یکی از بزرگترین سیّاحان قرن یازدهم هجری (قرن 17 میلادی) «تاورینه» می باشد که در فاصله سال های 1041 هجری (1631 میلادی) و 1075 هجری (1665 میلادی) به روزگار سلطنت شاه صفی و شاه عباس دوم حداقل شش بار به ایران مسافرت نمود «تاورنیه» مطالب ارزنده ای راجع به ایران از خود باقی گذاشته است که از حدود سفرنامه های معمولی تجاوز کرده است، زیرا او با نظری دقیق نسبت به همه ی امور، از بزرگترین مسایل تا کوچکترین آن ها توجه کرده و با صراحت و صداقت آنچه دیده و در اطرافش گذشته به رشته تحریر آورده است. بدون شک «تاورنیه» از سیّاحان همزمان و جهانگردان بعد از خود ارزش بیشتری دارد زیرا تعداد مسافرت ها و اقامتش در هر یک از این سفرها بیشتر از دیگران بوده است و حق تقدّم او نسبت به جهانگردان آن زمان حتی «شاردن» او را برتر می سازد به اضافه او در دوره ای اقدام به این مسافرت ها نموده که عظمت و جلال ایران به آخرین حد خود رسیده و صنعت ایرانی راه کمال خود را پیموده است. «تاورنیه» علاوه بر توضیحاتی که از مسافرت های شخصی خود داده یادداشت هایی هم راجع به راه ها و شهرهایی که شخصا ندیده بود واز مردمان طرف اعتماد شنیده بود به جای گذاشته است. برادران شرلی و روبرت شرلی نیز از مشهورترین سیاحانی هستند که به قصد ماجراجویی و تحریک شاه عباس اول بر علیه عثمانی ها و ترغیب او به انعقاد قرارداد دوستی با دول اروپا در سال 1007 هجری (1599) از طریق قصر شیرین (خسروی) به ایران وارد شدند اما سیاحت آن ها توام با سیاست استعماری صرف بود و هرگز دید آن ها با نگاه «تاورنیه» و ژان شاردن در زمینه سیاحتی قابل قیاس و سنجش نمی باشد. «تاورنیه» در غالب گزارش های خود برخلاف بعضی از مسافران زمان خود که به ایران آمده بودد از تعریف اغراق آمیز جلال ایران خودداری کرده است بلکه عمیقا جامعه ایران عهد صفوی و عادات و رسوم و افکار و عقاید آن ها را شناخته و به ما نشان داده است. (سفرنامه تاورنیه: ترجمه ابوتراب نوری «نظم الدوله»). به همراه «تاورنیه» در ایران بعد از شاه عباس اول به سیر و سفر می پردازیم: «امنیت» که عامل مهمی در توسعه سیاحت به شمار می رود در سراسر امپراتوری به طور کامل حکمفرماست و مسافران بی دغدغه خیال در راه ها و رفت و آمدند. در حالی که «در امپراتوری عثمانی» همسایه غربی ایران اوضاع به گونه دیگری است: تمام خاک عثمانی پُر است از دزدان قاطع طریق که دسته دسته حرکت می کنند، با جمعیت زیاد و در سر راه ها انتظار تجار و مال التجاره می ایستند و اگر عددشان زیادتر و قوتشان بیشتر باشد قافله را لخت می کنند بلکه خونشان را هم می ریزند. اما در خاک ایران مخاطرت نیست، در ایران امنیت طرق و شوارع برای مسافرین کامل است چنانچه در منزل اسباب راحتی فراوان تر. «آدام اولئاریوس» نیز جهانگرد صاحب نام دیگری است که در دوره سلطنت شاه صفی به ایران آمد. او که سمت منشی کل و مشاورت هیات اعزامی «هلشتاین» از سوی فردریک امپراتور پروس به ایران را به عهده داشت در سال 1636 میلادی از طریق دربند و شماخی وارد اردبیل شد. اقامت «هیات هلشتاین» در اردبیل که در آن زمان زیبایی هایش همه را خیره می نمود و «اولئاریوس» نیز نمی توانست از ثروت و بزرگی این شهر انگشت تعجب به دهان نگیرد تقریبا دو ماه به طور انجامید. «اولئاریوس» هنگام اقامت در اردبیل مطالعاتی از وضع شهر به عمل آورده و گزارشی از آرامگاه شیخ صفی الدین اردبیلی بدست داده است. اولئاریوس و همراهانش با پشت سرگذاشتن شهرهای سلطانیه، قزوین، ساوه، قم و کاشان در سوم اوت 1637 میلادی به اصفهان رسیدند. در پایتخت ایران از اعضای هیات پذیرایی دوستانه ای به عمل آمد، اما هیات موفق به انجام این منظور خود نگردید و پس از یک اقامت پنج ماهه پایتخت ایران را ترک کرد و از طریق گیلان و مازندران به سوی وطن بازگشت. علی رغم نتایج اقتصادی، نتیجه فرهنگی این مسافرت در اجتماعات قرن 17 اروپا بسیار موثر بود. زیرا سیاحتنامه ای که «آدام اولئاریوسم از این مسافرت انتشار داد در محافل غربی با استقبال فراوان مواجه شد. «اولئاریوس» که شخصی دانا و باهوش بود مشاهدات خود را در ایران به طور عینی به رشته تحریر درآورد و مسایل را با نظر ثاقب خود تجزیه و تحلیل کرده به طوری که گزارش های او از مسایل مختلف، امروز نیز اعتبار خود را از دست نداده است و بی جهت نیست که شخصیتی مانند «گوته» او را به حق ستوده و سفرنامه اش را فوق العاده و مسرت بخش خوانده است. منبع: کتاب جهانگردی در قرآن و تمدن اسلامی مجله گردشگری الی گشت