نخستین سند مکتوب انقلاب اسلامی
عموما شروع فعالیتهای سیاسی امام خمینی را در سالها و ماههای متعاقب 15 خرداد 1342 می دانند و آغاز تکاپوهای سیاسی حضرت امام را در آن حول و حوش تاریخی می دانند. اما به واقع شروع رسمی فعالیتهای سیاسی امام خمینی در تاریخ 15 اردیبشهت 1323 شمسی و با نگارش این بیانیه بوده است.
بخش تاریح ایران و جهان تبیان
امام خمینی با درک شرایط سیاسی مملکت، که به نوعی دوران گذار از نظم رضاشاهی به دوران پس از وی بود و در این مقطع زمانی هنوز یک نظم پایدار در کشور حاکم نشده بود و با اشغال کشور به دست متفقین نوعی آزادی برای فعالیتهای سیاسی فراهم شده بود، فرصت را مغتنم شمرده و از مذهبیون و علمای دین می خواهد تا برای تعالی اسلام و مسلمین قیام کنند.
حضرت امام در این بیانیه فرموده اند:«امروز روزى است که نسیم روحانى الهى وزیدن گرفته و براى قیام اصلاحى بهترین روز است، اگر مجال را از دست بدهید و قیام براى خدا نکنید و مراسم دینى را عودت ندهید، فرداست که مشتى هرزه گرد شهوتران بر شما چیره شوند و تمام آئین و شرف شما را دستخوش اغراض باطله خود کنند....»
بنابراین یکی از ویژگیهای مهم این بیانیه، درک زمان و تحولات تاریخی- سیاسی در آن مقطع زمانی توسط نگارنده است. پس از اشغال کشور در زمان جنگ جهانی دوم و تبعید رضاشاه پهلوی، نوعی فضای آزاد برای فعالیتهای سیاسی در ایران فراهم شده بود، که فرصت لازم برای فعالیتهای مختلف سیاسی، اجتماعی و فرهنگی را برای تمامی گروههای مذهبی و غیر مذهبی فراهم می کرد. از این رو حضرت امام خمینی به دنبال استفاده از این فرصت برای در پیش گرفتن اهداف سیاسی- اسلامی بوده و از افراد مذهبی و علماء دین می خواهد تا در چهارچوب دین قیام کرده و برای برپایی ارزشهای اسلامی قیام کنند. هر چند این بیانیه در زمان نگارش انتشار عمومی نیافت اما نشان دهنده درک نگارنده آن از شرایط سیاسی- تاریخی حاکم بر آن مقطع زمانی در ایران بود. مقطعی که به دلیل شرایط حاکم بر جامعه و اشغال کشور به دنبال جنگ جهانی دوم، مشکلات مملکت دو چندان شده و به دلیل ایجاد شرایط سیاسی مساعد، گروههای مختلف به فعالیتهای سیاسی می پرداختند. بنابراین در این فضای تقریبا آزاد سیاسی، فرصت برای در پیش گرفتن اهداف سیاسی اسلامی فراهم بوده است. حضرت امام نیز با درک این شرایط خواستار ایفای نقش علماء و روحانیون و افراد مذهبی و قیام برای اسلام و مسلمین شده است.
اولین بیانیه سیاسی امام خمینی (ره)
عموما شروع فعالیتهای سیاسی امام خمینی را در سالها و ماههای متعاقب 15 خرداد 1342 می دانند و آغاز تکاپوهای سیاسی حضرت امام را در آن حول و حوش تاریخی می دانند. اما به واقع شروع رسمی فعالیتهای سیاسی امام خمینی در تاریخ 15 اردیبشهت 1323 شمسی و با نگارش این بیانیه بوده است. پس از آن نیز فعالیتهای ایشان ادامه داشت و در برهه های حساس تاریخی نظیر تحولات سال 1342 تشدید می گردد، تا اینکه در سالهای 1356 و 1357 به حد اعلای خود رسیده و با پیروزی انقلاب اسلامی به ثمر رسیده است.
امام خمینی در قسمتی از این بیانیه می گوید: «قیام براى منافع شخصى است که روح وحدت و برادرى را در ملت اسلامى خفه کرده. قیام براى نفس است که بیش از ده میلیون جمعیت شیعه را به طورى از هم متفرق و جدا کرده که طعمه مشتى شهوت پرست پشت میزنشین شدند.
ضرورت قیام برای خدا
حضرت امام این بیانیه از ضرورت قیام برای خدا صحبت می کند و از مردم می خواهد تا قیام برای منافع شخصی را کنار گذاشته و برای منافع اسلام و مسلمین قیام کنند. حضرت امام در این بیانیه با استفاده از آیات و روایات و با اشاره به قیام پیامبران، توصیه می کند تا مردم برای منافع اسلام و مسلمین قیام نمایند. امام در پی این توصیه ها و پس از نفی «قیام برای منافع شخصی» و در تایید «قیام سیاسی اسلامی»، به سیاستهای زمان رضاشاه پهلوی حمله کرده و می گوید:
قیام براى منافع شخصى است که روح وحدت و برادرى را در ملت اسلامى خفه کرده. قیام براى نفس است که بیش از ده میلیون جمعیت شیعه را به طورى از هم متفرق و جدا کرده که طعمه مشتى شهوت پرست پشت میزنشین شدند. قیام براى شخص است که یک نفر مازندرانى بیسواد را بر یک گروه چندین میلیونى چیره مى کند که حرث و نسل آنها را دستخوش شهوات خود کند. قیام براى نفع شخصى است که الان هم چند نفر کودک خیابانگرد را در تمام کشور بر اموال و نفوس و اعراض مسلمانان حکومت داده... قیام براى نفس است که چادر عفت را از سر زن هاى عفیف مسلمان برداشت و الان هم این امر خلاف دین و قانون در مملکت جارى است و کسى بر علیه آن سخن نمى گوید.
بدین ترتیب حضرت امام در لوای اصول و اعتقادات دینی- اجتماعی به رویه های حاکم بر جامعه و امورات سیاسی کشور انتقاد می کنند و با اشاره به دور شدن جامعه از اصول و موازین اسلامی، تنها راه عبور از این مشکلات را بازگشت به اسلام و موازین اسلامی می دانند.
دعوت از علماء و مردم برای قیام اسلامی
امام خمینی به دنبال حمله به منفعت طلبی و صحبت از قیام الهی- سیاسی و انتقاد شدید از حکومت رضاشاه پهلوی، از مردم می خواهد تا قیام کنند و وضعیت مملکت را تغییر دهند. امام در پاره ای از این بیانیه می گوید:«براى نجات دین از دست مشتى شهوتران قیام کنید هان اى روحانیین اسلامى! اى علماء ربانى! اى دانشمندان دیندار! اى گویندگان آئین دوست! اى دینداران خداخواه! اى خداخواهان حق پرست! اى حق پرستان شرافتمند! اى شرافتمندان وطنخواه! اى وطنخواهان با ناموس! موعظت خداى جهان را بخوانید و یگانه راه اصلاحى را که پیشنهاد فرموده بپذیرید و ترک نفع هاى شخصى کرده تا به همه سعادت هاى دو جهان نایل شوید و با زندگانى شرافتمندانه دو عالم دست در آغوش شوید.»
بنابراین حضرت امام خمینی (ره) با نفی شرایط سیاسی- اجتماعی حاکم و انتقاد از رویه های ضد دینی و ضد اسلامی، به دنبال ارائه راهکار بوده و تنها راه حل مشکلات مملکت را قیام دینی و سیاسی علماء و مردم مذهبی دانسته و مردم و روحانیون را به این مسئله دعوت می کنند.
نتیجه گیری
حضرت امام در تاریخ پانزدهم اردیبهشت ماه 1323 شمسی اولین بیانیه سیاسی خود را به صورت یادداشتی در دفتر یادبود حجت الاسلام وزیری نگاشته است که هم اکنون نیز اصل این نامه در کتابخانه وزیری یزد نگه داری می شود. در این بیانیه امام به انتقاد از رویه های سیاسی- دینی حاکم بر جامعه پرداخته و خواهان قیام علماء و مردم برای تغییر این مناسبات و جایگزینی رویه های اسلامی به جای آنها شده است. این بیانیه در کنار اینکه نشان دهنده درک نگارنده آن از تحولات تاریخی- سیاسی وقت بوده است، نشان می دهد که حدود 4 دهه قبل از پیروزی انقلاب اسلامی نخستین اسناد مکتوب انقلاب اسلامی نگاشته شده و اقدامات و تفکرات انقلابی امام خمینی به آن زمان و حتی قبل تر از آن بر می گشت.
منبع: موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران
