در برنامه «شارحان هندی دیوان حافظ» عنوان شد، حافظ الهامبخش بسیاری از شخصیتهای بزرگ هند بوده، مثلا تاگور درباره دیدارش از آرامگاه حافظ میگوید، با نشستن کنار مقبره حافظ پرتوی درخشان از ذهنم گذشت.
حافظ الهامبخش شخصیتهای بزرگ هند
در برنامه «شارحان هندی دیوان حافظ» عنوان شد، حافظ الهامبخش بسیاری از شخصیتهای بزرگ هند بوده، مثلا تاگور درباره دیدارش از آرامگاه حافظ میگوید، با نشستن کنار مقبره حافظ پرتوی درخشان از ذهنم گذشت.
در شب بخارا که روز دوشنبه، یازدهم آذرماه، برگزار شد، مجموعه شرحهای هندیها بر دیوان حافظ بررسی شد.
در ابتدا، رضا والا حضور حاضران بویژه دی.پی.سری واستوا، سفیر هند در ایران، محمود دولتآبادی و بهاءالدین خرمشاهی را خیرمقدم گفت.
در این مراسم، دی.پی.سری واستوا در سخنانی کوتاه گفت: حافظ تنها شاعر شما نیست، در هند نیز بسیار گرانقدر است. او شاعر تمام آسیا و البته شاعر تمام جهان محسوب میشود. باید اعتراف کنم که چون زبان فارسیام خوب نیست، فقط توانستهام دیوان حافظ را به زبان انگلیسی بخوانم. من اهل شهر لکهنو هستم و زبان اردو هم زبان من است و زبان فارسی در شهر لکهنو رواج دارد. جناب آقای خرمشاهی به یاد دارم که در جریان مراسم سمینار هندشناسی در ایران که سفارت ما برگزار کرد، شما مقاله خیلی مهمی را ارائه کردید و نیز از آقای دهباشی سپاسگزارم که در برگزاری این مراسم ما را یاری کردند و در حقیقت این تنها مراسمی نیست که آقای دهباشی در برگزاری آن ما را یاری کردهاند.
او افزود: بین ایران و هند پیوندهای زبانی و فرهنگی وجود داشته است و ارتباطهایی هم در بخش عرفان و فلسفه همواره بین این دو سرزمین وجود داشته. عرفان اسلامی از طریق زبان فارسی به هند راه پیدا کرد و حافظ به اتفاق آرا به عنوان یکی از بزرگترین شاعران عرفانی شناخته میشود. میراث عرفانی حافظ از طریق غزلهایش در تمام جهان پراکنده شده است. تعداد زیادی از غزلهای حافظ در هند مورد استفاده قرار میگیرد و همچنین توسط خوانندگان هندی استفاده میشود.
سفیر هند در ایران متذکر شد: حافظ الهامبخش بسیاری از شخصیتهای بزرگ در هند بوده. تاگور در سفرنامهاش درباره دیدار از آرامگاه حافظ اینچنین نوشته است: با نشستن کنار مقبره حافظ پرتوی درخشان از ذهنم گذشت، پرتوی درخشان از چشمهای حاف1 در یک روز بسیار طولانی، همانند تابش خورشید بهاری اینک میتابد. ما همچون همنشینان یک خراباتیم که مینوشیم از پیمانههایی با طعمهای بسیار. احساس بسیار روشنی دارم، اگرچه قرنهای بسیاری گذشته است، بسیاری آمدهاند و رفتهاند. اما نشستن در کنار مقبره حافظ سلوک در کنار حافظ است. حافظ از جایگاه بسیار مهمی در هند برخوردار است. رویداد بسیار بزرگی که از سوی بسیاری از مورخان ادبی تأیید شده، این است که حافظ از سوی برخی از پادشاهان به هند دعوت شده است. سلطان قیاسالدین از بنگال از حافظ دعوت کرد، اما حافظ علاقهای نداشت که این مسافت طولانی را طی کند، ولی به دلیل احترام گذاشتن به دعوت سلطان قیاسالدین غزلی برای او فرستاد: «شکرکن شوند همه طوطیان هند/ زین قند پارسی که به بنگاله میرود».
او در ادامه اظهار کرد: هند از گنجینه بزرگی از زبان و ادب فارسی برخوردار است. در سالهای قرون وسطا زبان فارسی زبان دربار بود. تعداد معدودی از نسخ خطی دیوان حافظ در کتابخانههای هند نگهداری میشود. در سال 1992، کتابخانه عمومی نورالدین خدابخش در خارطوم هند، نسخهای بسیار کمیاب به نام «دیوان حافظ نسخه سلطنتی مغول» منتشر کرد که دارای حاشیهنوشتههای پادشاهان هند از جمله شاه همایون و جهانگیر بود. آنها پس از تفأل به دیوان حاف1 در حاشیه نوشتههایی مینوشتند که بیشتر این نوشتهها دلیل تفأل و نتیجه آن را مشخص میکرد. سال گذشته، یعنی سال 2012 در جریان سفر نخستوزیر محترم هند به ایران نسخهای نادر از دیوان حافظ که در کتابخانه رضا رامپور نگهداری میشود و به عنوان یک نسخه ویژه دوباره انتشار پیدا کرده ، به رهبر جمهوری اسلامی و همچنین رییسجمهور محترم هدیه شد. این نسخه به دستور اکبر شاه، پادشاه مغول تهیه شده بود. خوشحالم که امروز آقای خرمشاهی که یکی از چهرههای مطرح در حافظشناسی هستند، سخنرانی خواهند کرد.
تاگور در سفرنامهاش درباره دیدار از آرامگاه حافظ اینچنین نوشته است: با نشستن کنار مقبره حافظ پرتوی درخشان از ذهنم گذشت، پرتوی درخشان از چشمهای حافظ در یک روز بسیار طولانی، همانند تابش خورشید بهاری اینک میتابد. ما همچون همنشینان یک خراباتیم که مینوشیم از پیمانههایی با طعمهای بسیار.
در ادامه علی دهباشی برای دعوت از بهاءالدین خرمشاهی گفت: استاد خرمشاهی دانشیمردی است که در هر زمینه کار کرده، آثار ارزشمندی را خلق کرده و ما دیگر مثل استاد خرمشاهی نداریم. در ترجمه قرآن کریم واقعا استادی به خرج دادهاند. در مطالعات حافظپژوهی متجاوز از 14 کتاب و بیش از 100 مقاله نوشتهاند که فقط یکی از کتابهای ایشان «حافظنامه» در دو مجلد به چاپ سی و چندم رسیده است و همین طور کتاب ارزشمند «ذهن و زبان حافظ» و... . در زمینه معرفی ادبیات معاصر دنیای غرب از هنری میلر و... ترجمههای درخشانی ارائه کردهاند. و در حوزهی فلسفه نیز چندین کتاب ماندگار دارند.
همچنین بهاءالدین خرمشاهی درباره شارحان هندی دیوان حافظ گفت: نکته مهمی که در ابتدا باید به آن اشاره کنم، آن است که دیوان حافظ پیش از آنکه در ایران منتشر شود، نخستین بار در 1791 در کلکته به چاپ رسید و ظاهراً کهنترین کتابی که مطلبی از زندگی حافظ در آن آمده، کتاب لطایف اشرفی است که یک عارف مقیم هندوستان به نام سیداشرفالدین جهانگیر سمنانی نوشته است. اگر چه در بخشهایی از این کتاب از دیدار سیداشرفالدین با حافظ که با عنوان «مجذوب شیرازی» از او یاد میکند، صحبت کرده است. آذری توسی شاعر دیگر پارسیگوی است که در دربار سلاطین دکن از حافظ به تفصیل یاد کرده: «کمتر از یک قرن از درگذشت حافظ ابراهیم قوام فاروقی در شرفنامه منیری یا فرهنگ ابراهیمی از حافظ اشعاری را نقل کرده است. بنا به شواهدی شاعران بزرگ هند متأثر از اشعار حافظ بودهاند. و ظاهرا باید اشعار حافظ از همان زمان حیات وی به هندوستان رسیده باشد و توجه شعرای فارسیزبان آنجا را برانگیخته باشد. محمد گلندام در مقدمه حافظ اشاره کرده است که غزلهای حافظ به اقالیم ترکستان و هندوستان هم رسیده است. یکی از دلایل اصلی اقبال حافظ در هند توجه شاهان گورکانی هند و عادل شاهیان بیجاپور به غزلیات حافظ بوده است. و نسخههای بسیار در دوره اکبرشاه، جهانگیر شاه و بسیاری از پادشاهان دیگر از حافظ به دست آمده است. یکی دیگر از زمینههای اقبال حافظ در هندوستان این است که نویسندگان فارسیزبان این سرزمین از حافظ تأثیر گرفتهاند و آثار خود را با اشعار حافظ تزیین کردهاند.
این حافظپژوه تصریح کرد: اشاره به اشعار حافظ و توسل به او را در تمام تألیفات شعری این سرزمین میشود دید. شرحها و تفسیرهای حافظ هم الاماشاءالله وجود دارد و دیوان حافظ به زبانهای بنگالی، پنجابی، هندی مراتهی و انگلیسی چاپ شده است و بیش از 30 ترجمه از حافظ به این زبانها وجود دارد و به همین نسبت هم شرح بر دیوان حافظ نوشته شده و تا 50 سال پیش 400 نسخه خطی حافظ در کتابخانههای هند موجود بوده است.
در پایان با حضور محمود دولتآبادی و سفیر هند، یک شال و نسخهای نفیس از دیوان حافظ که به تازگی در علیگر هند به چاپ رسیده، به بهاءالدین خرمشاهی و علی دهباشی اهدا شد و کمال گلستانی نیز قلمهایی را به رسم یادبود به دی.پی .سری واستوا، سفیر هند، و بهاءالدین خرمشاهی اهدا کرد.
بخش ادبیات تبیان
منبع: ایسنا
