با خواندن این رمان قهقهه بزنید
نگاهی به «دفاع از دیوانگی» مجموعه مقالات طنز وودی آلن
اگرچه وودی آلن را به واسطه آثار سینماییاش میشناسند اما او همواره دستی بر نوشتن داشته و سالهای سال با مجلات معتبر آمریکایی همکاری کرده است. او در آثار نوشتاری خود نیز از همان نگاه تیزبین و منتقدانه بهره میبرد؛ نگاهی که بیهیچ خشونت و شلوغکاری چیزهایی را زیر سوال میبرد و مخاطب خود را به تفکر درباره آن موضوعها وامیدارد.
آلن در این مقالهها نکات زیادی را مورد تمسخر قرار میدهد. درونمایه طنزهای او اغلب خبرها یا اتفاقاتی هستند که در حوزههای گوناگون روی میدهد. به عنوان مثال کتابسازی بازماندگان یک هنرمند از آثار و اشیاء باقیمانده تبدیل به موضوعی میشود که آلن برایش دست به قلم ببرد. شما میتوانید با خواندن این مقاله حتی قهقهه هم بزنید اما این همه ماجرا نیست. با خوانش این مقالات میبینیم که آلن در نوشتن هیچگاه پا را از مرز ادب فراتر نمینهد. او برای خنداندن حاضر نیست دست به هر کاری بزند.
به کسی توهین نمیکند، کسی را زیر سوال را نمیبرد یا دست به مسخره کسی نمیزند اما در عین حال با ظرافت و رندی باعث میشود ما نه تنها به کل ماجرا شک کنیم که بعد از درک وجه طنز ماجرا و بیهودگی یا زشتی آن کار به آن بخندیم.
او مرز باریک میان هجو و طنز را به خوبی در نوشتههایش رعایت میکند و به همین دلیل است که میتواند احترام مخاطب را نسبت به نوشته خود برانگیزد. در مقاله «فلسفه من» او پیچیدگی متون فلسفی را به استهزا میگیرد.
با پیش کشیدن جملات بیمعنی سعی میکند وضعیت مخاطب عادی را در برابر فلسفه تصویرسازی کند. در این مقاله نویسنده شخصی است که متوهم شده و فکر میکند با خواندن چند کتاب فلسفی میتواند آرای فلسفی از خود صادر کند! نمونه این آدمها نه تنها در جامعه پیرامونی وودی آلن که در اطراف همه ما به چشم میخورد. به همین دلیل مخاطب کتاب از هر ملیت و با هر فرهنگی که باشد این را درک میکند.
او سعی دارد کژیها و ناراستیها را به ما نشان دهد اما برای این کار خودش جزو همان آدمهایی میشود که قصد نقد کردنشان را دارد. به همین سادگی او مخاطب خود را درست به همان جایی راهنمایی میکند که مدنظرش است.
شاید یکی از جذابترین بخشهای کتاب «یادداشتهایی از وودی آلن» باشد. او در این قسمت مهملاتی را به عنوان یادداشتهای شخصی چاپ میکند که دربرگیرنده دغدغهها و تفکراتش است. البته این یادداشتها واقعی نیستند اما راستش را بخواهید نمیتوان با قطعیت درباره واقعی بودن یا نبودن این یادداشتها نظر داد! یادداشتها همانقدر که غیرواقعی به نظر میرسند، همانقدر هم میتوانند اصیل باشند چون خواننده با شخصیتی که از آلن میشناسد و با مقالاتی که بهویژه در این کتاب خوانده است میتواند انتظار هر نوع دیوانگی از او داشته باشد. میتواند انتظار داشته باشد او پسر مادری باشد که با کلاه قهوهایاش ازدواج کرده است یا فرزند پدری که آرزو داشت تا کمر در قابلمه آبگوشت بایستد!
در واقع ما هنگام خوانش این یادداشتها در مرز واقعی یا غیرواقعی بودن این نوشتهها دست و پا میزنیم و همین کشمکش و درگیری ما را وادار میکند که این نوشتهها را لااقل تا زمانی که داریم آنها را میخوانیم جدی بگیریم. شاید هم آلن راست بگوید. اگر درست نگاه کنیم همه دغدغههای آدمی در همین سطح غیرواقعی و فانتزی هستند حتی اگر مثل یادداشتهای آلن سوررئال و هنری نباشند!
خواندن این یادداشتها در کتاب «دفاع از دیوانگی» اتفاق جالبی است. بیشتر به دلیل اینکه در آن ما با چهره واقعی آلن روبهرو میشویم و با این حال به محض اینکه احساس میکنیم به بخشی از شخصیت او پی بردهایم با خواندن یک جمله ساده دچار تردید میشویم. چالشی دلپذیر که خوانش متن را برای مخاطب اسان و لذتبخش میکند.
کتاب «دفاع از دیوانگی» را نشر شورآفرین در سال 1391 با 247 صفحه و با قیمت 9500 تومان منتشر کرده است.
بخش کتاب و کتابخوانی تبیان
منبع:کتاب هفته
