روز معلم و سیره پیامبر (ص)
معلم از سيره ي پيامبر اعظم مي آموزد كه نوجوانی و جواني زبان خاصي دارد زبان آن ها زبان مهر و محبت و شوق و شخصيت دادن است.پيامبر و عمل به گفتار
رسول خدا(ص) با اين كه از برترين پيامبران اولوالعزم بود و عصمت و طهارتش بي نظير بود، با اين حال وقتي مادري نزدش آمده و تقاضا مي كند كه فرزندش را از خوردن رطب باز دارد، حضرتش اين كار را به روز ديگر موكول مي كند، چون قبلاً رطب ميل كرده بودند.پيشوايان ديني فرموده اند كه: (( كونوا دعاة الناس الينا بغير السنتكم.)) مفهوم حديث اين است كه انسان ها را با رفتارتان به خوبي ها دعوت كنيد. معلم از اين سيره پيامبر مي آموزد كه يكي از اساسي ترين شرايط معلمي مطابقت گفتار و كردار است.
پيامبر و نحوه ارتباط معلم و شاگرد
اسلام با عالي ترين برنامه هاي خود كوشيده، انساني ترين رابطه را بين معلم و شاگرد به وجود آورد، رسول خدا (ص) نمونه ي عيني اين نوع رابطه فرمودند: (( لينوا لمن تعلمون و لمن تتعلمون منه)). يعني: به شاگرداني كه درس مي دهيد و از معلماني كه درس مي آموزيد با هر دو به نرمي و ملايمت رفتار كنيد.سيره ي عملي رسول خدا(ص) اين درس را به ما مي دهد كه معلمي و شاگردي هر دو بر نرمش و خضوع استوار است.
پيامبر و وفاي به عهد و پيمان
رسول خدا(ص) درباره ي وفاي به عهد و پيمان مي فرمايد: (( من كان يومن بالله و اليوم الآخر فليف اذا وعد)). يعني: هر كه به خدا و روز رستاخيز ايمان دارد بايد پايبند قول و قرارش باشد.در شرح حال رسول خدا(ص) كه نمونه ي عملي وفاي به عهد و پيمان هستند در تفسير الميزان علامه طباطبايي نقل مي كند كه رسول خدا(ص) به يكي از يارانش در مكه قول داد كه تا او نيايد در انتظارش باشد، آن مرد پس از جدا شدن از رسول خدا موضوع تعهد و قول با رسول خدا را فراموش كرده به كارهاي شخصي خود پرداخت. رسول خدا سه روز تمام درآن جا در انتظارش بود تا گروهي از اين جريان اطلاع پيدا كرده آن مرد را از اين جريان آگاه ساختند آن مرد نزد رسول خدا شتافته با كمال شرمندگي عذرخواهي كرد.
بنا براين از سيره ي عملي رسول خدا(ص) مي آموزيم كه يكي از اصول اخلاقي وفاي به قول و عهد است. و ما معلمان در امر تربيت اين نكته را بايد در نظر داشته باشيم كه قول و قرار هر انساني محترم است و درامر تربيت، وفاي به عهد و پيمان بسيار مهم است و تأثير مثبت دارد.
پيامبر و حفظ شخصيت
رسول خدا(ص) مي فرمود: (( اكرمو اولادكم)) يعني براي فرزندان خود شخصيت قائل شويد.يكي از خصلت هاي پيامبر گرامي(ص) اين بود كه عذرخواهان را مي پذيرفت و با اين كار به بدكاران شخصيت داده، راه خوب شدن را براي آنان آماده مي ساخت.
يكي از اصول اساسي تربيت حفظ حيثيت و شخصيت از طرف مربي است. در همه ي ابعاد تربيتي اين اصل بايد محفوظ بماند. رسول گرامي اسلام با همين شخصيت دادن توانستند از مردم متعصب و جاهل آن زمان، انسان هاي وارسته بسازند. پس فراموش نكنيم كه با حفظ شخصيت، بهتر مي توانيم دگرگوني در متعلمين ايجاد نماييم.
پيامبر و دقت نظر
پيامبر گرامي اسلام وقتي آيه ي (( إن في خلق السموات و الارض)) نازل شد فرمود: واي بر آن كه اين آيات را بخواند و بدون دقت و تدبر از كنارش بگذرد.سيره ي عملي پيامبر اسلام دقت نظر است و تربيت انسان ها دراين راستا.
عبادات اسلامي روح دقت را در انسان ها پرورش مي دهند. اسلام مي كوشد از لابلاي مطالعه و امعان نظر اوج گرفته به هستي مطلق و جهان آخرين دست يابند و اين وقتي امكان پذير است كه انسان از قشرها و سطوح گذشته به اعماق اعمال عبادي رسيده به عرفان و خداشناسي دست يابد. معلمان نيز بايد تلاش كنند شاگردان را به تدريج با روحيه دقت نظر آشنا سازند. يكي از طرقي كه شاگردان را دقيق بار مي آورد دقت و امعان نظر خود معلم است.
پيامبر و تسخير دل ها
خداوند رمز پيروزي و موفقيت آيين رسولش را در پرتو مكارم اخلاق او دانسته و درسوره آل عمران آيه ي 159 مي فرمايد: ((فبما رحمة من الله لنت لهم و لو كنت فظا غليظ القلب لا نفضوا من حولك)) يعني: به لطف الهي با نرمي و ملايمت با آنان رفتار نمودي و اگر تو تند و خشن بودي هر آينه از دور تو پراكنده مي شدند.با مطالعه در آيات قرآن به خوبي مشهود مي گردد كه اصولا راهنمايي و ارشاد انسان ها و نفوذ در دل ها جز با نرمي و ملايمت امكان پذير نيست و اين راه و روش درهمه اديان الهي حكمفرماست.
بنابراين اگر بخواهيم معلم نمونه اي بوده و در دل شاگردان نفوذ كرده باشيم بايد از سيره ي عملي پيامبر اكرم(ص) درس گرفته و بكوشيم رفتارمان انساني باشد و با كمال مهر و محبت با آنان رفتار كنيم، لغرش ها و اشتباهات آنان را در گذشته ناديده بگيريم و فراموش نكنيم كه هدف اساسي رسول خدا (ص) از آن همه تلاش و كوشش ها، زنده نگه داشتن مكارم اخلاق و خصلت ها ي انساني بوده است.
پيامبر و روزنه هاي اميد
يكي از گناهان بزرگ اين است كه روزنه هاي اميد را به روي مردم مسدود كنيم و آنان را از حركت و پويايي باز بداريم. رسول گرامي اسلام(ص) كه مظهر اميد است و روزنه هاي اميد را به روي همه باز مي كند مي فرمايد: ((الناس معادن كمعادن الذهب و الفضه)). يعني، انسان ها همه همانند معادن طلا و نقره هستند يكي ارزش بيشتري دارد، ديگري كم تر، اما چنين نيست كه همه ي ارزش ها را فاقد باشد.هنر معلمي اين است كه نيروهاي سرشار افراد را كه به طور عاطل و باطل مانده استخراج نموده، نيروهاي بالقوه آنان را به فعليت برسانيم. سيره ي عملي پيامبر نيز همين بود.
پيامبر و تقسيم محبت بين همه
امام جعفر صادق(ص) مي فرمايد: (( كان رسول الله (ص) يقسم لحظاته بين اصحابه فينظر الي ذا وينظر الي ذا بالسويه.))يعني، رسول خدا براي رعايت اصل عدالت و عدم تبعيض نگاه ها و توجه هاي خود را ميان يارانش تقسيم مي كرد، گاه به اين طرف و گاه به آن طرف نگاه مي كرد.
پيامبر و عدم تبعيض
رسول خدا وقتي وارد مدينه شدند اعلام کرد هر جا شتر بار انداز کرد همان جا می مانم و در خانه ي يكي از افراد فقير مدينه به نام ابوايوب سكني گزيدند، چه در غير اين صورت به هر خانه اي كه قدم مي گذاشتند سخن از تبعيض به ميان مي آمد، به خصوص اگر صاحب آن از ثروتمندان مدينه بود. ولي رسول خدا(ص) با اين كارشان ثابت كردند كه نبايد بين افراد تبعيض قائل شد.از سيره ي عملي رسول خدا(ص) مي آموزيم كه در امر تربيت از تبعيض بايد پرهيز كرد زيرا يكي از كارهاي خطرناك، تبعيض ميان شاگردان است و عامل اصلي و انگيزه ي واقعي تحريك شدن در تبعيضات احساس بي محبتي است. و به نظر من بهترين معلم كسي است كه هر شاگردي خيال كند معلم او را از همه بيش تر دوست داشته و مورد توجه اش است.
پيامبر و تشويق
هيچ موجودي به اندازه ي انسان ظريف نيست اين موجود لطيف راه هاي نفوذ پذيري دارد، اگر از راهش وارد شوند به تسخير در آمده، عالي ترين تجليات فكري و هنري و ذوقي و معنوي را از خود بروز خواهد داد. شايد عالي ترين ابتكارات انساني مرهون تشويق و ترغيب ها بوده است.پيامبر اسلام(ص) درباره ارزشمندي انسان ها مي فرمايند: (( الناس معدن كمعادن الذهب والفضه)). يعني، همه ي انسان ها معدن بوده وارزشمند هستند، منتهي يكي معدن طلاست و ديگري معدن نقره.
و نيز مي فرمايند:(( من لم يشكر المخلوق لم يشكرالخالق)).
انس بن مالك گفت: وقتي رسول خدا از جنگ تبوك مراجعت مي كرد، و سعد انصاري به استقبال آن حضرت آمد، رسول خدا با او مصافحه كرده دست هاي سعد را زبر و خشن ديد. فرمود: چه صدمه و آسيبي به دستت رسيده است؟ عرض كرد: يا رسول الله من با طناب و بيل كارمي كنم و درامدم را خرج معاش خانواده ام مي نمايم. رسول اكرم دست او را بوسيده، فرمود: اين دستي است كه آتش به آن نخواهد رسيد.
بديهي است رسول خدا با اين كار روحيه كارگر را تقويت كرده، انگيزه تلاش وكوشش را در او گسترش داده، زمينه ساز نبوغ و خلاقيت كارگر خواهد بود.
معلمان نيز از سيره ي عملي رسول خدا (ص) درس مي گيريم كه تمجيد و قدرداني بجا، شخصيت دانش آموز را تقويت مي كند و به عزت نفسش نيرو مي بخشد و زمينه ساز نبوغ و خلاقيتش مي شود.
پيامبر و عدم تحميل
مطالعه ي سيره انبياء و پيامبر اسلام(ص) اين واقعيت را آشكار مي سازد كه يكي از عوامل مؤثر و بسيار خوبي كه مردم در پرتوي آن به اديان الهي و اسلام روي مي آورند، اين نكته بود كه عمده تلاش مردان الهي مصروف اين مي شده عالي ترين رفتارهاي انساني از آنان صادر شده و بينندگان بي اختيار مجذوب آن رفتارها شده ايمان مي آوردند. رسول گرامي (ص) فرمود كه آئين او سهل و آسان بوده از هر نوع دشواري و غلظت بر كنار است. (( اني بعثت علي الشريعة السهلة السمحة.((اين دين باهمه زيبايي ها و لطافت هايش، رسول خدا تنها ماموريت ابلاغ آن را داشته است. خداوند درقرآن مي فرمايد: (( وما علي الرسول الا لبلاغ )). يعني، رسول خدا تنها نقش ابلاغ كننده را دارا مي باشد. و نيز مي فرمايد: (( لا اكراه في الدين قد تبين الرشد من الغي))
معلمان از سيره ي عملي پيامبر مي آموزيم كه مسائل تربيتي را نبايد با زور و اكراه به شاگردان تحميل كرد و به جاي زور و تحميل كاري كنيم كه عوامل رغبت و ذوق در آن ها زنده شود.
پيامبر و اصل تكريم
پيامبر (ص) خود كريم بود و با انسان ها نيز با كرامت رفتار مي كرد، او با كرامت ترين انسان ها بود. تاريخ نويسان در وصف پيامبر اكرم(ص) نوشته اند: (( كان اكرم الناس)). (پيامبر) با كرامت ترين مردمان بود.پيامبر اكرم(ص) به تواتر به برقراري روابط اجتماعي بر پايه كرامت انساني تاكيد مي ورزيد و مي فرمود: (( من اكرم اخاه المسلم فانما يكرم الله عزوجل)) هر كس برادر مسلمانش را تكريم كند به گمان خداي عزوجل را تكريم كرده است.
پيامبر (ص) براي همه ي انسان ها ارزش قائل بودند و اجازه تحقير كردن يك ديگر را به مردم نمي دادند و مي فرمودند: (( لا تحقرنّ احداً من المسلمين فان صغيرهم عندالله كبيرٌ)). مبادا فردي از مسلمانان را كوچك بشماريد و تحقير كنيد كه كوچك آنان نزد خداوند بزرگ است.
رسول گرامي اسلام با سيره ي عملي خود اين درس را به ما معلمان داد كه در امر تربيت براي همه ي دانش آموزانمان ارزش قائل شويم و شخصيت آن ها را تكريم كرده و تحقيرشان نكنيم با اين برخوردمان روحيه ي اعتماد به نفس را در آنان شوفا كرده و زمينه ي شكوفا يي استعدادشان را فراهم مي كنيم.
پيامبر وشيوه ي تبليغ
يكي از آموزش هاي لازم از سيره ي مقدّس رسول اكرم (ص) آموزش نحوه ي دعوت به حق و نحوه ي تبليغ و رساندن پيام حق به مردم است. قرآن در اين زمينه مي فرمايد: (( يا ايها النبي انا ارسلناك شاهداً مبشراً ونذيراً(( احزاب/45).قرآن مي فرمايد: تو را گواه اين است فرستاديم، بشارت بده، نويد بده، تشويق كن، يعني نتايج بسيار عالي اي كه دراين سير و مسير دارند به آگاهيشان برسان. و تو را نذير، بيم دهنده، اعلام خطر كننده فرستاديم.
و در جاي ديگر مي فرمايد: (( ادع الي سبيل ربك بالحكمة و الموعظة الحسنة و جادلهم با لتي هي احسن)) (نحل/125).
دعوت نبايد توأم با خشونت باشد، به عبارت ديگر دعوت و تبليغ نمي تواند توأم با اكراه و اجبار باشد. خلاصه پرهيز و خشونت در دعوت و تبليغ يك اصل در سيره ي عملي پيامبر اكرم(ص) مي باشد.
پيامبر و سوز تربيت
رسول خدا به همراه حضرت علي(ع) براي خريدن جامه به بازار رفتند. در بين راه رسول خد ا دختركي را ديد كه گريه مي كند. پرسيد چرا گريه مي كني؟ گفت: زمان بازگشت به خانه دير شده مي ترسم مرا توبيخ كنند. رسول خدا فرمود: بيا با هم به خانه شما برويم تا من از آنان بخواهم كه تو را رنج ندهند. به درب خانه نزديك شدند، رسول خدا سه بار بلند بلند بر اهل خانه سلام كرد، افراد خانه كه مالك آن كنيزك بودند به بركت حضور رسول خدا او را آزاد ساختند.معلم از اين سيره ي عملي پيامبر اعظم(ص) مي آموزد كه تعليم تنها عامل نقل و انتقال داده هاي ذهن است و مغز انسان ها را پروده مي سازد، اما سوز و عشق، جان را پرورش مي دهد، دل را صيقل مي دهد، گمراهان را به هدايت و ارشاد وامي دارد.
اميد آن كه معلمان سيره ي پيامبر اكرم(ص) را اسوه قرار داده و با تمسك جستن به ايشان رسالت خود را درست انجام دهيم.
منبع : پرسمان
