خلاصه ي روايات آن است كه: هر كس هر عمل خيري از نماز و روزه و حج و صدقه براي مرده به جا آورد، خداوند اجر و ثواب آن را به او مي رساند و چندين برابر آن را به شخص عمل كننده مرحمت مي كند.
همچنين از روايات بر مي آيد که اموات از هديه دهندگانشان نيز باخبر مي شوند. حضرت صادق(ع) مي فرمايند: « گاه مي شود كه مرده در فشار و ناراحتي است، پس براي او گشايشي مي شود و به او مي گويند: اين نتيجه ي هديه اي است كه فلان شخص در دنيا براي تو فرستاده است».
گاه به خاطر بعضي انفاق ها، اجرها و پاداش هاي بزرگي نصيب مرده مي گردد. البته بايد توجه داشت كه بهترين هديه براي اموات در درجه اول، اداي قرض و قضاي نماز و روزه هاي فوت شده ي مرده است؛ و نيز انجام حجّ واجبي كه موفّق به انجامش نشده و در درجه ي بعد، صدقه دادن در راه خدا براي مرده و دعا و طلب آمرزش براي آن ها مي باشد.
بيان چند روايت :
امام صادق (ع) فرمودند: « إِنَّ الْمُؤْمِنَ لَيَزُورُ أَهْلَهُ فَيَرَي مَا يُحِبُّ وَ يُسْتَرُ عَنْهُ مَا يَكْرَهُ وَ إِنَّ الْكَافِرَ لَيَزُورُ أَهْلَهُ فَيَرَي مَا يَكْرَهُ وَ يُسْتَرُ عَنْهُ مَا يُحِبُّ قَالَ وَ مِنْهُمْ مَنْ يَزُورُ كُلَّ جُمْعَةٍ وَ مِنْهُمْ مَنْ يَزُورُ عَلَي قَدْرِ عَمَلِهِ : مومن نزديكان خود را [پس از مرگ] ديدار مي كند [اما در اين ديدار] آن چه را كه دوست مي دارد، مي بيند و آن چه كه ناخوش مي دارد از وي پنهان مي شود. كافر هم نزديكان خود را ديدار مي كند؛ ولي آن چه را ناخوش دارد مي بيند و آن چه دوست مي دارد از وي پنهان داشته مي شود. برخي در هر جمعه و بعضي به اندازه ي عمل خود ، آنان را ديدار مي كنند »
همچنين فرمودند: « مَا مِنْ مُؤْمِنٍ وَ لَا كَافِرٍ إِلَّا وَ هُوَ يَأْتِي أَهْلَهُ عِنْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ فَإِذَا رَأَي أَهْلَهُ يَعْمَلُونَ بِالصَّالِحَاتِ حَمِدَ اللَّهَ عَلَي ذَلِكَ وَ إِذَا رَأَي الْكَافِرُ أَهْلَهُ يَعْمَلُونَ بِالصَّالِحَاتِ كَانَتْ عَلَيْهِ حَسْرَةً :هر مومن و يا کافري (پس از مرگ) هنگام غروب خورشيد به نزد اهل و عيال خود مي رود، پس اگر مومن باشد و ببيند که ايشان اعمال صالحه انجام مي دهند ، خدا را شکر مي کند ، و اگر کافر باشد ، حسرت مي خورد»
« اسماعيل بن بزيع گويد: به امام رضا عليه السّلام گفتم: به من رسيده كه روز جمعه كوتاه ترين روزها است، فرمودند:چنين است. گفتم: قربانت چطور؟ فرمودند: خداي تبارك و تعالي ارواح مشركان را زير چشمه ي خورشيد گرد آورد و چون خورشيد بازايستد خدا ارواح مشركان را عذاب كند در ساعت ركود خورشيد، و روز جمعه خورشيد ايست ندارد، خدا عذابشان را به احترام روز جمعه برداشته و خورشيد ايست ندارد. »
ظاهراً اين روايت ناظر به روزهاي عالم برزخ است که ارتباطي با روزهاي دنيا نيز دارد.
« اسحاق بن عمّار از امام کاظم (ع) پرسيد:آيا مرده از خاندانش ديدن مي كند؟ امام فرمودند: آري. گويد: گفتم: چند وقت يك بار؟ فرمود: در يك جمعه يا يک ماه يا يک سال ؛ به اندازه ي مقامي كه دارد. گفتم: در چه صورتي نزدشان آيد؟ فرمود: در صورت پرنده ي لطيفي بر ديوارهاشان نشيند و بدانها سركشي كند و اگر خوش باشند شاد شود، و اگر بدشان بيند و نيازمند، اندوهناك و غمين شود. »
منظور اين است که گاه به صورت پرنده اي متمثّل مي شود ؛ همانگونه که گاه ملائک براي انبياء (ع) به صورت انسان تمثّل پيدا مي کردند.)منبع روايات: بحار الأنوار، ج 58، ص52)
از برخي روايات نيز بر مي آيد که مردگان بعد از رحلت تا مدّتي اطراف قبر خود هستند. امّا بعد از آن بسته به اعمالش فرصت ديدار اهل دنيا را پيدا مي کند.
طبق آنچه گذشت معلوم مي شود که بهترين زمان براي ياد نمودن اموات هنگام غروب و شب هاي جمعه مي باشد. البته هديه ي زندگان به مردگان در هر زماني باشد به آنها رسانده مي شود ؛ و شخص هديه دهنده نيز به آنها شناسانده مي شود ؛ و او نيز در حقّ هديه دهنده دعا مي کند.
منبع : پرسمان/ معارف
