در پی انتشار اخباری در ارتباط با پرورش و عرضه گوشت گوزن در بازارهای کشور، به بررسی جنبه های مختلف این موضوع پرداخته و پیشینه، نقاط مثبت و منفی مصرف گوشت گوزن را از جنبه های بهداشتی و اقتصادی بررسی کردیم.

اخیرا خبری با مضمون و متنی مشابه در بیشتر خبرگزاری های و مراکز خبری منتشر شد که به نقل از  معاون وزیر جهاد کشاورزی از ارائه تسهیلات پرورش تجاری گوزن در تمام نقاط کشور و قرار گیری آن در سبد غذایی خانوار خبر می داد.

بر این اساس حسن رکنی اعلام کرد: پرورش گوزن در کشور به صورت تجاری در برخی استان‌ ها آغاز شده اما این ماده غذایی هنوز به شکل جدی در سبد غذایی مردم وارد نشده است. گوزن هم‌ اکنون در استان‌های یزد، قزوین و  تهران پرورش داده می‌شود و امکان توسعه آن در سایر استان‌های کشور وجود دارد.

معاون امور دام وزیر جهاد کشاورزی در ادامه توضیحات خود گفت: محدودیتی برای اعطای مجوز پرورش گوزن در کشور وجود ندارد و متقاضیان برای تولید این محصول در تمام نقاط کشور، می توانند اقدام کنند.

با خواندن این خبر سوالات متعدد و بعضا بی پاسخی به ذهن هر خواننده ای خطور می کند که در این یادداشت سعی می کنیم به برخی از آن ها پاسخی مناسب دهیم. سوالاتی از قبیل اینکه چرا گوشت گوزن برای ارائه به بازار انتخاب شده است؟ این گوشت چه مزیتی نسبت به سایر گوشت ها دارد؟ مزایای تجاری سازی این گوشت چیست؟

یافتن پاسخی مناسب برای سوالات بالا به بررسی و جستجوی سایت های فارسی و انگلیسی زبان پرداختیم. بر این اساس مشخص شد که در دی ماه سال 94 یعنی حدود 2 سال پیش  مسئول بسیج سازندگی ساری در گفتگو با خبرگزاری صدا وسیما اعلام کرده بود که با فعالیت مرکز آموزش تکثیر و پرورش گوزن در ساری تا دو سال آینده پروتئین جدید از گوشت گوزن در سبد خانوارهای ایرانی قرار خواهد گرفت .

وی نیاز نداشتن پرورش گوزن به محیط سرپوشیده، سازگاری با شرایط آب و هوایی و چراگاههای شمال و سوددهی بیشتر در مقایسه با پرورش گاو و گوساله را فرصت مناسبی برای پرورش این دام در مازندران اعلام کرده و همچنین استفاده از شاخ گوزن برای مصارف دارویی، پوست آن برای چرم سازی و بهره گیری گوشت آن را به عنوان ماده ای پروتیئنی در سبد غذایی و در اختیارگذاردن گوزن به قرقگاههای شکار را از اهداف اجرای این طرح برشمرده بود .

با این حساب مشخص می شود که این برنامه حداقل از دو سال پیش و به دور از هیاهو آغاز شده بود و اتفاقا بازه زمانی دو ساله اعلام شده در خبر پیشین، دقیقا رعایت شده و اکنون پس از گذشت این مدت زمان، شاهد انتشار خبری مبنی بر ورود گوشت گوزن به بازارهای داخلی هستیم.

گوشت گوزن و پیشینه مصرف آن

شواهد باستان شناسی در ایران و البته بیشتر مناطق نیمکره شمالی حاکی از این حقیقت است که انسان های اولیه در دوران جمع آوری غذا و شکار، از حیوانات مختلفی مانند گوزن در رژیم غذائی خود استفاده می کردند. بقایای استخوانی کشف شده در غارها و محوطه های پیش از تاریخی موید مصرف گوشت گوزن از دیرباز توسط انسان است.

پرورش گوشت گوزن به صورت مدرن از سال 1970 میلادی در کشور اسکاتلند آغاز شد، و هر چند در آغاز این موضوع جنبه مطالعاتی و تحقیقاتی داشت اما از آن استفاده تجاری نیز شده و در همین سال ها در نیمکره جنوبی، کشور نیوزیلند پرورش گوزن برای تولید گوشت و صادرات به اروپا را آغاز کرد.

تجاری سازی گوشت به جای احیای گوزن ایرانی

با بررسی اخبار و گزارش های مرتبط با ارائه تسهیلات و مراکز پرورش گوشت گوزن در ایران شاهد این موضوع هستیم که گوزن مورد اشاره در توضیحات معاون وزیر کشاورزی که قرار است در سفره غذائی ایرانی ها حضور پیدا کند، مارال یا مرال گونه بومی گوزن ایرانی است که در مناطقی چون استان های گلستان، مازندران و گیلان پراکنده بوده و تعدادی از آن ها نیز در سال های گذشته به منطقه ارسباران در آذربایجان شرقی منتقل شده است.

بازارهای جهانی

گوشت گوزن در بسیاری از مناطق دنیا برای تهیه غذاهای مختلفی مانند استیک، انواع خورشت ها، کباب و .... استفاده می شود. مزه این گوشت مشابه گوشت گاو بوده و البته بوی تندتری دارد. گوشت گوزن بافت نرم تری نسبت به گوشت گاو داشته و همچنین چربی آن نیز کمتر است. البته مطالعات متخصصین تغذیه نشان می دهد این گوشت دارای کالری کمتر و پروتئینی تقریبا مشابه با گوشت گاو و گوسفند دارد.

مزایای گوشت گوزن

پرورش گوزن در مقایسه با سرمایه گذاری در دیگر دام ها چند مزیت دارد، زیرا گوزن علوفه های مرتع را با کارایی بالایی به پروتئین تبدیل می کند. همچنین گوزن ها به خوبی با شرایط چراگاه های موجود سازگار می شوند. مزیت بزرگ دیگر، نسبت بالای گوشت کم چربی تولید شده به ازای هر کیلوگرم وزن زنده دام است.

ارزش غذائی

هر صد گرم گوشت گوزن شامل 187 کالری و میزان کالری چربی موجود در آن نیز 74 کالری است. میزان کلی چربی در هر صد گرم از گوشت گوزن 13 گرم بوده که از این میان تنها چهار گرم به چربی اشباع شده تعلق دارد. گوشت گوزن به نسبت گوشت سایر دام ها دارای کلسترول کمتری بوده است.

میزان سدیم گوشت گوزن کم بوده و همچنین این گوشت منبع مناسبی از ویتامین بی 6 و 12، زینک، فسفات، نیاسین و پروتئین است.

مزایای بهداشتی

به گفته متخصصین تغذیه، مصرف گوشت گوزن دارای مزایای متعدد بهداشتی بوده و کمتر بودن کالری ان به نسبت سایر گوشت ها را می توان دیگر نقطه قوت آن محسوب کرد. مصرف منظم این گوشت می تواند کمبود آهن را در خون از بین برده و این مساله به ویزه برای زنان باردار بسیار مهم است.

معایب و خطرات مصرف گوشت گوزن

مسمومیت غذائی: علی رغم موارد ذکر شده، مصرف گوشت گوزن دارای معایب و مضراتی نیز هست که باید مورد توجه قرار گیرد. مصرف زیاد گوشت گوزن می تواند موجب بروز مشکلاتی شوند که مهمترین آن ها عبارتند از مسمویت آهن به دلیل غنی بودن گوشت گوزن از این ماده رخ می دهد پس از مصرف زیاد گوشت گوزن می تواند عوارضی مانند اسهال یا در برخی مواقع یبوست، درد معده، ظاهر شدن خون در مدفوع، تغییر رنگ دندان، لب ها، کف دست و ناخن ها، مشکلات پوستی مانند خارش، عرق، التهاب، تورم گلو و دهان و مشکلاتی مانند تهوع و سرگیجه  را در پی داشته باشد.

انتقال بیماری: گوزن ها معمولا در فضای آزاد زندگی می کنند و نگهداری ان ها در فضای محدود می تواند موجب افزایش خطر انتقال بیماری های مسری بین این جانور شود.

بالا بودن هزینه تاسیس مراکز پرورشی و مشخص نبودن شرایط بازار هدف:  راه اندازی مزارع پرورش گوزن می تواند هزینه های زیادی در پی داشته باشد از سوی دیگر هنوز هیچ اطلاعاتی از نحوه پاسخ دهی جامعه و قبول یا عدم پذیرش این گوشت تازه وجود نداشته و به این ترتیب مشخص نیست که آیا انجام این سرمایه گذاری، تضمین سود را در پی دارد یا نه؟

نبود تجربه در زمینه نگهداری و پرورش گوزن: بدون تردید نگهداری و پرورش گوزن به عنوان یک دام، نیازمند مراقبت های پزشکی و تخصصی فراوانی است که در این زمینه با کمبود شدید نیروی متخصص رو به رو هستیم. این مساله می تواند تلفات مالی بسیاری برای سرمایه گذاران در پی داشته باشد.

با این شرایط هنوز مشخص نیست که آیا این گوشت جدید تا چه حد با اقبال عمومی رو به رو شده و آیا می تواند با ذائقه ایرانی تطابق یافته و سر از سفره های مردم در آورده و از سوی دیگر هنوز نمی دانیم تا چه حد کار کارشناسی برای تاسیس مزارع پرورش گوزن در کشور انجام شده و چه میزان نیروی متخصص برای این مراکز وجود دارد. از سوی دیگر موضوع قیمت نهائی و تمام شده گوشت گوزن نیز بحث دیگری است که به آن پرداخته نشده و مشخص نیست این گوشت با چه قیمتی وارد بازارها خواهد شد؟

---

منابع:

خبرگزاری ایسنا
عصر ایران