1 . چيزي به نام روح سرگردان وجود ندارد و چنين روحي زاييده تخيل انسان است . 2. روح انسان بعد از مرگ وارد عالمي مجرّد (غير مادّي) به نام عالم برزخ مي شود ؛روح در آن عالم نيز ، داراي بدني است كه از نظر شكل و ظاهر ، شبيه به بدن دنيايي اوست ؛ لكن داراي مادّه نيست ؛ نظير بدنهايي كه ما در خواب مي بينيم يا در خيال خود تصوّر مي كنيم . اموات تا روز قيامت ، با توجه به عقائد و اعمالشان ، با روح و بدن برزخي خود ، يا در بهشت برزخي به سر مي برند يا در جهنم برزخي.
2. اصولا روح مكاني ندارد تا سرگردان باشد . روح موجودي غير مادّي است كه در مدّت زندگي دنيوي ، بدن را تدبير مي كند ؛ ولي خود نه داخل بدن است و نه خارج از آن ؛ چون داخل يا خارج چيزي بودن از ويژگيهاي موجود مادّي است ؛ لذا روح نه داخل چيزي است و نه خارج چيزي ؛ امير المومنين علي (ع) فرمودند:« الرّوح في الجسد كالمعنى في اللّفظ ــ روح در جسد آدمى همانند معنى در لفظ است. »(سفينةالبحار ؛ واژه روح) و معني نه در داخل كلمه است و نه در خارج آن.
بنا بر اين ، در هنگام مرگ روح از بدن خارج نمي شود ؛ چون داخل آن نست تا خارج شود ؛ بلكه در هنگام مرگ ، تعلّق تدبيري روح با بدن قطع مي شود .
3. حاصل كلام اين كه روح از موجودات عالم مجرّدات (عالم غير مادّي ) است ؛ و مكان ندارد ؛ حتي بدن برزخي انسان نيز ، با اينكه شكل دارد ، ولي مكاندار نيست ؛ همانطور كه صور ذهني ما نيز مكاندار نيستند. بنا بر اين ، خود عالم برزخ نيز در مكان نيست ؛ بلكه احاطه وجودي بر مكان و زمان دارد. بر اين اساس ارواح و ابدان برزخي جا هم اشغال نمي كنند . البته اين مطالب در جاي خود براهين عقلي نيز دارند ؛ لكن بيان براهين آنها نيازمند مقدمات فلسفي بسيار فراواني است ، و يادگيري اين مقدّمات چندين سال به طول مي انجامد.
منبع : پرسمان/ معارف
