پرچم و نشان شیر و خورشید پرچم علاوه بر وجوه رسمی و تشریفاتی خود که در حوزه سیاست گنجانده‌ می‌شود، از نظر هنری و مفهومی هم قابل بررسی است. در این نماد ملی از طرح ها و رنگ های گوناگونی استفاده شده که بنا به فرض هر یک از آنها معنای خاصی دارد و کل پرچم قرار است نیمرخی باشد از تمام مختصات یک کشور و دولت. از این روست که معمولا کار طراحی پرچم با خرد جمعی و نیز نظارت مسئولان عالی کشور انجام می شود. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، تمایل انقلابیون بر این بود که هر نمادی از رژیم گذشته از بین برود و به این دلیل نماد پرچم کشور که در مناسبت های مختلف ملی و پادشاهی از آن استفاده شده بود در معرض تغییر گرفت. نماد استفاده شده در پرچم باوجود بعضی اظهارنظرها مبنی بر این که این نماد از سلسله پهلوی نیست، تغییر کرد ولی توصیه برخی بر این که سه رنگ پرچم ایران تغییری نکند پذیرفته شد. در آن زمان یکی از مهم ترین مخالفت ها با این نماد توسط رهبر انقلاب صورت گرفت. امام خمینی(ره) در اسفند 57 یعنی یک ماه پس از پیروزی انقلاب اسلامی در یک سخنرانی گفت: «ما یک مملکت محمدی ایجاد می کنیم. بیرق ایران نباید بیرق شاهنشاهی باشد، آرم های ایران نباید آرم های شاهنشاهی باشد، باید آرم های اسلامی باشد. از همه وزارتخانه ها، از همه ادارات، باید این شیر و خورشید منحوس قطع بشود، علم اسلام باید باشد. آثار طاغوت باید برود. اینها آثار طاغوت است؛ این تاج آثار طاغوت است؛ آثار اسلام باید باشد.» به این ترتیب مشخص شد عزم دولت برای تغییر تاریخ و پرچم جدی است. طراحان مختلف برای کشیدن طرح جدید پرچم و نماد جمهوری اسلامی دست به کار شدند و در نهایت طرح حمید ندیمی مورد پذیرش قرار گرفت و آرم شیر و خورشید از وسط پرچم حذف و نماد الله جایگزین شد. با توجه به شرایط حساس تاریخی و روحیه انقلابی و تنفر از رژیم پهلوی که در میان آحاد جامعه موج می زد، تغییر نشان پرچم کاری عاقلانه بود اما حال که نوزاد انقلاب به جوانی نیرومند بدل گشته، می توان با روشی تحقیقی به بررسی نشان شیر و خورسید پرداخت تا ببینیم آیا واقعا ریشه نماد شیر ، خورشید و شمشیر، نمادهایی سلطنتی هستند یا از دیدگاه های دینی و اعتقادی شیعه نشات گرفته اند. «شیر و خورشید» نشان طاغوت نیست نتایج برخی پژوهش‌ها در زمینه‌ی نمادهای مورد استفاده در پرچم ایران در گذر تاریخ نشان می‌دهد که نشان شیر و خورشید به روی پرچم ایران برگرفته از نمادهایی است که در اعتقادات مذهبی شیعیان جای دارد. پرچم ایران با نماد شیر و خورشید از زمان فتحعلی شاه قاجار رواج پیدا کرد. به این صورت که «ملا احمد نراقی»، -مجتهد شیعه و متخصّص در علوم اسلامی- پیشنهاد کرد که نماد شیر خورشید را به نشانه‌ی شیر؛ مظهر علی(ع)، شمشیر؛ نماد شمشیر علی(ع) یعنی ذوالفقار و خورشید؛ به نشانه‌ی خورشید نبوت و اتحاد شیعه و سنی برای پرچم ایران به کار برند و آن را رواج داد. دوبیتی زیر از شاعری ناشناخته است که در زمان فتح‌علی شاه قاجار به نشانه‌ی شیر و خورشید اشاره کرده است: «فتحعلی شه ترک جمشید گیتی فروز کشور خدای ایران خورشید عالم آرا ایران کنام شیران خورشید شاه ایران ز آن است شیر و خورشید نقش درفش دارا» «ملا احمد نراقی»، -مجتهد شیعه و متخصّص در علوم اسلامی- پیشنهاد کرد که نماد شیر خورشید را به نشانه‌ی شیر؛ مظهر علی(ع)، شمشیر؛ نماد شمشیر علی(ع) یعنی ذوالفقار و خورشید؛ به نشانه‌ی خورشید نبوت و اتحاد شیعه و سنی برای پرچم ایران به کار برند و آن را رواج داد. «لویی دوبو» نویسنده‌ی فرانسوی قرن نوزدهم در کتاب تاریخ ایران می‌نویسد: «یکی از امتیازات پادشاه ایران حق برافراشتن بیرق‌های متعدد است. روی یکی از آن‌ها شمشیر ذوالفقار علی(ع)، نقش شده و روی دیگری خورشید در حال ورود به برج اسد دیده می‌شود. شیر خوابیده و خورشید طالع بر پشت او قرار دارد. این علامت در حضور پادشاه منقوش و در بیرق‌ها دیده می‌شود.» ملک‌الشعرای صبوری، شاعر عهد ناصری هم درباره‌ی نشان شیر و خورشید سروده است: «گر شیر نشان دولت جاوید است خورشید به پشت اوست هر کس دیده‌ست آن ترک پسر که این نشان هشته به سر شیری باشد که روی او خورشید است چون نشان شاه ما خورشید و شمشیر است و شیر داده شمشیری به دست شیر خود خورشید وار» «لویی دوبو» همچنین در کتاب خود با نام «La Perse»، که در زمان محمدشاه قاجار نوشته است، آورده: «یکی از شیوه‌های پادشاه ایران این است که درفش‌های بسیار به کار می‌برد و بر این درفش‌ها، دو نقش نگاشته می‌شود؛ یکی نقش تیغ دو سر علی(ع)، و دیگری صورت شیر خوابیده‌ای که خورشید از پشت او درمی‌آید. این دو نقش را در کوشک پادشاهی نیز نگاشته‌اند. همچنین بر نشانه‌ای که شاه ایران به سپاهیان و سرکردگان و نمایندگان اروپایی، به نام نواختن ایشان می‌دهد، نیز این دو نقش هست.» لانگله از دیگر مولفان فرانسوی نیز در زمان فتح‌علی شاه، کتاب کوچکی به نام «Apercu General De La perse» درباره‌ی ایران نوشته است. او نیز از شیر و خورشید یاد کرده است. لانگله بر این باور است که شیر و خورشید از بازمانده‌های ایران باستان و یادگار آتش و آفتاب پرستی ایرانیان دیرینه است. او می‌نویسد: «به هم چشمی سلطان سلیم سوم عثمانی، که نشان هلال را اختراع نموده و پادشاهان عثمانی آن را به اروپاییان و دیگران از ترسایان می‌بخشند، فتح‌علی شاه هم نشان مهر و شیر را درست نموده است.» این متن بخشی از مقاله‌ی پژوهشی دکتر «فاروق صفی‌زاده»؛ استاد دانشگاه تهران است که در پنجمین شماره‌ی فصل‌نامه‌ی پژوهشی تحلیلی «پژوهش هنر»، چاپ شده است. «پرچم ایران در گذر تاریخ» عنوان پنجمین شماره‌ی این فصل‌نامه‌ است که با مدیر مسوولی و سردبیری دکتر بهنام زنگی منتشر شده است. چندی پیش حجت‌الاسلام والمسلمین علی یونسی - دستیار ویژه رییس‌جمهور - در یک سخنرانی گفته بود: «...عده‌ای خیال می‌کردند نماد شیر و خورشید یک نماد سلطنتی است اما این‌گونه نیست. شیر نماد حضرت علی(ع) و خورشید نماد حضرت محمد(ص) است و تنها تاجش مربوط به شاه بود. اگر به من باشد، هلال احمر را تغییر می‌دهم و شیر و خورشید را جایگزین آن می‌کنم؛ البته برای هلال احمر هم احترام قائلم». فراوری: سمیه رمضان ماهی بخش هنری تبیان منابع: ایسنا جام جم آنلاین مطالب مرتبط: چگونگی طراحی پرچم ایران پرچم ایران از آغاز تا امروز پرچم جمهوری اسلامی ایران چگونه طراحی شد؟