منجمان اخیرا برای نخستین بار گروهی از سیارات را در کهکشانهای خارج از کهکشان راه شیری و کهکشان "آندرومدا"( Andromeda) پیدا کردند. "آندرومدا" یک کهکشان مارپیچی واقع در صورت فلکیِ آندرومدا است که حدود ۲٫۵ میلیون سال نوری از کهکشان راه شیری فاصله دارد.
متخصصان فیزیک نجومی برای نخستین بار، تعدادی سیاره را بیرون از راه شیری کشف کردهاند.
اخیرا، ستارهشناسان دریافتهاند علاوه بر کهکشانهای راه شیری و آندرومدا، کهکشان بزرگ دیگری هم وجود دارد که کهکشانهای کوتوله کوچکتر به شکل منظمی به دور آن میچرخند.
این کشف غیرمنتظره با استفاده از نوعی تکنیک موسوم به "ریزهمگرایی" (microlensing) ممکن شد که امکان مشاهده اجرام را در فواصل فراکهکشانی که برای مشاهده مستقیم خیلی دور هستند، برای پژوهشگران فراهم میکند.
این یافتهها نشان میدهند که احتمالا حدود دو هزار سیاره با اجرامی به اندازه ماه تا مشتری به ازای هر ستاره "رشته اصلی" وجود دارند.
این سیارات توسط تیمی از پژوهشگران متخصص فیزیک نجومی "دانشگاه اکلاهما" (University of Oklahoma) در آمریکا کشف شدند که از اطلاعات تلسکوپ فضایی اشعه ایکس چاندرا (Chandra X-ray space telescope) که به ناسا تعلق دارد، استفاده میکردند. این دانشمندان از روش و تکنیک خاصی موسوم به میکرو لنزینگ (microlensing) بهره بردهاند که در حال حاضر تنها روشی است که دانشمندان به کمک آن قادر به شناسایی سیارات واقع در فواصل دور از زمین هستند.
پیش از این، متخصصان میگفتند هیچ شواهدی مبنی بر وجود سیارات در کهکشانهای دیگر تشخیص داده نشده است.
این پژوهشگران بر تکنیک "ریزهمگرایی" تکیه دارند که از انحراف نور یک منبع پس زمینه، مانند ذرهبینی برای دیدن اشیایی که در فاصله دور هستند، استفاده میکند.
پرفسور ژینیو دای (Xinyu Dai) استاد فیزیک و ستارهشناسی در دانشگاه اوکلاهاما که در این گروه تحقیقاتی حضور داشته و کشفیات فوق توسط وی انجامشده است، درباره شناسایی این سیارات گفت: «ما از این کشف بسیار هیجانزده هستیم. این برای نخستین بار است که ستاره شناسان قادر به کشف سیاراتی خارج از کهکشان راه شیری میشوند. این سیارات کوچک را میتوان بهترین کاندیدا بهعنوان شاخصههایی که در این مطالعات موردتوجه و کشف قرار گرفت، معرفی کرد. ما با استفاده از مدلسازی دادهها برای تعیین جرم، امواج دریافتی در فرکانسهای بالا را تحلیل کردیم.»
به گفته پژوهشگران، تاکنون ریزهمگرایی تنها برای تشخیص سیارات راه شیری استفاده میشد.
این کهکشان در فاصله 3.8 میلیارد سال نوری از زمین واقع شده و کوچکترین شانسی برای مشاهده مستقیم این سیارات حتی با بهترین تلسکوپ، وجود ندارد.
" قنطورس آ" (Centaurus A) که 13 میلیون سال نوری از زمین فاصله دارد، یک کهکشان اصلی در سیستمی از کهکشانهای اقماری است که به شکل یک صفحه دیسک مانند باریک، عمود بر آن پراکندهاند.
از این 16 کهکشان اقماری، مشاهده شده که 14 کهکشان طبق یک الگوی حرکتی سازماندهی شده، به دور کهکشان اصلی خود میگردند.
این کشف، مدل "ماده تاریک سرد لامبدا" (Lambda-CDM) که معتقد است سیستمهای کهکشانی اقماری تصادفا و با حرکتی بینظم شبیه به پرواز زنبورها اطراف کندو، اطراف یک کهکشان بزرگتر پراکنده هستند، زیر سوال میبرد.
علاوه بر این، چنین ترکیباتی حتی نباید قابل تشخیص باشند زیرا باور پیشین این بوده است که کهکشانهای بزرگ دیگر، عمدتا از ماده تاریک نامرئی تشکیل شدهاند.
یک گروه بینالمللی به سرپرستی "دانشگاه بازل" (University of Basel) در مقالهای که در 2 فوریه در مجله " Science" منتشر شد، بیان کرد: این مدرک تجربی نشان میدهد که مشکلی در شبیهسازیهای کیهانشناسی وجود دارد.
دکترا ادواردو گوئراز (Eduardo Guerras) از دیگر اعضای این تیم تحقیقاتی و پژوهشگر دوره پسادکترای دانشگاه اوکلاهاما نیز درباره این یافته جدید اعلام کرد: «این سیارات، مثالی عالی برای اثبات قدرتمند بودن روش آنالیز میکرولنزیگ در فواصل خارج از کهکشانی است. این سیارات در فاصله 3 میلیارد و 800 میلیون سال نوری از زمین قرار داشته و مشاهده آنها با هیچکدام از تلسکوپهای نجومی بهصورت مستقیم وجود ندارد. در حال حاضر ما موفق به شناسایی این سیارات شده و میتوانیم آنها را مطالعه کنیم. این موضوع بسیار جالب و عجیب است.»
شرح کامل این پژوهش و یافتههای بهدستآمده از آن در آخرین شماره مجله تخصصی فیزیک نجومی (Astrophysical Journal Letters) منتشرشده و در اختیار پژوهشگران قرار دارد.
منابع:
ایسنا
سیناپرس
