سیر تا پیاز تدوین تقویم 1393
شورای مركزی تقویم دانشگاه تهران كار استخراج و تنظیم تقویم هر سال را انجام می دهد. این تقویم استخراجی ، هنگامی مصوب تلقی میشود كه به تصویب دست كم 5 نفر از متخصصان تقویم عضو شورا برسد.
حال به مناسبت رسیدن سال جدید به سراغ حجة الاسلام مهدی سهرابی، یکی از اعضای متخصص شورای مركز تقویم دانشگاه تهران رفتیم تا با ایشان درباره تقویمی که اکنون از آن استفاده می کنیم گفتگو کنیم.
تبیان: قبل از این که به سراغ سوال هایمان برویم مختصری از فعالیت هایی که تا به حال داشته اید بفرمایید.
** بنده از زمانی که در دبیرستان درس می خواندم به نجوم علاقه داشتم و در این حوزه فعالیت هایی می کردم. در زمانی که تحقیقات رصدخانه ملی در حال انجام بود به عنوان محقق seeing با این پروژه همکاری می کردم. در حال حاضر هم عضو شورای تقویم موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران و مدیر بخش نجوم بنیاد بین المللی علوم وحیانی اسرا هستم.
تبیان: تقویمی که ما اکنون از آن استفاده می کنیم از چه زمانی رایج شده است؟
** بر اساس بررسی های موجود، تقویم هجری شمسی مورد استفاده فعلی توسط عبدالغفار نجم الدوله در حدود 125 سال پیش وضع شده است. تا سال 1304 هجری شمسی از اسامی برج ها به عنوان نام های ماه ها استفاده می شد. در 11 فروردین 1304، در دوره پنجم مجلس شورای ملی، قانون تبدیل برج ها به ماه های فارسی از نوروز 1304 تصویب شد. طبق این قانون، تقویم هجری شمسی با اسامی فعلی ماه ها، به عنوان تقویم رسمی کشور، جایگزین تقویم هجری شمسی برجی گردید که حدود 40 سال از قدمت آن می گذشت.
تبیان: در این مصوبه به چه مواردی در تقویم اشاره شد؟
** بر اساس این مصوبه، مبدا تاریخ هجری شمسی، سال هجرت پیامبر اعظم (ص) از مکه به مدینه؛ نوع سال، شمسی حقیقی؛ آغاز سال، اول بهار؛ سال های عادی 365 روز و سال های کبیسه 366 روز اعلام شد که یک روز اضافی در مورد اخیر به آخر اسفندماه افزوده می شود.
تبیان: چرا در تقویمی که با آن سر و کار داریم باید از کبیسه گیری استفاده کنیم؟
** در تقویم هجری شمسی متداول، سال بر پایه رسیدن مرکز خورشید از یک اعتدال بهاری تا اعتدال بهاری دیگر تعریف می شود. از آنجا که طول سال اعتدالی مقداری صحیح نیست، این تقویم به کبیسه گیری نیاز دارد. از سوی دیگر، گردش وضعی زمین نیز با تغییرات نامنظمی همراه است که این، هر قدر که لحظه تحویل سال به لحظه ظهر حقیقی مکان مورد نظر نزدیک تر باشد، کار را مشکل تر می کند.
تا کنون از سوی اهل فن روش هایی برای کبیسه گیری در تقویم هجری شمسی طرح شده است. بنده نیز با توجه به نظریه های قوی ارائه شده در زمنیه مکانیک سماوی و یافته های جدید در سال های اخیر، مصمم به بازنگری آنها شدم و در طی مقاله ای با پردازش های رایانه ای به بررسی و تحلیل این مساله پرداختم. نتیجه کار به روش و الگویی جدید برای کبیسه گیری در تقویم هجری شمسی منجر شد که امیدوارم دقیق ترین الگوی عرضه شده در این مورد باشد.
تبیان: در برخی مواقع شاهد این هستیم که لحظه تحویل سال در آخر اسفند ماه قرار دارد، چرا تحویل سال همیشه در روز اول فروردین رخ نمی دهد؟
** از لحظه تحویل سال دو تعریف جداگانه ارائه شده است: حقیقی و متوسط. در لحظه تحویل سال حقیقی به زمان واقعی گذر مرکز خورشید از نقطه اعتدال بهاری توجه می شود، برخلاف لحظه تحویل سال متوسط که یک زمان میانگین مورد توجه است. در تقویم کنونی جمهوری اسلامی ایران از لحظه تحویل سال حقیقی استفاده می شود.
برای یافتن لحظه تحویل سال حقیقی و روز اول بهار، قانونی تعریف می شود که «قاعده نوروز تحویلی» نام دارد. طبق این قاعده، هم اکنون لحظه های ظهر شرعی و تحویل سال، برای نصف النهار رسمی ایران 52.5 درجه شرقی نصف النهار گرینویچ که در شرق تهران واقع است محاسبه می گردد. در این حال، اگر لحظه تحویل سال قبل از لحظه ظهر شرعی نصف النهار مذکور باشد، همان روز به عنوان روز اول بهار شناخته می شود و در غیر این صورت، فردای آن روز اول بهار خواهد بود.
تبیان: تقویم هر سال به چه صورتی تدوین و استخراج می شود؟
** موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران مرکزی دارد به نام مرکز تقویم که این مرکز هم شورایی دارد به نام شورای تقویم. 7 نفر کارشناس متخصص عضو شورای تقویم هستند که طبق محاسبات مختلف لحظه تحویل سال را استخراج می کنند. این مرحله که انجام شد در مرحله بعد نوبت به تطبیق تقویم ها می رسد. یعنی تقویم های میلادی و قمری با تقویم شمسی تطبیق داده شوند، مانند مشخص کردن وضعیت رویت پذیری هلال ماه در اول ماه های قمری. وقتی این موارد تدوین شد تقویم مورد نظر به شورای فرهنگ عمومی تحویل داده می شود. در این شورا مناسبت ها و تعطیلات در تقویم قرار داده می شود.
تبیان: چرا بعضی روزهای جهانی در تقویم هستند و برخی دیگر در آن قرار ندارند؟
** این موارد به شورای فرهنگ عمومی مربوط می شود و جز وظایف شورای تقویم مۆسسه ژئوفیزیک محسوب نمی شود.
علاقهمندان برای آشنایی با تاریخچه مرکز تقویم موسسه ژئوفیزیك دانشگاه تهران می تواننداین مطلب را مطالعه کنند. همچنین برای دانلود و آشنایی با تقویم سال نود و سه اینجا را کلیک کنید.
مصاحبه: م.ح. اربابی فر
بخش دانش و زندگی تبیان
مطالب مرتبط:
