قاعده كلّي كه خداوند متعال در باب تكليف بيان نموده اين است كه: « لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها لَها ما كَسَبَتْ وَ عَلَيْها مَا اكْتَسَبَتْ. ـــــ خدا هيچ كس را جز به اندازه ي توانايي اش تكليف نمىكند. نيكيهاى هر كس به نفع خود او و بديهايش نيز به ضرر خود اوست.» ( بقره:286)
بر اين اساس ، اگر كسي از دين حقّ مطلع و بر حقآنيّت آن واقف است مكلّف به تبعيّت از دين حقّ بوده غير از دين حقّ از او پذيرفته نمي شود ؛ « وَ مَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الْإِسْلامِ ديناً فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ وَ هُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخاسِرينَ ــــــ و هر كس جز اسلام آيينى براى خود انتخاب كند، از او پذيرفته نخواهد شد؛ و او در آخرت، از زيانكاران است.» (آلعمران:85). امّا اگر كسي از دين حقّ مطلع نباشد يا حقّانيّت آن ــ در عين اينكه تحقيق نموده ــ برايش اثبات نشود يا اساساً توانايي تحقيق نداشته باشد ، بر اساس آن دين مورد مواخذه قرار نخواهد گرفت و حساب اخروي او بر اساس حقايق و احكام الهي خواهد بود كه در اختيار دارد. بر اين مبنا آن عدّه از اهل كتاب كه از حقانيّت اسلام اطّلاع ندارند و در اين عدم اطّلاع نيز مقصّر نيستند ، بر اساس دين خودشان بازخواست خواهند شد البته آن مقدار از دينشان كه مطابق با حقّ است.
در ميان اين اديان آسماني برخي مثل يهوديّت ، نماز و روزه و حجاب و امثال آن را بر پيروانشان واجب مي دانند لذا اگر به آنها پايبند باشند اجر مناسب خود را خواهند داشت و الّا به خاطر ترك آن معذّب مي شوند. امّا برخي اديان آسماني تحريف شده مثل مسيحيّت ، گرچه نماز و روزه و حجاب و امثال آن را به رسميّت مي شناسند ولي انجام آن را بر پيروان خود واجب ندانسته لذا ترك آن را هم مستلزم عذاب نمي دانند. البته هيچ دين الهي ــ هر چند تحريف شده ــ نيست كه پاره اي از حسنات و بخصوص حسنات اخلاقي را بر پيروانش واجب نشمرده باشد ؛ لذا همه ي اهل كتاب اعمال واجبي دارند كه بايد به آنها پايبند باشد ؛ بخصوص كه بسياري از اين اعمال ، افزون بر حكم دين ، فتواي عقل نيز مي باشند ؛ لذا در باب اين اعمال حقّ حجّت بر آنان تمام است.
امّا اينكه تعدادي از اهل كتاب با شرائط پيش گفته اجر اعمال خود را خواهند داشت ، به اين معنا نيست كه دين تحريف شده ي آنها ، دين حقّ است يا دين آنها نصيبي از حقّانيّت دارد. بايد توجّه داشت كه بحث حقّانيّت يك دين جدا از بحث نجات پيروان آن دين است. تابعين حقيقي دين حقّ يقيناً اهل نجات نيز خواهند بود ولي چنين نيست كه هر اهل نجاتي داراي دين حقّ نيز باشد. براي مثال بسياري از كودكان و عقب مانده هاي ذهني و مستضعفين فكري نيز در آخرت وارد جهنّم نمي شوند ولي اين بدان معنا نيست كه آنها بر اساس عمل به دين حقّ ، اهل نجات شده اند ؛ چون آنان اساساً دين نمي دانستند يا فهم درستي از دين نداشتند تا بر اساس آن اهل نجات بوده باشند. اهل كتابي هم كه به علل موجّه دسترسي به دين حقّ نداشته اند ، در مساله ي حساب رسي اعمال تا حدودي شبيه همين افرادند.
همچنين بايد توجّه داشت كه همه ي اهل جهنّم تا ابد در جهنّم نخواهند ماند ، بلكه بسياري از اهل جهنّم كه مراتبي از ايمان به خدا را داشته و در مقابل خدا استكبار نداشته اند ، بعد از تطهير توسّط جهنّم ، سر آخر از آن رها گشته به بهشت وارد مي شوند. لذا در مساله ي نجات اخروي طبق منطق اهل بيت (ع) شيعه با مسلمان غير شيعه برابر نيست و مسلمان غير شيعه نيز با اهل كتاب در يك رتبه نيست و اهل كتاب نيز با خداباوران غير اهل كتاب همتراز نيستند و خداباوران غير اهل كتاب نيز با منكران خدا يكسان نيستند و منكران غير عنود نيز با منكران مستكبر در يك سطح نمي باشند. همينطور اهل عمل صالح با غير عاملين در يك رتبه نخواهند بود.
منبع:پرسمان
