هرچند خود دارای درآمد وتمكن مالی باشد،از نفقه محروم نخواهد بود.در اینكه چرا اسلام چنین تكلیفی را بر عهده مرد قرار داده است دلایل فراوانی وجود دارد. گویا اسلام می‌خواهددر برابر تمكین واطاعت زن از شوهر خویش چنین هزینه‌ای را بر مرد واجب كند وبدین وسیله تعامل دو جانبه وتساوی حقوق را به اجرا درآورد. از جمله اینكه گفته شده است،رنج طاقت‌فرسای تولید نسل،برعهده زن است واین امر نیروی بدنی وتوانایی كاری زن را كاهش می‌دهد همچنین باقی ماندن جمال ونشاط زن،مستلزم آسایش بیشتر است واین با كار دائمی خارج از منزل منافات دارد. نفقه عبارت است از همه نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن از قبیل مسکن ، البسه ، غذا ، اثاث منزل و هزینه های درمانی وبهداشتی و خادم در صورت عادت یا احتیاج به واسطه نقصان یا مرض و با توجه به ماده 1106 قانون مدنی که اشعار می دارد ؛[در عقد دائم نفقه زن به عهده شوهر است ونیز ساختار وجودی زن وعواطف خاص او با درون منزل سازگارتر بوده وویژگی چسمی وروحی مرد با كار وتلاش در خارج منزل تناسب دارد. مقدار نفقه زوجه وقتی می‌گوئیم بر مرد خانواده واجب است غذا، پوشاك، مسكن و نیز اثاث منزل برای همسر خویش تهیه كند سؤال می‌شود چه مقدار از آنها مورد نظر است آیا ملاك توانایی مالی مرد است یا نیازمندی وخواسته‌ زن؟ در میان فقهای امامیه سه نظریه وجود دارد: 1-عده‌ای معتقدند كه ملاك وضعیت زوج است زیرا آیه قرآن می‌فرماید: «لِیُنفِقْ ذُو سَعَةٍ مِّن سَعَتِهِ‏»(طلاق/7) شیخ طوسی آیه كریمه را چنین معنا می‌كند بر هر مردی واجب است نفقه زوجه‌اش را به مقدار توانش پرداخت كند. 2- برخی معتقدند ملاك حال زوجه است؛ مرد می‌بایست در پرداخت نفقه موقعیت و شأن خانوادگی زوجه را در نظر بگیرد بدین سان حتی تحصیلات، امتیازات وشرایط اجتماعی او در مقدار نفقه مؤثر خواهد بود. اكثر فقهای امامیه این نظریه را ترجیح داده‌اند. 3-گروهی از فقها بر این عقیده‌اند كه ملاك حال زوجین است. نفقه در مدت عقد و قبل از ازدواج در مدت فاصل میان عقد و انجام ازدواج، نفقه‌ای به زن تعلق نمی‌گیرد، مگر این كه زن برای شروع به زندگی اعلام آمادگی كرده باشد ولی مرد از بردن همسرش خودداری كند كه در این صورت زن مستحق دریافت نفقه است. در این صورت زوجه باید بتواند ادعای خود را ثابت كند یعنی یا باید به نزدیك‌ترین مجتمع قضایی محل سكونت خود مراجعه، 3 برگ اظهارنامه دریافت و آمادگی خود را اعلام كند یا این كه چند نفر را به شهادت بگیرد و استشهادیه‌ای تنظیم كند. همچنین به زنی كه بعد از عقد، شروع به زندگی زناشویی و رفتن به خانه شوهر را منوط به پرداخت مهریه كند، نفقه تعلق می‌گیرد و مرد مكلف است نفقه وی را بپردازد. موارد سقوط نفقه 1) نشوز زن 2) عقد موقت 3) فوت مرد 4) طلاق بائن: یکی از ویژگی‌های طلاق بائن این است که رابطه زوجیت کلا قطع می‌شود و بالطبع نفقه نیز پرداخت نمی‌شود. ولی نفقه تنها نفقه همسر نیست بلکه اقارب (خویشان نزدیک) نیز مستحق نفقه هستند و به طور کل نفقه دارای ویژگی‌هایی است که در زیر به آن اشاره می‌شود: 1-نفقه زوجه مقدم بر نفقه اقارب واجب النفقه است، زیرا پدر و مادر در مقابل فرزند تکلیفی ندارند در حالی که زن در برابر شوهر تکلیف دارد. 2-نفقه در پرداخت دیون برتری دارد . 3-شرط نفقه اقارب، ناتوان بودن والدین است ولی در هر صورت حتی اگر زن استقلال مالی نیز داشته باشد، مستحق نفقه است. برخی معتقدند ملاك حال زوجه است؛ مرد می‌بایست در پرداخت نفقه موقعیت و شأن خانوادگی زوجه را در نظر بگیرد بدین سان حتی تحصیلات، امتیازات وشرایط اجتماعی او در مقدار نفقه مؤثر خواهد بود. اكثر فقهای امامیه این نظریه را ترجیح داده‌اند 4-نفقه گذشته زن، دین است و مرد باید بپردازد در حالی که دین عقب افتاده نزدیکان دین به حساب نمی‌آید. 5-نفقه‌ای که مرد به زن هدیه می‌دهد یا به شکل تامین هزینه‌های زندگی است یا به صورت وجه نقد می‌باشد. در صورتی که نفقه به صورت نقد از سوی مرد پرداخت شود و زن پس از مخارج خود چیزی از آن را پس‌انداز کند، مرد حق مطالبه این مازاد مخارج نفقه زن را ندارد. 6-تنها در یک صورت زن بدون انجام وظایف زناشویی می‌تواند طلب نفقه کند، آن هم زمانی است که به عقد مردی درآمده است و هنوز عروسی نکرده است. در این زمان برای مطالبه مهریه خود می‌تواند از حق حبس استفاده کند و استفاده از حق حبس موجب سقوط نفقه نخواهد بود. ضمانت اجرا احتمال دارد بعد از خواندن این مطالب فکر کنید که این قوانین تا چه حد قابل اجراست یا به قول حقوقدانها «ضمانت اجرایی نفقه چیست؟» طبق ماده 1129 قانون مدنی اگر مردی ترک نفقه کند، زن می‌تواند با مراجعه به دادگاه، تقاضای طلاق بدهد و دادگاه پس از اثبات عدم پرداخت نفقه، حکم طلاق را صادر خواهد کرد. اگر مردی نفقه همسرش را پرداخت نکند، طبق ماده 642 قانون مجازات اسلامی به سه ماه و یک روز تا پنج ماه حبس محکوم می‌شود. اگر رابطه زوجیت به کلی قطع شود، نفقه به آن تعلق نمی‌گیرد مگر اینکه زن حامله باشد. درباره این نکته که نفقه به زن حامله تعلق می‌گیرد یا به فرزند او، دو نظریه وجود دارد: عده‌ای معتقدند که نفقه به زن تعلق می‌گیرد و برخی می‌گویند به حمل، ولی نظر غالب این است که این نفقه مربوط به فرزند است. فرآوری:طاهره رشیدی بخش حقوق تبیان منابع: 1- پژوهشكده باقرالعلوم / 2- وبلاگ وكیل مدافع / 3- روزنامه جام جم