دستاورد برتر دبیرستان فرزانگان 5 مشهد (هوشمند فاتح)

 در هشتمین جشنواره پروژه های دانش آموزی تبیان

پژوهشگران جوان دبیرستان فرزانگان 5 مشهد (هوشمند فاتح) به مدیریت سرکار خانم شهناز توکلی در هشتمین دوره جشنواره پروژه‌های دانش آموزی تبیان حضور داشتند. پروژه بیماری های دوران نوجوانی از این دبیرستان جزء برترین سمینار های این دوره از جشنواره شد. مهدیه اسماعیلی و فاطمه باقری، پژوهشگران عزیزی هستند که این پروژه را با راهنمایی سرکار خانم میترا طاهرپور خلیل آباد انجام داده اند. در زیر خلاصه ای از این پژوهش ارائه می گردد.

مقدمه

بیماری کم خونی، علل و عوامل آن و راه های درمان آن تاکنون مورد تحقیق و پژوهش محققان بسیاری قرار گرفته است. آن چه اغلب در محافل علمی در مورد این بیماری مطرح می شود این است که یا جنبه ارثی داشته و یا تحت شرایط محیطی نظیر عادات نامناسب تغذیه ای ایجاد می گردد. اغلب افرارد مبتلا به این بیماری طبق تحقیقات انجام شده دختران نوجوان است لذا بر آن شدیم تا میزان افراد مبتلا به این بیماری را در دبیرستان خود شناسایی کرده و در حد امکان راه های درمانی مناسب را به آن ها معرفی کنیم.

نوجوانی و بلوغ

نوجوانی به سنین 19-12 سالگی گفته می شود که رشد سریع همراه با تغییرات جسمی، هورمونی، شخصیتی و روانی در فرد صورت می گیرد. با شروع نوجوانی، مقدار هورمون های جنسی و رشد در خون به سرعت افزایش می یابد. در این مرحله که اصطلاحاً به آن دوره بلوغ گفته می شود، بالا رفتن مقدار هورمون های جنسی در خون، در شکل ظاهری بدن تغییراتی به وجود می آورد که شخصیت ثانویه جنسی مانند رشد پستان ها، رشد موهای زاید بدن و شروع قاعدگی به دختران و رشد موهای زیر بغل، صورت و بدن از جمله این تغییرات است.

 در این دوران فرد نوجوان ممکن است به اختلالاتی نظیر کمبود تیروئید، پرمویی، چاقی، آکنه، کم خونی و یا حتی اختلالات قاعدگی دچار شود.

کم خونی

کم خونی یا آنمی عبارت است از نقص کمی یا کیفی هموگلوبین که یک مولکول در درون گلبول قرمز است. چون هموگلوبین وظیفه ترابری اکسیژن از شش ها به بافت های بدن را بر دوش دارد، کم خونی مایه بروز هیپوکسی یا کم اکسیژنی در بافت ها و اندام ها می شود.

    1. کم خونی ناشی از فقر آهن

    2. کم خونی مگالوبلایتسک یا فقر ویتامین

    3. کم خونی ناشی از بیماری های نهفته

     4. بیماری های خونی ارثی

     5.  کم خونی آپلاستیک

علائم و نشانه های کم خونی

اغلب افراد مبتلا به کم خونی از احساس سستی و یا خستگی همیشگی و یا هنگام فعالیت، احساس کسالت عمومی و گهگاهی ناتوانی تمرکز شکایت دارند. افراد مبتلا به کم خونی شدید بیشتر تنگی نفس را اعلام می کنند که باعث تپش قلب و تعریق و در نهایت نارسایی قلبی می شود. 

علائم دیگر: ضعف، خستگی زودرس، رنگ پریدگی پوست، ضربان نامنظم یا تند قلب، کوتاهی نفس، درد قفسه سینه،  سرگیجه، بی خوابی، تحریک پذیری، افت فشار خون، تار یدید، بی حسی در انتهای اندام ها، سر درد و سرگیجه، بی اشتهایی، مورمور شدن بدن و نفخ

روش کار

به منظور پاسخ به این پرسش که چند درصد از افراد گروه سنی 14 تا 17 سال به بیماری کم خونی مبتلا هستند و چه علائم غیر عادی به دلیل این بیماری دارند، پرسش نامه هایی تهیه شد و میان تعدادی از دانش آموزان مدرسه پخش شد. پس از جمع آوری پرسش نامه ها، کدگذاری و دسته بندی افراد به سه گروه سالم، مشکوک و مبتلا به کم خونی و وارد کردن داده ها با کمک نرم افزار spss نتایج زیر حاصل شد.

پژوهشگران این مدرسه علائم مختلف این بیماری را برای سن های مختلف به صورت جداگانه بررسی کرده و نتایج خود را اعلام کرده اند.

از این نمودار در می یابیم که بیشترین افراد مشکوک و مبتلا به بیماری در گروه سنی 16 سال قرار دارند بنابراین باید توجه ویژه ای به دانش آموزان این سن داشت. همچنین بیشتر افراد سالم در گروه سنی 17 سال قرار دارد.

بررسی علائم بیماری در گروه های سنی مختلف

نمودار فوق به طور دقیقی شایع ترین علامت را در بین دانش آموزان خستگی معرفی می کند. بعداز خستگی، سردرد و قطع قاعدگی علائم شایع این بیماری است . کمترین فراوانی مربوط به نفس تنگی و تپش قلب می باشد. هر چند خستگی می تواند ناشی از روزمرگی در بین دانش آموزان باشد اما متذکر می شویم که منظور از این خستگی، خستگی مفرط بعد از هر فعالیتی است. همچنین عدم فعالیت مناسب هموگلوبین باعث کاهش فرآیند اکسیژن در بدن می شود که این نیز می تواند علت این خستگی مفرط باشد.

نمودار زیر امکان قیاس شیوع هر یک از این علائم در 4 گروه سنی را فراهم می سازد و ما را به نتایج شگفت زیر رساند.

شایع ترین علائم در سن 15 سالگی قرار دارد.

کمترین شیوع علائم در سن 14 و 15 و 16 سالگی نفس تنگی می باشد.

میزان کم خونی در دختران 16 سال بیشتر از سایر گروه های سنی است.

پس از مطالعه برای پیدا کردن راه درمان این بیماری به این نتیجه رسیدیم که شاید بتوان از بعضی داروهای گیاهی نظیر برگ درخت گردو، برگ توت فرنگی خشک بارهنگ، گل گاوزبان و جو پوست کنده استفاده نمود.

ویژه نامه هشتمین جشنواره پروژه های دانش آموزی

بخش پژوهش تبیان - تهیه و تنظیم: فاطمه گودرزی