تاکید امام رضا (ع) بر زندگى به اقتضاى زمان
لباس گرانقیمت در صورتى مذموم است كه خرج ضرورىترین مسائل زندگى در پیش باشد.
آدمیدر زمینه اقتضاى زمان باید هشیار باشد و نیازهاى خود را با مقیاسهاى صحیح عقل و شرع بسنجد و در این زمینه جریان معتدلى را طى كند.
قال معمربن خلاد: ان ابا الحسن اشترى دارا وامر مولى له ان یتحول الیها وقال: ان منزلك ضیق، فقال: قد احدث هذه الدار ابى، فقال ابوالحسن (علیه السلام): ان كان ابوك احمق ینبغى ان تكون مثله. (1)
معمربن خلاد گوید: حضرت رضا (علیه السلام) منزلى را خریدارى نمودند و به خدمتكار خود دستور دادند تا بدان منزل برود و فرمودند: منزل تو تنگ است. او گفت: این منزل را پدرم ساخته است. حضرت فرمودند: اگر پدرت كار احمقانهاى كرده باشد، سزاوار است تو مثل او باشى؟! (تو میخواهى یك عمر جرم بیشعورى پدرت را بدهى).
ذكر این نكته ضرورى است كه پدر خادم امام رضا (علیه السلام) از توانایى و بنیه مالى خوبی برخوردار بوده است و با داشتن تمكن و قدرت مالى براى ساختن منزلى وسیع، مسكنى مضیق براى خانوادهاش انتخاب نموده بود كه امام رضا (علیه السلام) با اطلاع از این امر، وى را چنین عتاب كرد.
فلسفى بافى بیهوده و مغالطهكارى، دلیلى احمقانه و فریبدهنده است و به طور غیرمحسوس و ناخودآگاه آدمی را به سوى تنبلى سوق میدهد و تنفر دیگران را به سوى او جلب میكند. روحى كه قدرتش را از دست داد، مانند گلولهاى است كه پس از خروج از دهانه توپ و تفنگ بدون طى مسافتى به زمین افتد و پاهاى عابرین آنرا لگدمال نماید.
عن ابیخداش المهرى قال: مربنا بالبصرة مولى للرضا (علیه السلام) فقالوا له: ان الناس قد انكروا علیك هذا اللباس الذى تلبسه، قال: فقال لهم: ان یوسف بن یعقوب (علیه السلام) كان نبیا ابن بنى وكان یلبس الدیباج ویتزرر بالذهب ویجلس مجالس آل فرعون فلم یضعه ذلك وانما یذم لو احتى ج منه الى قسطه وانما على الامام انه اذا حكم عدل واذا وعد وفى، واذا حدث صدق، وانما حرم الله الحرام بعینه ما قل منه وماكثر واحل الله الحلال بعینه ما قل منه وماكثر ان اهل الضعف من موالى یحبون ان اجلس على اللبود والبس الخشن ولیس یتحمل الزمان ذلك. (2)
ابیخداش مهرى گوید:
یكى از خرمتكاران امام رضا (علیه السلام) به نام عبید را در بصره ملاقات كردم. وى گفت: گروهى از مردم خراسان به محضر امام رضا (علیه السلام) وارد شدند و به ایشان گفتند: مردم خوششان نمیآید كه شما اینگونه لباس گرانقیمت بپوشید. حضرت در پاسخ آنها فرمود: یوسف پیامبر بود و از فرزندان پیامبر. وى لباس دیبا میپوشید و شلوار زربفت به تن میكرد. در مجالس آل فرعون مینشست و این امور، مقام معنوى او را كاهش نداد.
لباس گرانقیمت در صورتى مذموم است كه خرج ضرورىترین مسائل زندگى در پیش باشد.
همانا آنچه بر امام لازم است، عبارتند از: عدالت در مقام داورى، وفاى به عهده و پیمان، راستگویى در سخن (نه كهنه بودن لباس) و خداوند چیزهایى را كه حلال كرده یا حرام، معلوم و مشخص است و كم و زیان آن فرق نمیكند حكم كلى است.
متاسفانه شیعیانى كه از ایمانى ضعیف برخوردارند، دوست دارند من بر پلاس بنشینم و لباس خشن بپوشم، ولى دوره زندگى من، تحمل و اقتضاى اینگونه مسائل را ندارد زیرا باید شرایط زمانى را در نظر گرفت.
سئل عن الرضا (علیه السلام): عن عیش الدنیا؟
فقال: سعة المنزل وكثرة المحبین. (3)
از امام رضا (علیه السلام) سۆ ال شد: خوشى دنیا در چیست؟
حضرت در پاسخ فرمود: وسعت منزل و زیادى دوستان.
برخى از كوتهنظران به حضرت سجاد (علیه السلام) و حضرت صادق (علیه السلام) و حضرت رضا (علیه السلام) ایراد میگرفتند كه چرا شما لباس فاخر میپوشید در حالى كه اجداد شما پیغمبر اكرم (صلى الله علیه و آله و سلم) و امیرالمۆمنین (علیه السلام) چنین لباسهایى نمیپوشیدند. امام (علیه السلام) در پاسخ میفرمود: زمان رسول خدا (صلى الله علیه و آله و سلم) فقر عمومی بود و پوشش مناسب آن زمان همان بود كه جد ما میپوشید ولى زمان ما توسعه و گشادگى است و اگر بخواهیم مانند جد خود بپوشیم، در نظر دیگران خوار میشویم و به ما اهانت میكنند. (4)
عن ابن طیفور المتطیب: قال: سالنى ابوالحسن (علیه السلام) اى شى تركب؟ قلت: حمارا، فقال: بكم ابتعته؟ قلت بثلاثة عشر دینارا فقال: ان هذا هو السرف ان تشرى حمارا بثلاثة عشر دینارا وتدع برذونا قلت: یا سیدى! ان موونة اكثر من مونة الحمار قال: فقال ان الذى یمون الحمار یمون البرذون. (5)
ابن طیفور میگوید: حضرت رضا (علیه السلام) از من پرسید: بر چه مركبیسوار میشوى؟
گفتم: بر الاغ. فرمود: آن را به چه مبلغ خریدارى كردهاى؟
گفتم: سیزده دینار. حضرت فرمود: این اسراف است كه الاغى را به سیزده دینار بخرى و برذون (یابو) را كه ارزانتر است، رها كنى.
گفتم: خرج برذون بیشتر از خرج الاغ است. فرمود: آن كس كه روزى الاغ را میرساند. روزى برذون را نیز خواهد رساند.
الامام الرضا (علیه السلام) قال راوى الحدیث: استاذنت الرضا (علیه السلام) فى النفقة على العیال (علیه السلام) فقال: بین المكروهین. فقلت: جعلت فداك. لا والله، ما اعرف المكروهین، قال: فقال له: یرحمك الله! اما تعرف ان الله عزوجل كره الاسراف وكره الاقتار، فقال: والذین اذا انفقوا لم یسرفوا ولم یقتروا، وكان بین ذلك قواما. (6)
راوى گوید: از حضرت امام رضا (علیه السلام) در (مورد) هزینههاى خانوادهام طلب اذن نمودم، فرمود:
حد وسط بین دو چیزى كه ناپسند است (افراط و تفریط). گفتم: فدایت شوم به خدا سوگند كه دو چیز مبغوض را نمیشناسم. فرمود: خدا تو را رحمت كند. مگر نمیدانى كه خدا دشمن میدارد زیادهروى و سختگیرى را. سپس آیه شریفه زیر را تلاوت فرمود:
بندگان (خاص خداوند) رحمان، كسانى هستند كه هرگاه انفاق كنند، نه اسراف مینمایند و نه سختگیرى - بلكه در میان این دو (اسراف و بخل) حد اعتدالى دارند . (7)
پی نوشت ها:
1- وسائل الشیعه، جلد 3، ص 559
2- مكارم الاخلاق طبرسى، باب 6، فصل 1
3- بحارالانوار، جلد 76، ص 152
4- وسائل الشیعه، كتاب صلوة، ابواب ملابس، باب 8
5- سفینة البحار، جلد 1، ص 616 - فروع كافى، كتاب الدواجن، حدیث 1
6- سفینة البحار، جلد 1، ص 615 - وسائل الشیعه، نكاح، فى النفقات، باب 27
7- سوره فرقان / آیه 66
بخش حریم رضوی
