نقش خانواده، وضعیت اقتصادی و موقعیت اجتماعی در گذران اوقات فراغت 

در شرایطی که بر اثر تحولات اجتماعی و اقتصادی، توسعه ارتباط و صنعت، فعالیت های فراغتی از حالت سنتی به حالت مدرن تغییر پیدا کرده، هزینه های فراغت نیز گران شده است. بنابراین اگر خانواده از شرایط مناسب اقتصادی برخوردار نباشند، استعداد فرزندان در اوقات فراغت به هدر می رود و در نتیجه در این دسته از خانواده ها به دلیل وجود دیگر اولویت های اقتصادی به ویژه در زمینه های رفاهی، اوقات فراغت در اولویت قرار نمی گیرد و هیچ گاه برنامه صحیحی برای اوقات فراغت در نظر گرفته نمی شود.

 نقش خانواده 

خانواده در راهنمایی و هدایت جوانان و نوجوانان در فعالیت های فراغتی نقش بسیار مهمی دارد. خانواده می تواند بهترین عرضه کننده خدمات فراغتی باشد به طوری که با توجه به وضع اقتصادی و فرهنگی جامعه، خدمات و امکانات لازم را برای قسمتی از فعالیت های اوقات فراغت فرزندان خود فراهم کند. از ویژگی های خدمات خانواده این است که فرد و خانواده به علت شناخت مبرم ترین نیازهای فراغتی خود، خدمات و امکاناتی را فراهم می آورند که کاربرد عملی داشته باشد و بیشتر افراد خانواده بتوانند از آن استفاده کنند. بنابراین خانواده و والدین نقش تعیین کننده ای در نحوه گذران اوقات فراغت فرزندان دارند.

دکتر مهدی درخشان دلایل عدم استفاده از اوقات فراغت و توجه به آن را از جانب خانواده چنین بیان می کند: بسیاری از خانواده ها تا پایان دوره تعطیلات به علت بی اطلاعی یا غفلت فراوان و یا گرفتاری و نیز به علت عدم توانایی مالی، فرزندان خود را به کلی رها می کند و هیچ در اندیشه آنان نیستند واگر برخی نیز به فکر چاره بیفتند، چنین وسایل، امکانات و محیط های مناسب بسیار نادر و کمیابند، از این مسئله صرف نظر می ککنند. والدینی که به اوقات فراغت فرزندان خود بها می دهند و به تفریحات سالم می پردازند و برای اوقات فراغت فرزندان چاره اندیشی می کنند، در واقع به طور غیرمستقیم به فرزندان خود آموزش می دهند که همه زندگی کار نیست و لازم است که در برخی اوقات به تفریحات سالم پرداخت. 

نقش وضعیت اقتصادی 

یکی از مهم ترین و شاید تعیین کننده ترین عوامل تاثیرگذار بر نحوه گذران اوقات فراغت، وضعیت اقتصادی است، زیرا عوامل دیگر مانند امکانات را تحت تاثیر قرار می دهد. بدیهی است که بعضی از فعالیت ها همچون گردشگری، به ویژه سفر به شهرها و کشورهای دیگر یا بیشتر فعالیت های هنری و ورزشی، مستلزم صرف هزینه های زیادی است که از عهده هرکس برنمی آید.

امروزه تماشای تلویزیون بیشترین زمان را در گذران اوقات فراغت مردم در بیشتر کشورها به خود اختصاص داده است.  تماشای تلویزیون به عنوان یکی از غیرفعال ترین شیوه های گذران اوقات فراغت، از یک طرف به علت سرگرم کننده بودن و گاهی نیز به دلیل  جنبه آموزشی و از طرف دیگر به علت دسترسی آسان و نیز ارزان بودن، بیشترین زمان را در گذران اوقات فراغت به خود اختصاص می دهد. اما آن گونه که تحقیقات نشان می دهند هرچه درآمد افراد بیشتر باشد، زمان تماشای تلویزیون نیز کاهش و دیگر فعالیت ها افزایش پیدا می کند. برای مثال نتیجه تحقیق موسسه  مطالعات مصرف آلمان در سال 2005 که نتایج آن در مجله فوکوس آلمان منتشر شد، نشان می دهد که در آلمان به طور متوسط در شبانه روز 3 ساعت و 30 دقیقه تلویزیون تماشا می کنند. اما کسانی که حداکثر 1000 یورو در ماه درآمد دارند، 5 ساعت و 16 دقیقه در شبانه روز و افرادی که بین 1000 تا 2000 یور در ماه درآمد دارند، 4 ساعت و 16 دقیقه تلویزیون تماشا می کند. در همین حال افرادی که بیش از 4000 یورو درآمد دارند، تنها 2 ساعت و 20 دقیقه به تماشای تلویزیون می پردازند و افرادی که بین 3000 و 4000 یورو درآمد دارند، 2 ساعت و 46 دقیقه از وقت خود را به تماشای تلویزیون اختصاص می دهند.

نقش موقعیت اجتماعی در فعالیت های اوقات فراغت 

موقعیت اجتماعی مفهومی چند بعدی است که مقدار درآمد، وقت آزاد، دسترسی به امکانات، اعتبار، قدرت و ... را تعیین می کند. بی گمان افرادی که موقعیت شغلی و اجتماعی بهتر و به تبع آن درآمد بیشتری دارند، اوقات فراغت متفاوتی نسبت به افرادی که از موقعیت اجتماعی ضعیف برخوردارند، دارند. دامنه فعالیت های افراد با موقعیت اجتماعی بهتر، بسیار گسترده تر است. البته نباید از نظر دور داشت که موقعیت اجتماعی، فقط در داشتن منابع مالی کمتر یا بیشتر خلاصه نمی شود، بلکه افرادی وجود دارند که دارای امکانات مالی فراوان هستند، اما موقعیت اجتماعی چندان مناسبی ندارند.

در بیشتر جوامع قاعده یا قانونی نانوشته وجود دارد که بر اساس آن، افراد مایل اند بیشتر با افرادی که از نظر موقعیت  اجتماعی به آن ها نزدیکتریند، ارتباط برقرار کنند و اوقات فراغتشان را با آن ها بگذرانند. شاید یک استاد دانشگاه از نظر سطح درآمد دارای تمکن مالی زیادی نباشد، اما بی گمان دیدگاهش نسبت به اوقات فراغت و نحوه  گذران آن با افرادی که تمکن مالی زیادی دارند، اما  تحصیلاتشان کمتر است تفاوت دارد. گذشته از این، موقعیت اجتماعی موجب ایجاد محدودیت هایی در زمینه فعالیت های اوقات فراغت می شود. 

 نقش شرایط ناشناخته زندگی 

یکی دیگر از عواملی که بر نحوه گذران اوقات فراغت تاثیر می گذارد، عوامل ناشناخته زندگی  است، مواردی چون برداشت ها و ارزش هایی که انسان ها در جهان بینی خود به آن ها توجه دارند و اهمیت می دهند.

بی گمان خوب و بد، زشتی و زیبایی، فقر و غنا و ... مفاهیمی هستند که همواره به صورت نسبی به کار گرفته می شوند، به این معنا که افراد مختلف برداشت های متفاوتی از آن ها دارند. ممکن است عده ای موسیقی با صدای بلند را به موسیقی ملایم ترجیح دهند؛ عده ای ممکن است مایل باشند در محیط های کاملاً آرام و به تنهایی، اوقات فراغت خود را بگذارنند و عده ای دیگر علاقه به شرکت در اجتماعات بزرگ، یا پرداختن به فعالیت های هنری و ورزشی داشته باشند. حتی در مورد خود ورزش هم دیدگاه های متفاوتی وجود دارد. عده ای ورزش های انفردی و برخی ورزش های گروهی را ترجیح می دهند. بنابراین نوع  جهان بینی و برداشت انسان ها از زندگی و محیط اطراف خود و نیز نحوه تعامل آن ها با دیگران نقش بسیار مهمی در نحوه گذران اوقات فراغت آن ها دارد