واژه‌ی خراسان به معنای «خاور» آمده؛ یعنی، قسمتی‌که از خورشید است. این واژه ترکیبی است از «خور» به معنای خورشید و «آسان» به معنی آمدن و نهایتا؛ یعنی، «جایی‌که خورشید از آن برمی‌آید» یا «محل طلوع خورشید».

واژه‌ی خراسان به معنای «خاور» آمده؛ یعنی، قسمتی‌که از خورشید است. این واژه ترکیبی است از «خور» به معنای خورشید و «آسان» به معنی آمدن و نهایتا؛ یعنی، «جایی‌که خورشید از آن برمی‌آید» یا «محل طلوع خورشید». این سرزمین چون در شرقی‌ترین ناحیه‌ی ایران‌زمین قرار داشته و خورشید زود‌تر از سایر نقاط در آن طلوع می‌کرده، این نام را به خود گرفته است؛ از این رو خراسان به معنای «سرزمین بامدادان و طلوع آفتاب» به‌کار رفته است. 

این استان از شمال با استان خراسان رضوی، از غرب با استان‌های یزد، اصفهان و سمنان و از شرق با کشور افغانستان، از جنوب با استان سیستان و بلوچستان و از جنوب غرب با استان کرمان، هم‌مرز است. 

خراسان جنوبی شامل محدوده‌ای از خراسان بزرگ است که در سده‌های پیش، «قهستان» نامیده می‌شده است. شهرهای مهم ایالت قهستان، تون (فردوس امروزی) و قاین بوده‌اند. مارکوپولو نیز در سفرنامه‌ی خود، از این منطقه با نام «تونوکاین» (تون و قاین) یاد کرده است. در سده‌های اخیر و به‌ویژه از دوران قاجار، دو شهر فردوس و قاین به دلیل حوادث طبیعی مختلف به تدریج موقعیت جمعیتی خود را از دست داده و بیرجند مرکزیت و اهمیت بیشتری یافته است. استان خراسان جنوبی، دارای ۱۱ شهرستان، ۲۵ شهر، ۲۳ بخش و ۵۷ دهستان است. این استان طبق سرشماری سال ۱۳۹۰، ۶۶۲۵۳۴ نفر جمعیت دارد. 

استان خراسان جنوبی رتبه‌ی اول محصولات باغی زرشک و عناب و رتبه‌ی دوم زعفران کشور را داراست. هم‌چنین این استان، ششمین تولید‌کننده‌ی انار در بین استان‌های ایران است و شهرستان فردوس پس از شهرستان‌های ساوه و نی‌ریز، سومین تولید‌کننده‌ی انار در ایران است. پسته، بادام، گلابی، به، گیلاس، آلبالو، زردآلو، هلو، خرما، توت، شاتوت، گردو، انجیر و سنجد از دیگر محصولات باغی این استان است. در بخش محصولات زراعی، این استان در تولید چغندرقند، رتبه‌ی هشتم کشور را دارد. علاوه بر این گندم، جو، پنبه، حبوبات، محصولات جالیزی و گیاهان علوفه‌ای در این استان کشت می‌شود. 

بنابر کشفیات باستان‌شناسی که از سوی مدیریت میراث فرهنگی صورت گرفته و بر مبنای اسناد مکتوب تاریخی، ثابت شده است که علامه عبدالعلی بیرجندی در قبرستان قتلگاه مشهد دفن نشده است، بلکه وی در قبرستان تاریخی روستای خودش، «بجد»، مدفون می‌باشد. 

این اماکن فهرست‌وار عبارت‌اند از: قلعه‌ی تاریخی فورگ (دوره افشاریه)، مسجد جامع هندوالان (دوره تیموری)، آرامگاه ابن حسام خوسفی، باغ گلشن طبس، بند دره، بند عمرشاه، آبگرم معدنی فردوس، چنشت، خراشاد، ماخونیک، غار خونیک، شوکت‌آباد، مدرسه‌ی شوکتیه (دوره قاجار)، مدرسه علمیه‌ی علیا، مسجد جامع تون، مقبره‌ی بوذر جمهر قاینی مصعبی، باغستان علیا، آبشار گیوک، قلعه‌ی بیرجند (دوره صفویه)، ارگ کلاه فرنگی (دوره قاجار)، باغ عمارت اکبریه (دوره قاجار). 

اکثر تاریخ نویسان، فتح خراسان را در سال ۲۲ ه. ق و در عصر خلافت سیدنا عمرفاروق (رض) ذکر کرده‌اند. برخی نیز این واقعه‌ی مهم را در زمان خلافت سیدنا عثمان (رض) و به سال ۲۹ ه. ق دانسته‌اند. مسلمانان هنگام فتح خراسان، ابتدا طبس را فتح کردند، از این رو آن را دروازه‌ی خراسان می‌نامیدند که «یاقوت حموی» در «معجم البلدان» در ذیل نام «الطبسان» به این نکته اشاره دارد. مسلمانان پس از فتح طبس، به سوی سایر شهرهای خراسان روانه شدند و پی‌در‌پی آن‌ها را گشودند. با فتح و تسخیر خراسان، مهاجرت عرب‌های مسلمان به ناحیه آغاز شد و آنان همواره در ترکیب جمعیتی خراسان سهم نسبتاً زیادی داشتند. در حال حاضر نیز شماری از عرب‌ها در خراسان ساکن هستند که عمدتاً در جنوب استان استقرار دارند. 

اهل سنت در خراسان جنوبی دارای ۱۳۹ مسجد (طبق نظر رئیس سازمان تبلیغات اسلامی) و ۴ حوزه‌ی علمیه هستند (حوزه‌ی الصدیق در بیرجند، حوزه‌ی علی بن ابی‌طالب (رض) در شهر طبس مسینا، حوزه‌ی علمیه‌ی انوارالعلوم در ماخونیک و حوزه‌ی علامه ندوی در روستای آبگرم). بعلاوه کانون فرهنگی – هنری خاتم النبیین و دارالقران مسجد النبی از دیگر اماکن مذهبی اهل سنت استان در بیرجند است.