برای نخستین بار در تاریخ، دانشمندان آمریکایی با موفقیت توانستند DNA «رویان» انسان را با استفاده از ابزار قدرتمند ویرایش ژن «کریسپر» (CRISPR) دستکاری کنند.
کریسپر (CRISPR) تکنیکی برای اصلاح ژن می باشد که به کمک آن می توان هر ناحیه از ژنوم هر گونه را با دقت بالا اصلاح کرد. از جمله ویژگی های این روش این است که می توان این عمل را بدون آسیب رساندن به سایر ژن ها انجام داد.
دستیابی به توانایی ویرایش DNA انسان، نخستین گام در جهت پیشگیری از تولد نوزادانی با بیماری ها یا معلولیت های خاص به شمار می رود، اما هرچه بیشتر در این مسیر پیش می رویم، بحث های اخلاقی نیز داغ تر می شوند.
این مقاله که هنوز به طور رسمی منتشر نشده، توسط شوکرات میتالیپو (Shoukhrat Mitalipov) از دانشگاه بهداشت و علوم اورگن (Oregon Health and Science University) رهبری میشود. این مطالعه، شامل اصلاح ژنتیکی تعداد زیادی از جنینهای زنده به منظور اصلاح ژنهای بیماریزا است. هنوز به طور دقیق از تعداد جنینهای اصلاح شده و یا نوع ژنها اطلاعاتی در دسترس نیست. جنینها فقط چند روز پرورش داده شدند و همچنین عملیات کاشت آنان صورت نگرفت، بدین ترتیب جنینها به نوزاد تبدیل نخواهند شد.
اصلاح ژنتیکی جنین انسان یشتر نیز توسط گروهی از دانشمندان چینی به کمک روش CRISPR انجام گرفته بود، اما در ایالات متحده آمریکا، این نوع اصلاح ژنتیکی بسیار بحثبرانگیز به شمار میرود؛ چرا که موسسه ملی سلامت (National Institutes of Health) یک ممنوعیت جدی را برای اصلاح ژنتیکی جنین انسان تعریف کرده است. با این حال، در ماه فوریه سال جاری آکادمی ملی علوم (National Academy of Sciences) و آکادمی ملی پزشکی (National Academy of Medicine)، استفاده از اصلاح ژنتیکی جنین انسان را به عنوان «تنها» راهکار موجود برای از بین بردن بیماریهای جدی معرفی کردند.
نگرانیهای زیادی در مورد مهندسی ژنتیک انسان وجود دارد. CRISPR یک ابزار بسیار دقیق برای اصلاح ژنتیک انسان به شمار میرود، اما گاهی نیز میتواند منجر به بروز خطاهای ویرایشی شود. از این جهت، برخی نگرانیها به این علت هستند که اشتباهات کوچک نیز میتوانند منجر به بروز مشکلات دائمی در ژنتیک انسان شوند. گذشته از این، نگرانیهای اخلاقی درباره این شاخه از علم ژنتیک نیز سر و صدای بسیاری را به راه انداخته است. متخصصین زیستشناسی همواره از دنیایی سخن میگویند که والدین، در واقع طراحان فرزندان خود بوده و آنان را از هر لحاظ ویرایش میکنند! برخی دیگر از نگرانیهای موجود در رابطه با مهندسی ژنتیک، ریشه در فیلمهای علمی و تخیلی و ظهور انسان های جهش یافته دارد!
آرتور کاپلان (Arthur Caplan)، متخصص زیستشناسی دانشگاه نیویورک، بر این باور است که نگرانیهای موجود قابل برطرف شدن هستند. او معتقد است که اگر انسان به علم اصلاح ژنتیک نیازی ندارد، میتواند در هر زمان که لازم بود رشد و توسعه آن را متوقف سازد. دانشمندان این شاخه از علم ژنتیک، میبایست بر روی برخی قوانین به توافقی دست پیدا کنند تا بایدها و نبایدهای آن مشخص شود. از این جهت، تحقیق در رابطه با اصلاح ژنتیکی کودکان و نحوه «طراحی» آنان نباید منتشر شود. کاپلان در ادامه اظهار کرد:
" اگر آمریکا میخواهد سرپرستی قانونی نشریات، مجلات خصوصی، گروههای بیمار، دولتهای ایالتی، فدرالی و … را به دست خود داشته باشد، من فکر میکنم شما (دانشمندان شاخه اصلاح ژنتیکی جنین انسان) میبایست با سایر کشورهای دنیا همکاری داشته باشید."
البته تا دستیابی کامل به مهندسی ژنتیک انسانها راه درازی در پیش داریم. ولی تحقیقات اخیر دانشمندان آمریکایی، ما را برای همیشه به این رویای جذاب و در عین حال ترسناک نزدیکتر ساخته است. او و تیمش، جنینها را با موفقیت بالا و درصد خطای بسیار پایین اصلاح ژنتیکی کردهاند. آنها همچنین توانستند یکی از مشکلات قبلی این روش به نام «موزاییسم» که دانشمندان چینی با آن مواجه شده بودند را نیز از بین برده و تمام سلول های رویان را به پذیرش تغییرات DNA وادار سازند.
البته برخی نیز از ابتدای این آزمایشات، به پیشنهاد راهکارهای پیشگیرانه برای چنین دستاوردهایی پرداختند. هانک گرلی (Hank Greely)، استاد حقوق و علوم زیستی دانشگاه استنفورد، در این باره اظهار کرد تا زمانی که کاشت این جنینها انجام نشود، هیچ نوزادی در کار نخواهد بود؛ از این جهت نگرانیهای مذکور در زمینه «طراحی نوزاد» تا حد بسیاری بیمورد هستند.
گذشته از اینها، تحقیقات جدید دانشمندان آمریکایی نشان میدهد که اصلاح و یا مهندسی ژنتیک، به راهکارهای عملی دست یافته و دیگر نمیتوان آنان را محدود به فیلمهای علمی و تخیلی دانست.
گفتنیست علی رغم پیشرفت های چشمگیر فوق، تاکنون هیچکدام از رویان های آزمایشگاهی «لانه گزینی» (کاشت) نشده اند و بنابراین قابلیت تبدیل به انسان کامل را ندارند. به همین دلیل اساتید برتر حوزه قانون و اخلاق زیستی معتقدند موفقیت کامل زمانی به دست می آید که به توانایی کاشت رویان برسیم.
منابع:
دیجی تو
گجت نیوز
مجله بیگ بنگ
