ریشه صفات و ویژگی های لشکریان یزید را باید در جهل به حقیقت و حب دنیا و اطاعت نفس اماره و شیطان دانست و ریشه صفات یاران حسین ع را باید در معرفت به خدا و اولیای خدا و محبت ایشان ارزیابی کرد. برای اینکه انسان به صف یاران امام حسین ع بپیوندد باید ضمن تحصیل معرفت نسبت به جبهه حق و باطل در اطاعت و محبت و نصرت دین و امام حسین ع بکوشد و در این مسیر قرار بگیرد و همیشه خود را در صف مبارزه با باطل و نفس اماره و شیطان قرار دهد. مطالب زیر را با دقت مطالعه کنید.
داستان كربلا؛ از يك سو بيان‏گر عظمت، شجاعت و حق‏ خواهي و حق‏ پرستي و تمام فضائل و مكارم انساني است كه در سرور شهيدان و ياران فداكار وي تبلور يافته و در سخت‏ترين شرايط از آن روي‌گرداني نشده است و از سوي ديگر مبيّن دنائت، سنگدلي و خونخواري امويان و سپاهيان يزيد كه حاكي از آلودگي‌هاي روحي و اخلاقي آنان و نشان دهنده عاقبت باطل‏گرايي و بي ايماني است. شهيد مطهري در اين‌باره مي‌گويد: «داستان كربلا... يك داستان دو صفحه‌اي است كه از نظر آن صفحه ديگر بيشتر قابل مطالعه است. از نظر آن صفحه، جنبه مثبت دارد، صورت فعّالي دارد، نمايشگاهي است از عظمت و علوّ بشريت، از رفعت بشريت، نمايشگاه معالي و مكارم انسانيت است، سراسر حماسه است، عظمت و شجاعت و حق‏خواهي و حق‏پرستي در آن موج مي‌زند. از اين نظر، ديگر قهرمان داستان ما پسر معاويه و پسر زياد و پسر سعد و ديگران نيستند. از اين نظر قهرمان داستان، پسران علي (ع) هستند. حسين بن ‏علي (ع) است، عباس بن ‏علي است، دختر علي، زينب است، يك عده از مردان فداكار درجه اولي هستند كه خود حسين (ع) كه حاضر نيست يك كلمه مبالغه و گزاف در سخنش باشد، آنها را ستايش مي‌كند». 1
در اين نوشتار برآنيم تا با بيان شاخصه‌ها و ويژگي‌هاي ياران امام حسين(ع) و شاخصه‌ها و خصوصيات لشكريان يزيد به راه‌كارهايي در جهت بودن در مسير حق‌جويان حسيني و ياوران راستين ائمه اطهار(ع) دست بيابيم.
تهذيب و تزكيه اخلاقي انسانها از رذايل و آراستن ايشان به فضايل اخلاقي از اصول شرايع آسماني و اهداف غايي انبياي الهي به شمار مي‌رود و قرآن مجيد نيز در چندين مورد از چنين رسالتي براي پيامبر اسلام(ص) ياد مي‌كند؛ از جمله مي‌فرمايد: «هُوَ الَّذي‏ بَعَثَ فِي اْلاُمّيينَ رَسُولاً مِنْهُمْ يتْلوا عَلَيهِمْ آياتِهِ وَ يزَكّيهِمْ وَ يعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ اِنْ كانُوا مِنْ قَبْلُ لَفي‏ ضَلالٍ مُبينٍ»؛2 «او كسى است كه در ميان جمعيت درس نخوانده رسولى از خودشان برانگيخت كه آياتش را بر آنها مي‌خواند و آنها را تزكيه مي‌كند و به آنان كتاب (قرآن) و حكمت مي‌آموزد هر چند پيش از آن در گمراهى آشكارى بودند!».
رسول گرامي اسلام، خود نيز در اين باره مي‌فرمايد: «إنِّما بُعِثْتُ لِاُتَمِّمَ مَكارِمَ الْاَخْلاقِ»؛ 3 «همانا برانگيخته شدم تا مكرمتهاي اخلاقي را تكميل كنم». متّصف بودن انبياي گرامي و پيروان راستين آنان به صفات ارزشمند اخلاقي نيز بيانگر اين حقيقت است كه بندگان مؤمن خدا همواره كوشيده‌اند كه در پرتو اعتقادات صحيح و اعمال صالح، از ويژگيهاي بارز اخلاقي نيز برخوردار باشند و درون و بيرون خويش را از آلوده شدن به رذايل اخلاقي منزه دارند. اهميت چنين اتصافي آنگاه دو چندان مي‌گردد كه به اين موضوع توجه كنيم كه چندين مفهوم اخلاقي در شمار اسما و صفات حسناي الهي قرار دارد مانند؛ حليم، صبّار، شكور، غني، رؤوف، رحيم، غافر، كريم و... از سوي ديگر، كافران، منافقان و كساني كه جبهه مخالف دين و دينداران را تشكيل مي‌دهند، نوعاً از فضايل اخلاقي، عاري و بيشتر به رذايل تمايل دارند. برخي از اوصافي كه قرآن مجيد براي اين عده ياد مي‌كند عبارت است از؛ دروغ، كشتن بي‌گناهان، بخل، فساد و فحشا، پيمان‏شكني، حرام‌خواري، ستمكاري، فخرفروشي، دنياپرستي، ياوه‌گويي، سوگند دروغ، تجاوز و... طرفداران حق، همواره بر سه مؤلفه مهم اعتقاد صحيح، عمل صالح و اخلاق نيكو ملتزم هستند و در هيچ شرايطي نسبت به آنها اهمال نمي‌ورزند و در برابر، باطل‌گرايان، افزون بر اعتقاد فاسد و اعمال زشت، همواره از آلودگي‌هاي روحي و اخلاقي رنج مي‌بردند و از فضايل انساني كمترين بهره را داشتند و طرفين درگير در حادثه عاشورا نيز از اين قانون مستثنا نيستند.
شاخصه‌ها و ويژگي‌هاي ياران امام حسين(ع)
آنچه در اين راستا بيان مي‌شود، قطره‌اي از دريا و نمونه‌اي از بي‌شمار فضايل و خصوصيات مثبت است كه ‏در سرور شهيدان و ياران فداكار او تبلور يافته است.
1. غيرت و حماسه
در دوران حكومت بني ‏اميه، كه سايه شوم ارعاب و اختناق و ترور و وحشت بر همه سرزمينهاي اسلامي سايه افكنده بود و نفس هر نفس‏كشي به راحتي قطع مي‌شد، اظهار مخالفت و گفتن «نه» به حاكمان سنگدل و خونخوار اموي، زهره شير مي‌طلبيد و تاريخ، چنين روحيه و شجاعت را جز در حسين بن ‏علي(ع)، سراغ ندارد. اين حميت و غيرت حسيني بود كه در برابر قدرت شيطاني بني‌اميه به فرياد بدل شد و لرزه بر كاخ سبز دمشق انداخت و اسوه جاويد و حماسه‌سازي را رقم زد. به گفته ابن ‏ابي ‏الحديد: «سرور غيرت‌ورزان عالم، كه به مردم حميت و مرگ اختياري زير سايه‌هاي شمشيرها را آموخت حضرت ابوعبدالله حسين بن علي (ع) است كه به آن جناب و يارانش، امان عرضه شد ولي او تن به خواري نداد و بيم آن داشت كه پسر زياد گرچه او را نكشد ولي به زبوني بِكشد، پس مرگ با عزت را بر چنين زندگي‌اي ترجيح داد». 4
شهيد مطهري (ره) از حماسه حسيني با عنوان «مطلق و مقدس» ياد مي‌كند؛ به اين معنا كه اين حماسه قومي و ملّي نيست بلكه انساني و جهاني و جاويد است و زمين و زمان را درمي‌نوردد و به همه انسانها مي‌آموزد كه هرگاه حاكمي چون يزيد بر اريكه قدرت قرار گرفت و عزت و كرامت انساني و مقدسات را به بازي گرفت بايد در برابر او ايستاد و به هر قيمتي مبارزه كرد و حاكمان ستمگر را از ستمگري باز داشت و چنين اقدامي در راه خدا و احياي انسانيت و هماهنگ با ناموس آفرينش است و به همين دليل نيز مقدس و آرماني است و هيچ گونه سود مادي و انگيزه شخصي در آن دخيل نيست، بلكه براي رهايي بندگان خدا و برقراري خواست خدا مبني بر آزادي معنوي و تأمين امنيت در جامعه توحيدي است؛ وقتي هدف، چنين آرماني و مقدس شد؛ بايد اقدام كرد و فرياد برآورد:
«سَاَمْضي‏ وَ ما بِالْمَوْتِ عارٌ عَلَي الْفَتي‏ * اِذا ما نَوي‏ حَقّاً وَ جَاهَدَ مُسْلِماً»؛5 يعني: «به زودي اقدام خواهم كرد و مرگ بر جوانمرد ننگ نيست هرگاه آهنگ حق داشته باشد و در راه عقيده، جهاد كند».
اصحاب امام حسين(ع) نيز، جملگي از چنين روحيه‏اي برخوردار بودند و يا آن را كسب كردند چنانكه وقتي امام در راه كوفه، با زهير بن ‏قين ملاقات مي‌كند و او را به شركت در نهضت‏ دعوت مي‌نمايد، دعوت امام را مي‌پذيرد و تا آخرين قطره خون خود پاي آن مي‌ايستد. در روز تاسوعا گفتگويي ميان غررة بن ‏قيس - از لشكر يزيد - و زهير اتفاق افتاد؛ غرره به زهير گفت: «اي زهير تا آنجا كه من سراغ ‏دارم، تو از شيعيان اهل بيت نبودي، تو فردي عثماني ‏بودي!» زهير در پاسخ او گفت: «اينك نمي‌بيني كه به آنان پيوسته‌ام؟ من با اينكه براي امام حسين (ع) نامه ننوشته‌ام و فرستاده‌اي را به سويش نفرستاده‌ام، ولي در راه كه به چهره او نظر كردم، به ياد رسول خدا (ص) و مقام او افتادم و تشخيص دادم كه بايد در حزب او قرار گيرم و ياري‌اش نمايم و جانم را فدايش كنم چرا كه شما حق خدا و پيامبرش را پايمال كرده‌ايد». 6
شب عاشورا اوج نمايش روحيه حماسي ياران امام است، آن‏چنان كه به تعبير شهيد مطهري؛ چنين روحيه‌اي فرشتگان را از گفتن جمله «اَتَجْعَلُ فيها مَنْ يفْسِدُ فيها وَ يسْفِكُ الدِّماءَ»7 شرمنده كردند! در شب عاشورا امام اصحاب خود را آزاد گذاشت و فرمود: «هر كسي دوست دارد در تاريكي شب، راه خود را پيش گيرد و به شهر و ديار خويش باز گردد، چرا كه اين لشكر در طلب من گرد آمده‌اند و اگر به من دسترسي بيابند، با ديگرانشان كاري نيست». 8
پس از اداي اين سخنان، شور و ولوله‏اي در ميان ياران امام برپا شد، به ناچار گروهي يا فردي برخاستند و به امام خويش چنين پاسخ دادند؛ بني‏هاشم جملگي ابراز داشتند: آيا ما چنين كنيم تا پس از تو زنده بمانيم، خدا نيارد چنين روزي را. بني‏ عقيل گفتند: به خدا سوگند چنين ننگي را به گردن نخواهيم گرفت، بلكه جان و مال و همه كسانمان را نثارت مي‏كنيم، همراهت مي‏جنگيم تا به جايگاه ابدي خويش درآييم، زندگي بعد از شما ننگين است. مسلم بن ‏عوسجه: آيا ممكن است ما دست از ياري شما برداريم؟ آنگاه به خدا چه پاسخي خواهيم داد؟ به خدا سوگند دست از همراهي ‏ات نمي‏كشم تا نيزه‏ام را در سينه‏ هاي دشمنانت خرد كنم و آن قدر شمشير بزنم كه از تيغه‏اش چيزي باقي نماند، پس از آن نيز با سنگ و چنگ و دندان از شما حمايت مي‏كنم تا كشته شوم. سعد بن ‏عبدالله حنفي: به خدا سوگند تو را تنها نخواهيم گذاشت تا خدا ببيند كه ما حرمت پيامبر (ص) را در غيبتش حفظ كرده‏ايم، به پروردگار قسم، اگر بدانم كه هفتاد مرتبه كشته يا سوخته مي‏شوم و زنده مي‏گردم باز تو را تنها نخواهم گذاشت، اينكه يك بار كشته شدن است و كرامتي است كه پايان ندارد. زهير بن ‏قين نيز اظهار داشت: من نيز به خدا سوگند، مايلم هزار بار در دفاع از شما و اهل بيتت كشته گردم و... ديگر اصحاب نيز سخناني اين گونه ادا كردند 9 كه نشان‏ دهنده روحيه عالي و حماسي آن مردان حق ‏طلب و مبارز است و در روز عاشورا نشان دادند كه به آنچه گفته‏ اند ايمان دارند و آنان در ايمان و اعتقاد خود راستين و راسخ‏اند و حاضرند در ركاب امام ‏زمانشان، دست به هر كاري بزنند و براي رسيدن به هدف مقدسشان همه هستي خود را فدا كنند.
2. ژرف‏ انديشي
بينش ژرف و گرايش صادقانه، خصلت ديگر حماسه ‏آفرينان كربلا بود؛ آنان به نيكي مي‏دانستند چه مي‏خواهند، چه مي‏كنند، در چه راهي گام نهاده‏اند و با چه كساني سر ستيز دارند، ايشان بيشتر نسل دوم اسلام بودند كه پيام خدا را در دل نشانده بودند و بسان مجاهدان زمان پيامبر (ص) با توصيف امير مؤمنان(ع)؛ «حَمَلُوا بَصائِرَهُمْ عَلي‏ اَسْيافِهِمْ»؛ 10«بينش ژرف خويش را بر تيغه شمشيرهايشان حمل مي‏كردند» آنان جملگي چنان بودند كه سيدالشهدا(ع) فرمود: «اَلا تَرَوْنَ اَنَّ الْحَقَّ لا يعْمَلُ بِهِ وَ اَنَّ الْباطِلَ لا ينْتَهي عَنْهُ لِيرْغَبِ الْمُؤمِنُ في‏ لِقاءِ اللهِ مُحِقّا فَاِنّي‏ لااَري الْمَوْتَ اِلاَّ سَعادَةً وَ لاَ الْحَياةَ مَعَ الظَّالِمينَ اِلاَّ بَرَماً»؛11 «آيا نمي‌بينيد كه به حق عمل نمي‏شود و كسي از باطل جلوگيري نمي‏كند؟ حقيقتاً مؤمن بايد به ديدار خدا مشتاق باشد. من، مرگ را جز سعادت و زندگي با ستمگران را جز خسران ‏نمي‏بينم». آنان به خوبي مي‏ديدند كه اگر حكومت اموي پرچمدار اسلام باشد و نسل دوم و سوم مسلمانان از داخل و نامسلمانان از خارج، اسلام را از زبان و اعمال امويان فرا گيرند، به تعبير امام حسين (ع) فاتحه اسلام خوانده خواهد شد. 12 و اگر دست به اقدام نزنند اصل اسلام چون فرعش بر باد خواهد رفت، حقايق و معارف آن، واژگونه خواهد شد، قرآني كه در جنگ صفين با تزوير معاويه بر نيزه رفته بود با نيرنگ و ابلهي يزيد به محاق خواهد رفت و يا بسان ‏كتابهاي آسماني پيشين تحريف خواهد شد و در نهايت، نه از تاك نشان مانَد و نه از تاكنشان... اين بود كه با تيزبيني و فراست دريافتند كه بايد كاري كرد كارستان تا چنين اتفاق شومي رخ ندهد. هر يك از اصحاب امام، ستاره درخشاني بودند كه در ظلمت عصر اموي درخشيدند و حقانيت ايمان و اعتقاد خويش را به منصه ظهور رساندند؛ وقتي خبر خروج امام (ع) به بصره رسيد، شيعيان در منزل بانويي به نام ماريه دختر سعد اجتماع كردند و در اين باره به گفتگو پرداختند. در آن ميان يزيد بن ‏نبيط برخاست و اعلام داشت، من اينك به سوي حسين (ع) خواهم شتافت و از پسران دهگانه او دو نفر همراه پدر شدند، به او گفتند، ابن ‏زياد راهها را بسته و بر آنها مأمور گمارده است. اظهار داشت من تصميم جدي گرفته‏ام كه امام را همراهي كنم، هر چه بادا باد! سپس با صلابت و قاطعيت از بصره خارج شد و با چالاكي خود را به امام رساند و همراه دو فرزندش در رديف شهداي كربلا قرار گرفت. 13
مسلم بن ‏عقيل پس از تلاش فراوان و جنگ با نيروهاي ابن ‏زياد، وقتي با او روبه‏رو شد، سياست شيطاني حكومت اموي را چنين تشريح كرد؛ «شما ضد ارزشها را ظاهر و ارزشها را دفن كرده‏ايد، بدون رضايت مردم بر آنان حكومت مي‏كنيد و بر خلاف دستور خدا بر آنان فرمان مي‏رانيد، بسان كسري و قيصر رفتار مي‏كنيد ولي ما به ميدان آمده‏ايم تا مردم را به احياي ارزشها بخوانيم و از ضد ارزشها دور كنيم و ايشان را به فرمان كتاب خدا و سنت پيامبر فرا خوانيم».14
حنظلة بن ‏اسعد شبامي، در روز عاشورا خود را سپر تيرها و نيزه‏هايي كرد كه به سوي امام پرتاب مي‏شد و با صداي بلند آيات 30 - 33 سوره غافر را تلاوت كرد 15 و گفت: «مردم! حسين را نكشيد كه خدا بر شما عذاب خواهد كرد.» امام(ع) نيز او را دعا كرد و فرمود: «اينان چون سخن حق تو را نمي‏پذيرند، سزاوار عذاب الهي خواهند شد.» حنظله در ميان چكاچك شمشيرها و برق نيزه‏ها شجاعانه از امام دفاع مي‏كرد و همچنان در شوق لقاي معشوق واقعي بود و گويا منتظر اجازه امام و اذن ورود بود، از اين‏رو خطاب به سيدالشهدا عرض كرد: «آيا ما به سوي پروردگارمان نمي‏رويم و به خيل يارانمان نمي‏پيونديم؟» امام پاسخ داد: «چرا! برو به سوي كسي كه از دنيا و آنچه در آن است برايت بهتر است.» و... پس از لحظاتي حنظله به فوز شهادت نايل شد. 16
حضرت علي‏اكبر(ع) نيز وقتي در نزديكي كربلا، كلمه استرجاع را از پدر مي‏شنود و امام مي‏فرمايد: «هاتف غيبي خبر داد كه مرگ در كمين شماست تا به سوي بهشت روانتان سازد»، از پدر مي‏پرسد: مگر ما برحق نيستيم؟! امام فرمود: «به خدايي كه بازگشت همه به سوي اوست ما برحقيم». علي‏اكبر گفت: «اي پدرجان! پس باكي از مرگ نيست!».
حضرت قاسم نيز - كه در عاشورا سيزده ساله است - در پاسخ پرسش امام كه از او پرسيد: «مرگ در نظر تو چگونه است؟» پاسخ داد: «اَحْلي‏ مِنَ الْعَسَلِ»؛ مرگ از عسل نيز شيرين ‏تراست! 17
3. عرفان
عرفان؛ يعني توجه مستمر دروني و انصراف فكري به طرف قدس جبروت به منظور تابش نور حق.18 رسيدن به چنين حالتي، آرزوي همه سالكان راه حق است، همت عالي آنان اين است كه همه حجابهاي ظلماني و نوراني عالم ملك و ملكوت را پشت سر نهند و با چشم دل خويش، بدون واسطه، رخ زيباي يار را ببينند و خود را فداي او كنند.
در مناجات شعبانيه، كه نوعاً زمزمه همه امامان بوده است، آمده است: «اِلهي‏ وَ اَلْحِقْني‏ بِنُورِ عِزِّكَ الْاَبْهَجِ فَاَكُونَ لَكَ عارِفاً وَ عَنْ سِواكَ مُنْحَرِفاً وَ مِنْكَ خائِفاً مُراقِباً يا ذَااْلجَلالِ وَ الْاِكْرامِ»؛ «معبودا! مرا به نور گرانقدر خويش رسان تا نسبت به تو عارف گردم و از جز تو رخ برتابم و از تو ترسم و فرمانت برم، اي دارنده جلالت و كرامت». اين حالت عالي روحي در اثر تقواي الهي، پرهيز از گناهان و انجام وظايف و پيشرفت در سير و سلوك اخلاقي پديد مي‏آيد چنانكه سالار شهيدان در دعاي عرفه از خدا چنين ‏مي‏خواهد؛ «اَللَّهُمَّ اجْعَلْني‏ اَخْشاكَ كَاَنّي‏ اَراكَ»؛ «خدايا! مرا در مرتبه‏اي از خوف از خودت قرار ده كه گويا تو را مي‏بينم». آن امام همام و ياران او آن قدر خود را به خدا نزديك مي‏ديدند كه از همه هستي خويش گذشتند و هر گونه سختي و تلخي را به جان خريدند و هر چه در راه جانبازي و جهاد جلوتر مي‏رفتند، آثار شيرين اين حالت عرفاني بر ايشان بيشتر جلوه‏گر مي‏شد. در شب عاشورا پس از سخنان امام و اعلام وفاداري اصحاب، امام آنان را دعا كرد، سپس؛ «پرده از چشمانشان برداشت و آنان نعمتهاي بهشتي را - كه خدا عطايشان كرده بود - ديدند و جايگاه خويش را شناختند». 19
حماسه‏ سازان عارف كربلا آنچه را كه ديگران در آينه نمي‏ديدند، در خشت خام مي‏ديدند و بصيرت و عرفانشان پرده‏هاي زمين و زمان را درنورديده بود و بر بام دنيا گام نهاده بودند و چنين مقام ارجمندي را در پرتو همراهي با حضرت اباعبدالله (ع) به دست آورده بودند: زهير بن ‏قين آن‏گاه كه آهنگ ميدان كرد، دست بر دوش امام نهاد و گفت؛ «اينك راه خويش را به نيكي يافته‏ ام و عارفانه قدم به ميدان مي‏ نهم و يقين دارم كه به ملاقات نياكان بي‏نظير تو - يعني پيامبر و علي و حسن و جعفر طيار و حمزه عليهم ‏السلام - مي‏ شتابم». 20
حضرت علي ‏اكبر(ع) نيز يك بار از ميدان برگشت و در ظاهر از امام (ع) طلب آب نمود ولي در واقع آب حيات مي‏طلبيد، امام (ع) به او فرمود: «پسرم، به ميدان باز گرد كه پس از اندكي جنگيدن، جدت - محمد صلي ‏الله عليه و آله - را ملاقات خواهي كرد و او چنان تو را سيراب خواهد كرد كه پس از آن، هرگز تشنه نخواهي شد!» پس از سخنان امام (ع) آن مجاهد عارف به صف دشمن زد و حماسه آفريد، در آن ميان‏ منقذ بن‏ عروه، او را هدف قرار داد و بر زمين افكند، علي‏ اكبر در ميان خاك و خون، فريادبرآورد: «پدر عزيزم، درود بر تو، اين، جدم پيامبر است كه بر تو سلام مي‏فرستد و پيام مي‏دهد كه هر چه زودتر به سوي ما بشتاب!». 21
راستي در عرفان گاه كربلا چه رخ داده است كه پدر از پسر، پسر از پدر، برادر از برادر و خواهر از برادر به سادگي دل مي‏كند و خود را تسليم امواج بلا مي‏نمايد؟ جز اينكه جملگي تصميم گرفته‏اند از آوردگاه نينوا به بارگاه «دَني فَتَدلَّي» پر بكشند.
همه عاشوراييان در واقع، مست «رحيق مختوم» حسيني شدند كه «ختام مسك» آن را پيام ‏آور كربلا، حضرت زينب (س)، در كوفه ابراز داشت. وقتي اهل بيت (ع) به عنوان اسراي جنگي وارد مجلس عبيداللَّه شدند، او با نخوت و غرور از حضرت زينب (ع) پرسيد: خدا با خاندان تو چه كرد؟ دختر پيامبر با اطمينان و صلابت پاسخ داد: «ما رَأَيتُ إلاَّ جَميلاً، هؤُلاءِ قَوْمٌ كَتَبَ اللَّهُ عَلَيهِمُ الْقَتْلَ فَبَرزوُا اِلي‏ مَضاجِعِهِمْ...»؛22 «من جز زيبايي نديدم! اين خيل (شهدا) كساني هستند كه خدا شهادت را برايشان مقرر كرده بود و آنان به مشهد خويش شتافتند».
4. پرستش و نيايش
دعا و عبادت، زيباترين حالتي است كه انسان پيدا مي‏كند و در خلوت انس خداي خويش مي‏نشيند و از نظر قرآن مجيد، هدف نهايي آفرينش محسوب مي‏ شود. 23 نيايش و پرستش خالصانه از ويژگي‏هاي دايمي امام و ياران فداكار او بود. امام سجاد (ع) فرمود: «پدرم در شبانه‏ روز هزار ركعت نماز مي‏ خواند». 24
همين طور آن حضرت، در طول سفر، حتي در صبح و ظهر روز عاشورا نمازهاي واجب را همراه اصحابش به جماعت برگزار مي‏كرد. عصر تاسوعا نيز وقتي جنب و جوش دشمن را ملاحظه كرد، حضرت عباس (ع) را فرستاد تا از آنان خبر بياورد، به او گفتند، قصد حمله دارند، امام براي بار دوم برادر را به سوي عمر سعد فرستاد تا از او مهلت بگيرد، جنگ را به فردا موكول كند تا يك شب ديگر را به درگاه خدا عبادت كنند، آنگاه فرمود: «خدا مي‏داند كه من نماز، قرائت قرآن و فراواني دعا و استغفار را دوست‏ دارم».25
و شب عاشورا تا صبح، مشغول نماز و دعا و استغفار و مناجات و تلاوت قرآن بودند. 26
حضرت مسلم (ع) هنگام عزيمت به سوي كوفه، براي وداع به مسجد النبي رفت و دو ركعت نماز به جاي آورد.27 در باره يكي ديگر از شهدا به نام «سويد بن ‏عمر» نوشته‏ اند:«انساني شريف و پرنماز بود». 28 حبيب بن‏ مظاهر عصر تاسوعا خطاب به نيروهاي يزيد گفت: «چه بد گروهي هستيد شما؛ فرداي رستاخيز در حالي به پيشگاه خدا حضور مي‏يابيد كه نسل و عترت پيامبرش را كشته‏ايد، كساني كه عُبّاد اين ديار و نمازشب‏ خوان و ذاكر خدا بودند». 29
همچنين امام (ع) غلامِ تركي داشت كه قاري قرآن بود، وقتي شهيد شد، آن حضرت بر بالينش حاضر شد و صورت بر صورتش نهاد. 30
شهيد بزرگوار، برير بن‏ خضير، نيز معلم و قاري قرآن بود. قاتل او كعب بن‏ جابر وقتي از كربلا به خانه خويش بازگشت، همسر او، نوار، گفت: «واي بر تو، در قتل پسر فاطمه (ع) شركت كردي و «سيدالقرا» - برير - را كشتي! به خدا سوگند از اين پس يك كلمه با تو سخن نخواهم گفت». 31
ويژگي‌هاي لشكريان يزيد
سياه‏كاري‏ها و سياه‏ دلي‏ هاي بني ‏اميه و مزدوران آنها بسيار گسترده است و چهره تاريخ را شرمنده كرده است، عباس محمود العقاد، نويسنده مصري، در باره آنان مي‏نويسد: «به طور خلاصه مي‏توان گفت: حقيقتاً در اردوگاه يزيد، مردي نبود كه در برابر حسين بايستد جز آنكه چشمداشت ثروت داشت و چنان در آزمندي غوطه‏ ور شده بود كه حاضر بود تمام مقدسات را زير پا نهد... و ياران يزيد، دژخيمان و سگهاي دست‏ آموزي بودند در طلب شكار.» سپس مقايسه ‏اي اين‏چنيني ارائه مي‏دهد: «يزيد ياراني داشت كه در نهايت مي‏توان گفت هر يك جلادي بود كه تيغ و تازيانه را در راه ماديت به كار مي‏گرفت و حسين (ع) ياراني داشت كه در آرزوي شهادت آماده بودند همه دنيا را در راه معنويت فدا كنند، بنابراين جنگ كربلا، جنگ ميان دژخيمان و شهيدان بود». 32
آن روي سكه كربلا كه يزيديان آفريدند چيزي جز جرم و جنايت، ذبح انسانيت، ضديت با خدا و ارزشهاي والا نبود و آنچه در كربلا به دست امويان رقم خورد يك تراژدي مخوف انساني بود كه بيان ابعاد گوناگون آن، تدوين كتابهاي متعددي مي‏طلبد كه به تناسب حال، به برخي از آنها اشاره مي شود.
1. پستي و زبوني
تاريخ بر اين نكته تأكيد كرده است كه امويان و هواداران آنها كساني بودند كه از پستي و دنائت، عقده حقارت و كمبود شخصيت رنج مي‏برده‏اند. زيد بن‏ارقم در مجلس عبيداللَّه بن زياد حضور يافت، وقتي مشاهده كرد او با چوب بر لب و دندان امام حسين (ع) مي‏كوبد، به حالت اعتراض آنجا را ترك كرد و گفت: «برده‏اي، به برده ديگر امارت بخشيده است، اي مسلمانان از اين پس شما نيز چون بردگان خواهيد بود. پسر فاطمه را كشتيد و پسر مرجانه بدكاره را امير خويش كرده‏ايد، او خوبان رامي‏كشد و بدان را به بردگي مي‏گيرد، شما به زبوني تن داده‏ايد و نفرين بر هر كس كه چنين باشد». 33
پس از بازگشت عمر سعد از كربلا و درخواست حكم فرمانروايي ري، ميان او و عبيداللَّه ‏مشاجره لفظي رخ داد، عثمان - برادر عبيداللَّه - با ناراحتي اظهار داشت، به خدا سوگند مايل بودم تا قيامت بر سر و دهان فرزندان زياد افسار مي‏ زدند ولي حسين بن‏ علي (ع) كشته نمي شد. 34
عقّاد تصريح مي‏كند كساني چون شمر، عبيداللَّه، مسلم بن‏ عقبه و عمر سعد علاوه بر منع سيرت انساني، برخي از آنها از زشتي صورت و پستي نسب و شرافت ظاهري نيز محروم بودند و با احساس حقارت همه‏ جانبه تلاش مي‏كردند با قتل و غارت و جنايت، كيش شخصيت خود را جبران كنند و حاضر بودند ايمان خويش را فداي حقد و كينه و مال و منال دنيا نمايند، به همين دليل مسلم بن عقبه وقتي به مدينه حمله كرد، حرم پيامبر (ص) را در مدت سه روز براي هر كاري آزاد اعلام كرد، اهل مدينه را قصابي كرد و در آنجا حمام خون جاري ساخت، فرزندان مهاجران و انصار و بدريون را قتل عام كرد و از همه اصحاب پيامبر و تابعان تعهد گرفت كه برده حلقه به گوش يزيد باشند. 35
طبري نيز مي‏نويسد: اصحاب عمر سعد نوعاً افرادي فاسق، فاجر و با سوء سابقه بودند. 36
پس از شهادت سيدالشهدا (ع)، ده نفر داوطلب شدند بر بدن مطهرش اسب بتازند و استخوانهايش را خرد كنند، آنها نزد عبيداللَّه به اين عمل ننگين خود افتخار كردند و جايزه ناچيزي دريافت كردند. ابوعمرو زاهر مي‏گويد ما در باره اين ده نفر «تحقيق كرديم، معلوم شد همگي فرزندان نامشروع هستند!». 37
چنانكه سركرده آنان، عبيداللَّه بن‏زياد، و پدرش نيز چنين بودند و حضرت اباعبداللَّه (ع) در باره او فرمود: «اَلا وَ اِنَّ الدَّعِي ابْنَ الدَعِي قَدْ تَرَكَني‏ بَينَ السِلَّةِ وَ الذِلَّةِ وَ هَيهاتَ لَهُ ذلِكَ»؛38 «آگاه باشيد كه ناپاك فرزند ناپاك، مرا ميان كشتن و خواري قرار داده و هرگز او به خواسته‏ اش نخواهد رسيد».
2. نفاق و چند چهرگي
ابوسفيان، معاويه و ديگر اعضاي خاندان اموي تا سال هشتم بعثت - كه فتح مكه اتفاق افتاد - بر كفر و الحاد خود پاي فشردند، در جريان فتح مكه آنان به قدرت اسلام پي بردند و خود را ناتوان‏تر از آن ديدند كه سد راه پيشرفت اسلام شوند، از اين‏رو در ظاهر به اسلام گرويدند و در واقع، بر كفر خويش باقي ماندند و هرگز ايمان نياوردند تا اينكه نخست در صفين سر در آوردند و در كربلا پاره جگر اسلام را نيش زدند و زهر خود را ريختند و به تعبير امام خميني (قدس سره): «به اسم خلافت رسول ‏اللَّه، بر ضد رسول‏ اللَّه قيام كرده بودند، فريادشان لااله ‏الااللَّه بود و بر ضد الوهيت قيام كرده بودند، اعمالشان، رفتارشان، رفتار شيطاني، لكن فريادشان فرياد خليفه رسول اللَّه!». 39
اين واقعيت مثل روز روشن بود و از سوي معصومين عليهم‏السلام نيز به صراحت بيان‏شده است. در جريان جنگ صفين، اميرمؤمنان صلوات ‏اللَّه ‏عليه در باره معاويه و يارانش ‏فرمود: «... ما اَسْلَمُوا وَ لكِنَ اسْتَسْلَموُا وَ اَسَرُّوا الْكُفْرَ فَلَمَّا وَجَدُوا عَلَيهِ اَعْواناً اَظْهَرُوا»؛40 «اسلام را نپذيرفتند ولي در برابر آن تسليم شدند و كفر خويش را پنهان داشتند و چون ياوراني يافتند آن را آشكار ساختند». امام صادق (ع) نيز فرموده است: «اِنَّا وَ آلَ اَبي‏ سُفْيانَ اَهْلُ بَيتَينِ تَعادَينا فِي اللَّهِ؛ قُلْنا: صَدَقَ اللَّهُ وَ قالوُا كَذِبَ اللَّهُ»؛41 «ما و دودمان ابوسفيان اهل دو خاندانيم كه به خاطر خدا به دشمني برخاستيم؛ ما گفتيم خدا راست مي‏گويد و آنان گفتند خدا دروغ مي‏گويد!». ابوسفيان خود، خطاب به بني ‏اميه گفته است: «تَلَقَفُّوها تَلَقُّفَ الْكُرَةِ فوَالَّذي‏ يحْلِفُ بِهِ اَبوُسُفْيانَ ما من عذاب و لا حساب، لا جَنَّةَ وَ لا نارَ»؛ 42 «خلافت را چون توپ به يكديگر پاس دهيد؛ سوگند به آن كه ابوسفيان بدان سوگند مي‏خورد، نه بهشتي در كار است و نه دوزخي!». در روز عاشورا حضرت سيدالشهدا (ع)، كفر و نفاق حزب اموي را صريحاً به آنان اعلام كرد و فرمود: «لَقَدِ اسْتَحْوَذَ عَلَيكُمُ الشَّيطانُ فَاَنساكُمْ ذِكْرَ اللَّهِ فَتَبّاً لَكُمْ وَ لِما تُريدوُنَ... هؤلاءِ قَوْمٌ كَفَرُوا بَعْدَ ايمانِهِمْ فَبُعْداً لِلْقَوْمِ الظَّالِمينَ»؛43 «شيطان بر شما چيره گشته و ياد خدا را فراموشتان كرده است، نفرين بر شما و هدفتان باد! اينان گروهي هستند كه پس از ايمان، كفر ورزيده‏اند، پس دوري (از رحمت خدا) بر ستمكاران».
3. حرام ‏خواري
روابط نامشروع اقتصادي، نشانه بيماري جامعه و تباهي اخلاقي افراد است و اين بيماري به طور آشكار در ميان حزب اموي خودنمايي مي‏كرد. امام حسين (ع) در روز عاشورا هر چه كوشيد تا با نصيحت و موعظه حسنه، سپاه يزيد را از انحراف و تبهكاري باز دارد، آنان با غوغاسالاري و جنجال ‏آفريني مانع شدند و امام به آنان فرمود: «كُلُّكُمْ عاصٍ لِاَمْري‏ غَيرُ مُسْتَمِعٍ قَوْلي‏ فَقَدْ مُلِئَتْ بُطُونُكُمْ مِنَ الْحَرامِ وَ طُبِعَ عَلي‏ قُلُوبِكُمْ، وَيلَكُمْ اَلا تَنْصِتُونَ؟ اَلا تَسْمَعُونَ؟»؛ 44 «همه شما فرمان مرا سرپيچي مي‏كنيد، به سخنم گوش نمي‏دهيد؛ زيرا شكمهايتان از حرام‏ پرشده و بر دلهايتان مهر خورده است. واي بر شما چرا ساكت نمي‏شويد؟ چرانمي‏شنويد؟».
نقل است چهار نفر از شيعيان، نزديك كوفه به امام پيوستند، امام اخبار كوفه را از آنان جويا شد، در پاسخ گفتند: رؤساي قبايل و سرشناسان شهر، رشوه ‏هاي كلان دريافت كرده‏ اند و به شدت طرفدار بني‏اميه شده ‏اند و اميد نمي‏رود كه به شما مدد رسانند و مردم عادي نيز گرچه در دل به شما علاقه ‏مندند ولي به روز حادثه به رويتان شمشير خواهند كشيد و چنين نيز شد. 45
اعثم كوفي مي‏نويسد: «عبيداللَّه در مسجد كوفه بسيار از يزيد تعريف و تمجيد كرد و اعلام داشت يزيد چهارهزاردينار و دويست هزار درهم فرستاده كه ميان شما پخش كنم تا به جنگ دشمنش-حسين بن‏علي (ع) - برويد، سپس از منبر فرود آمد و آن مبلغ را ميان مردم تقسيم كرد». 46
همچنين مي‏نويسد: «پس از كشتن اباعبداللَّه (ع) يزيد يك ميليون درهم به عبيداللَّه جايزه داد». 47
عبيداللَّه پس از شهادت مسلم و هاني، سرهايشان را از بدن جدا كرد و براي يزيد فرستاد، او نيز آنها را بر دروازه دمشق آويخت و به دو نفري كه سرها را حمل كرده بودند، به هر يك ده هزار درهم جايزه داد. 48
4. فساد و فحشا
ابوسعيد خدري گفته است؛ پيامبر (ص) پس از تلاوت آيه 59 سوره مريم فرمود:
«شصت سال ديگر، كساني خواهند آمد كه نماز را تباه كنند و در پي شهوات روند. اينان قرآن را تلاوت مي‏كنند، ولي قرآن از حنجره آنان فراتر نمي‏ رود». 49
تاريخ گواه است كه در نيمه دوم قرن اول، بنيانهاي اخلاقي جامعه به دست حزب اموي ويران شده است چرا كه معاويه در خانه‏اي به دنيا آمده است كه پيش از اسلام مركز فساد و فحشا بوده و مادر او، هند جگرخوار، از زنان بدنام آن زمان بوده است و معاويه جز ابوسفيان به چهار نفر ديگر منسوب بوده كه با هند زنا كرده بودند.
يزيد نيز عاشق زني شوهردار به نام ارينب، دختر اسحاق، شد و معاويه با مكر و فريب، او را از شوهرش، عبداللَّه بن‏سلام، جدا كرد تا به وصال فرزندش برساند ولي امام حسين (ع) با درايت از اين دزدي ناموسي، جلوگيري كرد. 50
پرواضح است در حكومتي كه سران آن چنين باشند، عمال و مزدوران آنان حال بهتري نخواهند داشت. به تعبير رهبر ژرف‏انديش انقلاب - حضرت آيت‏ اللَّه خامنه ‏اي مدظله -: «هر كس كه دنياطلب‏تر، شهوتران‏تر و براي به دست آوردن منافع شخصي، زرنگ ‏تر و با صدق و راستي بيگانه‏ تر است، سر كار مي‏آيد؛ آن وقت نتيجه اين مي‏شود كه امثال عمر بن‏سعد و شمر و عبيداللَّه بن‏ زياد مي‏ شوند رؤسا و مثل حسين بن ‏علي (ع) به مذبح مي‏ رود و در كربلا به شهادت مي‏ رسد». 51
5. بي ‏حرمتي به مقدسات
امام صادق (ع) در سخن نغزي مي‏فرمايد:
«مملكتِ خداوند بزرگ را پنج حريم است؛ حريم پيامبر (ص)، حريم آل پيغمبر، حريم كتاب خدا، حريم كعبه و حريم مؤمن». 52
حكومت بني ‏اميه نسبت به همه اين مقدسات و فراتر از آنها نيز بي‏ حرمتي روا داشت. معاويه در جنگ صفين در برابر نيروهاي امام علي (ع) تاب نياورد و در نهايت به استفاده ابزاري از قرآن روي آورد و پانصد قرآن را به نيزه كرد و ياران امام را به داوري قرآن فرا خواند، امام وقتي اين شگرد معاويه را مشاهده كرد، فرمود: «خدايا تو نيك مي‏داني كه اينان هرگز تمايل به قرآن ندارند». 53
و با اينكه دوستي آل پيغمبر (ص) در قرآن مجيد لازم شمرده شده است، معاويه پس از جنگ صفين در قنوت نمازش، امام علي، امام حسن، امام حسين عليهم‏ا السلام و برخي از ياران امام را نفرين مي‏ كرد! 54
در رخداد عاشورا بني ‏اميه و مزدوران آنها بي‏ حرمتي نسبت به امام و اهل بيت را به انتها رساندند و ننگ و عار ابدي را براي خويش به ثبت رساندند. در ميان راه مكه به كوفه در منزلگاه «رُهَيمَه» ابوهرم كوفي با امام ملاقات كرد و پرسيد: «اي فرزند رسول خدا، چرا حرم جدت - مدينه - را ترك گفته‏اي؟» امام در پاسخ فرمود: «اي ابوهرم، بني‏اميه، حرمت ما را ناديده گرفتند، اموال ما را به يغما بردند و اينك قصد جانم را كرده‏اند، به خدا قسم آنان مرا خواهند كشت». 55
بني‏اميه همچنين حرمت نماز را پاس نداشتند و در ظهر عاشورا كه امام و يارانش به نماز ايستادند، امويان حمله را ادامه دادند و يك نفر از ياران امام به نام سعيد بن‏ عبداللَّه حنفي -كه از امام حفاظت كرد تا نماز را اقامه نمود - بر اثر حملات دشمن از پاي در آمد.56
همين‏ طور يزيد در سال 64 لشكري فرستاد و كعبه مقدس را با منجيق ويران كردند و سپس آتش زدند. 57
6. پرخاشگري
در اين رذيله نيز حزب اموي گوي سبقت را از ديگران ربودند و صفحه سياه ديگري به سياه‏كاري‏هاي خويش افزودند؛ آنان طفل شش ماهه امام حسين (ع) را در آغوش پدر به طرز دلخراشي با لب تشنه به شهادت رساندند. همين طور طبري نقل مي‏كند كه نافع بن‏هلال در حين مبارزه در حالي كه دو بازويش شكسته بود به دست شمر اسير شد و پس از سخناني كه ميان او و عمر سعد رد و بدل شد، به قتل رسيد. 58
آنگاه كه امام بر اثر شدت جراحات، زمينگير شد، شخصي به نام مالك بن‏ نسر بر بالين امام حاضر شد و با ناسزاگويي شمشيرش را بر سر آن حضرت فرود آورد به گونه‏ اي كه كلاه‏ خود را دريد و به سر اصابت كرد و كلاه‏خود پر از خون شد. 59
در همان زمان، شمر بن‏ ذي‏ الجوشن به سوي خيمه‏ هاي امام حسين (ع) هجوم آورد و بانيزه آنها را دريد و فرياد زد؛ آتش بياوريد تا اهل اين خيمه را بسوزانم. آنان حتي عمامه ولباس و لوازم انفرادي امام را به يغما بردند و بدن مطهر او را عريان در ميان خاك و خون رهاكردند. 60
فرماندهان لشكر يزيد پس از كشتن امام حسين (ع) و يارانش، سرهاي آنان را از بدن جدا كردند و بر نيزه زدند و طبري مي‏نويسد، نخستين سري كه بر فراز نيزه زده شد، سر مقدس امام حسين صلوات‏اللَّه‏ عليه بود. 61چنان كه عبيداللَّه اهل‏بيت (ع) را در كوفه زنداني كرد و امام چهارم حضرت زين‏ العابدين (ع) را به غل و زنجير كشيد. 62
وقتي همه بازماندگان كربلا و امام سجاد (ع) وقتي وارد مجلس يزيد شدند، همگي را با طناب بسته بودند، امام سجاد (ع) به يزيد فرمود: «راستي اگر رسول خدا ما را در چنين حالي ببيند چه خواهد كرد؟!». 63
امويان، خشونت و سنگدلي را به آنجا رساندند كه حتي به بانويي داغديده كه بر بالين شوهر شهيدش در كربلا حضور يافت رحم نكردند. آن بانوي كلبي از خيمه‏گاه اباعبداللَّه (ع) خارج شد و به سوي قتلگاه شوهرش رفت، خاك و خون از چهره‏ اش زدود و گفت: بهشت بر تو گوارا باد، در اين اثنا شمر به رستم - غلام خويش - دستور داد گرزي بر سر آن بانو زد و سرش شكافت و در كنار شويش به شهادت رسيد. 64
نتيجه‌گيري
خلاصه اين‌كه؛ بهترين راهكار براى يارى امام حسين(ع) و بودن در صف ياران فداكار آن حضرت از زبان پدر بزرگوار او امير المومنين(ع) بيان شده است. آن حضرت در نامه 45 نهج البلاغه مى فرمايد: «من كه امام شما هستم از دنيا به دو قرص نان و دو لباس كهنه اكتفا كرده ام ولى شما نمى توانيد مانند من زندگى كنيد و سپس مى فرمايد: شما با تقوا و ورع و كوشش و جديت و عفت ورزى و محكم كارى در زندگى مرا يارى و كمك نماييد.
در واقع يارى كردن اولياى دين قدم بر داشتن در راه تحقق خواست و هدف آنها كه همان تقويت دين خدا و انتشار آيين حق وتحكيم پايه هاى آن است مى باشد و نوع و مصداق اين كمك و دارى در هر زمان مختلف است. در زمان ما و پس از انقلاب شكوهمند اسلامى كه موجب سر بلند كردن اسلام وپاك شدن آن از غبار مظلوميت و مهجوريت گرديد و چهره واقعى و زيباى آن را در حد ظرفيت خود در معرض ديد جهانيان قرار داد بهترين كمك به امام حسين- ع- كه در راه دفاع از اسلام و خارج كردن آن از غربت به شهادت رسيد تقويت اين نظام الهى و انقلاب ارزشمند است و دانشجوى حسين دوست و حسين مدار مى تواند با جديت و تلاش در راه تحصيل و پيشرفت در راه علم و دانش و نوآورى و تحقيق و بالا بردن سطح اطلاعات و آموزه هاى دينى و پايبندى به ارزش هاى دينى و انقلابى، مدافع انقلاب و مبلغ اسلام در داخل و در جهان باشد.
___________________________________________
1. مطهري، مرتضي، حماسه حسيني، تهران، صدرا، 1363ش، ج ‏1، ص ‏134 – 135.
2 . جمعه، آيه 2.
3. طبرسي، فضل بن حسن، مجمع البيان في تفسير القرآن، تهران، انتشارات ناصر خسرو، چاپ سوم، 1372ش، ج ‏10، ص 500.
4. ابن أبي الحديد، عبد الحميد بن هبه الله، شرح نهج البلاغة، قم، مكتبة آية الله المرعشي النجفي، چاپ اول، 1404ق، ج ‏3، ص 249.
5. ابومخنف، مقتل الحسين، با حاشيه غفاري، قم، دفتر تبليغات اسلامي، 1364ش، ص‏87.
6. همان، ص 105 – 106.
7. بقره، آيه 30.
8. مقتل الحسين ابومخنف، ص ‏109.
9. همان، ص 109 – 110.
10. نهج ‏البلاغه، خطبه 150.
11 . ابن ‏شعبه، تحف العقول، تهران، اسلاميه، 1400ق، ص 249.
12. «وَ عَلَي الْاِسْلامِ السَّلامُ اِذْ قَدْ بُلِيَتِ الْاُمَّةُ بِراعٍ مِثْلِ يَزيدَ»؛ سيد بن طاوس، اللهوف في قتلي الطفوف، تهران، نشر جهان، چاپ اول، 1348ش، ص 24.
13 . مقتل الحسين ابومخنف، ص ‏18.
14. ابن اعثم كوفي، احمد بن اعثم، الفتوح، بيروت، دار الاضواء، 1411ق، ص ‏101.
15. اين آيات را مؤمن آل‏فرعون در مقام دفاع از حضرت موسي و در برابر فرعونيان مطرح كرد.
16. طبري، أبو جعفر محمد بن جرير، تاريخ الامم و الملوك(تاريخ طبري)، بيروت، دار التراث، چاپ دوم، 1387ق، ج ‏5، ص‏443.
17 . قمي، شيخ عباس، نه همچنين حرمت نماز را پاس نداشتند و در ظهر عاشورا كه امام و يارانش به نماز ايستادند، امويان حمله را ادامه دادند و يك نفر از ياران امام به نام سعيد بن‏ عبداللَّه حنفي -كه از امام حفاظت كرد تا نماز را اقامه نمود - بر اثر حملات دشمن از پاي در آمد.56
همين‏ طور يزيد در سال 64 لشكري فرستاد و كعبه مقدس را با منجيق ويران كردند و سپس آتش زدند. 57
6. پرخاشگري
در اين رذيله نيز حزب اموي گوي سبقت را از ديگران ربودند و صفحه سياه ديگري به سياه‏كاري‏هاي خويش افزودند؛ آنان طفل شش ماهه امام حسين (ع) را در آغوش پدر به طرز دلخراشي با لب تشنه به شهادت رساندند. همين طور طبري نقل مي‏كند كه نافع بن‏هلال در حين مبارزه در حالي كه دو بازويش شكسته بود به دست شمر اسير شد و پس از سخناني كه ميان او و عمر سعد رد و بدل شد، به قتل رسيد. 58
آنگاه كه امام بر اثر شدت جراحات، زمينگير شد، شخصي به نام مالك بن‏ نسر بر بالين امام حاضر شد و با ناسزاگويي شمشيرش را بر سر آن حضرت فرود آورد به گونه‏ اي كه كلاه‏ خود را دريد و به سر اصابت كرد و كلاه‏خود پر از خون شد. 59
در همان زمان، شمر بن‏ ذي‏ الجوشن به سوي خيمه‏ هاي امام حسين (ع) هجوم آورد و بانيزه آنها را دريد و فرياد زد؛ آتش بياوريد تا اهل اين خيمه را بسوزانم. آنان حتي عمامه ولباس و لوازم انفرادي امام را به يغما بردند و بدن مطهر او را عريان در ميان خاك و خون رهاكردند. 60
فرماندهان لشكر يزيد پس از كشتن امام حسين (ع) و يارانش، سرهاي آنان را از بدن جدا كردند و بر نيزه زدند و طبري مي‏نويسد، نخستين سري كه بر فراز نيزه زده شد، سر مقدس امام حسين صلوات‏اللَّه‏ عليه بود. 61چنان كه عبيداللَّه اهل‏بيت (ع) را در كوفه زنداني كرد و امام چهارم حضرت زين‏ العابدين (ع) را به غل و زنجير كشيد. 62
وقتي همه بازماندگان كربلا و امام سجاد (ع) وقتي وارد مجلس يزيد شدند، همگي را ب�%A