1. مقام محمود، مقام شفاعت است و اين مقام، در مرحله نخست، ويژه رسول خدا(صلى الله عليه وآله) و بعد اهل بيت(عليهم السلام) او است. روايات فراوانى وجود دارد كه مقام محمود را به مقام شفاعت، تفسير كرده است. امام صادق(عليه السلام) درباره مقام محمود مى فرمايد: مقام و مرتبه اى است كه همه پيشينيان و متأخران، غبطه آن را مى خورند[1].
در حديث ديگرى چنين آمده است: وقتى على بن ابى طالب(عليه السلام)، آيه (فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَةً لَكَ عَسى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقاماً مَحْمُوداً )[2] را تلاوت كرد، پيامبر اسلام(صلى الله عليه وآله)، به على(عليه السلام)فرمود: «همانا پروردگار متعال، شفاعت را به من بخشيد تا در حق اهل توحيد از امتم، شفاعت كنم و آن را درباره دشمنان تو و دشمنان فرزندان تو، ممنوع ساخت»[3].
همچنين فرمود: مقام پسنديده، مقامى است كه من در آن براى امتم شفاعت مى كنم[4].
در اين زمينه، در آثار دانشمندان اهل سنت، روايات زيادى از پيامبر(صلى الله عليه وآله)، نقل شده كه در آنها، مقام محمود، به شفاعت، تفسير و تأويل شده است[5].
مفسران به پيروى از اين احاديث، معتقدند كه «منظور از اين مقام والا و ارجمند، منزلت شفاعت و بالاتر از مقام شفاعت است»[6].
2. گرچه مقام محمود، ويژه پيامبر و آل اوست، ولى در مراحل پايين تر، عالمان راستين، شهدا و مؤمنين هم مى توانند اين مقام را دارا شوند و به اذن خدا، از بعضى افراد، شفاعت كنند. اميرالمومنين(عليه السلام) در مورد اهل محشر مى فرمايد: «جمع مى شوند در موطنى كه در آن جا، مقام حضرت محمد(صلى الله عليه وآله)است. آن گاه، پيامبر به گونه اى خداوند را ستايش مى كند كه هيچ كس قبل از او ستايش نكرده است و بعد از آن، ستايش مى كند هر مؤمن و مؤمنه اى، و ابتدا مى كند به صديقين و شهدا و بعد از آن صالحان; در اين هنگام تمامى اهل آسمان و زمين، پيامبر را ستايش مى كنند ; چنان كه در قرآن آمده است : (عَسى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقاماً مَحْمُوداً) ; «پس خوشا به حال كسى كه براى او در اين روز، بهره و نصيبى باشد و واى به حال كسى كه در اين روز، بهره و نصيبى نداشته باشد»[7].